Mentanarval - Javnaðarflokkurin
/
Marius olsen
Fáir dagar eru eftir av valstríðnum og enn hava vit næstan einki hoyrt um tað týdningarmesta, tað, sum definerar okkum; mentan og list. Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða almannakunngjørd í teirri raðfylgju, eg havi fingið. Hesa ferð er tað Kristianna Winther Poulsen, sum svarar vegna Javnaðarflokkin.
1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?
Við einum ambitiøsum politikki fyri mentan og list vilja vit, at listin skal hava góð kor. Vit vilja, at fólk kring alt landið skulu hava atgongd til góðar og fjølbroyttar lista- og mentanarupplivingar, sum eisini bjóða okkum av og fáa okkum til at hugsa sjálvstøðugt. Øll skulu við, eisini tá talan er um luttøku í tilboðum innan mentan og list.
2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.
Havi havt nógvar góðar listaupplivingar, bæði størri og smærri.
Filmurin Mammuskepilsið hjá Mariu Guðbrandsø Nolsøe sum eg sá til Geytan, situr í mær enn. Kærleiki millum dóttur og foreldur, skapanargleði, sálarsjúka og avleiðingar av sálarsjúku. Ein so ómetaliga vakur og sterkur filmur.
3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.
Tað er trupult at velja eitt øki burturúr. Uttan tær nógvu upplivingarnar, skaptar av okkara fantastiska lista- og mentanarumhvørvi, vóru Føroyar ikki tær somu.
Tónleikur er ein uppliving, har øll kunnu vera við, og hvør kann syngja við sínum nevi. Vit eru glað fyri musikkskúlarnar kring landið, sum geva børnum bæði førleikar og upplivingar, og so dámar okkum, at øll kunnu vera við til tær nógvu upplivingarnar, sum okkara fjølbroytta og livandi tónleikaumhvørvið geva okkum.
4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?
Tað er frálíkt, at okkara list í heimsklassa og okkara imponerandi mentanarlív fær teir møguleikar, sum fylgja við stuðlinum frá donskum grunnum. Upphæddirnar eru ofta stórar, og tað gevur mentanar- og listaumhvørvinum aðrar og betri møguleikar, enn um hesin stuðul ikki var atkomuligur. Vit halda ikki, at tað eru vansar við hesum.
5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?
Mentan og list skulu vera fyri øll, ikki bara fyri nøkur fá. Javnbjóðis atgongd til mentanarupplivingar og mentanarligt tilfar eru týðandi vælferðartænastur.
Øll børn skulu møta list og mentan í skúlanum. Tað er ein spurningur um rættvísi og trivnað.
Eitt ríkt mentanarlív krevur tryggar karmar fyri tey, sum skapa.
6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.
Rigmor Dam innførdi sum landsstýriskvinna listafólkalønirnar, ikki uttan svørðsslag, minnist eg.
Í hesum umfarinum hava vit veitt stuðul til leiklistabólkar, til Økistónar, til Varpið, til útbygging av Listasavni Føroya, til Krígssavnið í Vágum, til Sjósavnið á Argjum, til Stórhøllina við Tjarnir.
Sum heild hava vit betrað um møguleikar hjá børnum og vaksnum kring landið at fáa atgongd til góðar og fjølbroyttar lista- og mentanarupplivingar.
7.Nevn tríggjar listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.
Fleiri listafólkalønir
Betri arbeiðsumstøður til yrkislistafólk, bæði arbeiðshøli og lønarviðurskifti
Halda fram at arbeiða við at byggja Tjóðpall Føroya
Føroya Fólkaháskúli og LISA skipa í felag fyri pallborðsfundi um list og mentan.
/
Nær: Mikudag, 25.mars kl.17.00
Hvar: Føroya Fólkaháskúli, Háskúlavegur 14
Í Føroyum er list ein virkin partur av samfelagnum – Hon ávirkar,
hvussu vit hugsa, kenna og virka – og hevur beinleiðis týdning fyri trivnað, sálarheilsu og kensluna av at hoyra til.
Men list er eisini ein demokratisk kraft.
Hon gevur pláss til fleiri røddir, skapar rúm fyri ósemju og nýggjum sjónarhornum, og styrkir okkara evni at hugsa kritiskt og sjálvstøðugt. Eitt livandi fólkaræði krevur eitt livandi listarligt rúm. Á hesum pallborðsfundi verður listin sett á breddan, har valevni frá øllum flokkunum koma siga frá teirra hugsanum um tað listarliga øki.
Orðstýrari verður Barbara Holm.
Tiltakið er alment og ókeypis
Møtið fjølment
Mentanarval - Framsókn
/
Marius olsen
Í komandi viku skulu vit tvær ferðir útinna okkara fólkaræðisliga rætt og velja okkum politisk umboð fyrst á fólkating og síðani løgting. Fáir dagar eru eftir av valstríðnum og enn hava vit næstan einki hoyrt um tað týdningarmesta, tað, sum definerar okkum; mentan og list. Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða almannakunngjørd í teirri raðfylgju, sum eg havi fingið tey og vit byrja við Karlot Hergeirsson, sum svarar vegna Framsókn.
1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?
Serliga films og tónleika-listin átti at fingið hægri raðfesting, tí um rætt verður borið at, so kunna hesar listagreinar geva eitt munandi íkast til búskapin.
2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.
Sjónleik
3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.
Aftur sjónleikur. Hann er ikki bara ein listauppliving, sum ein ikki kann verða fyri uttan, men hann gevur eisini stóran sosialan kapital
4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?
Men skal vera varin at pengarnir ikki ávirka listina ein ávísa veg. Listin eigur at hava sítt egna “persónliga” frælsi. Hetta er bæði um pengarnir er føroyskir ella útlendskir
5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?
Vísi til svar nr. 1. Vit hava ikki ein ótømandi landskassanum p.t., tí muga vit brúka teir pengar sum vit stuðla við klókt. Men gera vit tað, og tað gevur eitt íkast til búskapin, so vil tað, alt annað líka, blíva meira til hinar listagreinarnar í síðsta enda eisini.
6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.
LM-095/2022: Betra afturberingarmøguleikarnar munandi hjá filmsvinnuni í Føroyum.
LM-064/2025: Verklagslóg at fyrireika, umvæla, útbyggja og nútímansgera Listasavn Føroya
7.Nevn tríggjar listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.
Ringt at svara uppá, tí vit kenna ikki hvørjar verkætlanir liggja í framtíðini, men havi huga at venda aftur til tað sum eg byrjaði við, um tónleikurin, sjónleikurin og filmur verður stuðlaður rætt, so kann hetta, ikki bara geva “andaliga” vinning, men eisini cool cash til land og fólk.
Mentan til fólkið
/
Marius olsen
Nú valið nærkast, er valstríðið komið í hæddina og politiska tevið tað sama við kjaki og ósemjum millum fólk og í miðlum, men eisini við smáum glottum av semjum í ósemjunum og óvæntaðum samstarvsvilja millum tey, sum plagdu at grava djúpar gjáir millum sín. Sum í donskum politikki verður nú tosað um møguleikar á miðjuni við samstarvi millum gamlar arvafíggindar. Nógv hevur annars verið at hoyrt um eina høgrasnaring í føroyskum politikki, sum ikki kemur óvæntað. Hon plagar at vera fastur fúsur í føroyskum politikki eftir at vinstrasíðan hevur rátt fyri borgum so og so leingi og øvugt, og hesa ferð hava valkanningar víst ein Fólkaflokk, sum tekur at bólgna av atkvøðum frá bæði egnum veljarum og møguliga eisini vónbrotnum vinstrahallum veljarum, ið eru ónøgdir við Javnaðarflokkin, hvørs reina idealisma tykist dálkað av olju-/Ísraelsfegnum politikarum, men kanska eisini av tí generella sliti, sum samgongu- og løgmansábyrgd hevur við sær. Eg veit ikki hví vinstrahallin hava størri lyndi til at revsa síni egnu – kanska er tað okkurt slag av rættlæti, sum heilt vist gevur eina góða kenslu her og nú, tá mann hevur skeldað út á Facebook, men tað er ivasamt um nógv fæst burturúr hesum atburði, tá alt kemur til alt.
Sum vanligt tykjast politisku slagorðini heldur útvatnað ella sjálvsøgd, okkurt um at vera við og valdið til fólkið. Tað síðstnevnda “power to the people” er væl at merkja ikki slagorð hjá einum progressivum flipparaflokki, men hjá Fólkaflokkinum. Og tá ein Fólkafloksmaður í einari av fleiri útmerkaðum valsendingum í Kringvarpinum heilt upplagt verður biðin um at nágreina hetta fyri Fólkaflokkin sera óvæntaða slagorðið, vindur hesin seg upp í eini harmdarrandi verju fyri reiðarum, sum jú eisini eru fólk. Hann veit væl av hvat journalisturin meinti; tað var ikki upprunaligi týdningurin av hesum slagorði, at tey priviligeraðu skuldu hava meira makt.
Hvat er á breddanum í sambandi við valið í ár? Jú tað er sum tað altíð hevur verið her á landi, ymisk stig av úrtøkustúringum. Onkur stúrir um ovurhitaðan búskap og hækkandi húsaprísir, meðan onnur stúra um eina møguliga tilfeingisrentu ella tann í føroyskum høpi bannlýsta ognarskattin. Tað er kanska torført hjá einum kameli at sleppa ígjøgnum eitt nálareyga, men tykist enn verri at rinda ognarskatt hjá teimum, ið eiga ordiliga nógvar ognir. Vit stúra um landsbúskap, bústaðarviðurskifti, komandi fíggjarligt haldføri og vælferðartænastur í eini framtíð, tá Føroyar allar sum tær eru verða eitt risthent og skallut oldingakollektiv uttan nakran at turka upp eftir sær. Er tað merkiligt um ungdómar eru eitt sindur skeptiskir um at venda heim?
Tað er mær óbegrípiligt hvussu lítið verður gjørt burtur úr mentan og list í valstríðnum. Jú, sonevnda tjóðarsemjan verður nevnd sum eitt høvuðsevni, men hon verður viðfarin sum eitt brotið egg ella sum Ruth Vang so væl orðaði tað í einum kjaki; ein skroypilig krukka, sum allir flokkar halda um bangnir at sleppa, so at krukkan brotnar. Analogiin er røtt og tað er vælgerandi, at onkur torir at siga tað. Okkara lyndi til at tiga um tað eyma er okkara størsti veikleiki; málið gerst brunafongt og ein orsøk er, at vit ikki taka mentan í nóg stórum álvara. Vit vita av, at vit eru ósamd og vilja ikki lata ósemjuna spilla okkum spælið, men í erligu ósemjuni liggja allir okkara ymisku tankar um hvat Føroyar er og skal vera. Mentan ER høvuðsevnið. Eisini í málinum um ein Suðuroyartunnil, har mentan ikki var tikið uppá tungu. Tað er ómetaliga vánaligt í hvussu lítlan mun suðuroyingar eru tiknir við í stóra mentanarliga og samtíðarlistaliga upptúrinum, sum vit hava upplivað í Føroyum í 21.øld. Mentan og list er tað, sum vit eru, tað, sum myndar okkara felags virði, samanhangsmegi, normar, atburðarmynstur og livihátt. Um ikki mentan var týdningarmikil, var eingin orsøk at broyta nakað sum helst. Um alt skuldi verið gjørt á lættasta hátt kundu vit bara meldað okkum sum eina kommunu í Danmark – tá vóru fleiri herðar og størri kassar at bera komandi útreiðslur, tunnlar osfr. Mentanarliga hava vit longu siglt við hentleikaflaggi í longri tíð; hygg bara eftir fíggingini til størri mentanarligar verkætlanir so sum Við tjarnir og umvælingin av Listasavni Føroya, sum ikki hevði rokkið á mál uttan danskar grunnar. Hjá sambandsfólkum er hetta gleðiligt, men í allar aðrar mátar er tað flóvisligt. Tað er ábyrgdarleyst av okkum at fara so lættliga um mentan og list sum tað verður, tí hetta er tað, sum alt snýr seg um; krúnan av okkara mentan; skaldskapur, sjónleikur, filmur, dansur, byggilist, tónleikur, gastronomi, ja list av øllum slag, sum snýr seg um og fyriheldur seg til hvussu tað er at vera menniskja í Føroyum í heiminum. Listin er sum kunnugt ein serstakur, dyrkaður partur av mentanini, sum ofta speglar okkum og skapar pláss fyri hugleiðing, trivnaði og menning við nýggjum sjónarhornum. Í hesum høpi er Norðurlandahúsið okkum ein týdningarmikil stovnur, bæði tí hann er eitt bindilið millum okkum og norðurlond, men eisini, tí norðurlendska samstarvið heilt síðan Norðurlandahúsið var bygt, hevur veitt okkum veldugar mentanar- og listaupplivingar, sum gjøgnum árini hava lyft niveauið og sum vit als ikki kunnu vera fyriuttan. Vit eru takksom og tað er illa umhugsað av Miðflokkinum at harta Norðurlandahúsið fyri, at tey fylgja norðurlendskum siðvenjum, tá tað kemur til opinleika og fólkaræði.
Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða sett her á Listaportalin eftir teirri raðfylgju, sum eg fái tey og eg byrji sunnudagin við Framsókn.
1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?
2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.
3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.
4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?
5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?
6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.
7.Nevn tríggjar listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.
Kinna Poulsen - Listaportal
BIRITA - Eitt móðirmonument við altjóða flogi
/
Tá navnið Birita við hvítum stavum á svartari grund fer rullandi aftur í myrkrið ovast á skíggjanum, varnist eg hvussu tað strammar og svíður á kjálkanum av søltum, tornaðum tárum - summi av gleði onnur av sorg, men tey flestu av ótálmaðum takksemi yvir kærleikan, ið eins og ein støðugur løkur streymar undir filminum Birita, sum í dag var frumsýndur á CPH:DOX 2026. Birita er heilt einfalt eitt mirakul av einum filmi. Eitt stórfingið minnismerki til eina móðir og sjónleikarinnu, men hetta er eisini filmurin um ein son, sum elskar mammu sína yvir alt og helt hana vera heimsins bestu sjónleikarakvinnu, tá hann var lítil og upplivdi hana í ljósinum á leikpallum. Birita er ein dokumentarfilmur um minnissvinn, um kærleika, um foreldraskap, men Birita er eisini ein filmur um list og hvussu einki evni er skeivt at brúka listaliga, um bara verkætlanin er útint við kærleika, virðing og við so mikið stórum listaligum yvirskoti og originaliteti, at hon verður eitt listaverk í sjálvum sær. Tað er áhugavert, at tveir heimildarfilmar eru komnir innan fyri stutta tíð, sum báðir spretta úr føroyska leiklistaumhvørvinum úr føroyskum sjónleikarafamiljum - eg havi enn ikki sæð Mammuskepilsið, men skilji, at eg havi okkurt at gleða meg til eisini í hesum føri.
Filmurin Birita, ið fær føroysku premieru í Løkshøll 11.apríl og verður sýndur í Havn 15.apríl, snýr seg um fyrireikingar og framleiðslu av leikinum Lear Kongi eftir William Shakespeare, sum Búi Dam leikstjórnaði í Sjónleikarhúsinum í 2023 við mammu síni í høvuðsleiklutinum. Frá byrjan eru vit stødd í ljósfylta, gula og reyða salinum í Sjónleikarhúsinum í Havn og uppliva síðan ein vakran prolog á skrivstovuni við leikstjóranum Búa Dam og mammu hansara, sjónleikaranum Biritu Mohr, sum ikki hevur staðið á palli síðan hon fekk staðfest Alzheimer í 2011. Á skrivstovuni hongur ein mynd av Biritu í klovnabúna; ein leiklutur, sum var byrjanin til hennara leiklistakarrieru. Hann spyr: - Ert tú klár? – Ja! svarar mamman - hon er altíð klár og sonurin endurgevur staðfesting Hamlets um at readiness is all. Í veruleikanum er mamman ikki á nakran hátt klár og hevur heldur ikki kognitivan førleika til at meta um hvat tað inniber at vera við í einum leiki og einum filmi. Hetta ber við sær etisk dilemma, sum tíbetur ikki verða skúgvað burtur, men tikin upp og umrødd av feðgunum báðum, Búa og Ega Dam og síðani eisini meira formelt, tá annar framleiðarin av leikinum, Urd Johannesen staðfestir síni eyðsæddu etisku fyrilit. Og vit skilja hana væl, tí - er tað í lagi at seta Biritu Mohr á pall, tá hon fyri tólv árum síðani tók seg burtur úr leiklistini? Tað er tann brennandi spurningurin. Búi Dam vendir spurninginum við og spyr hvørt tað er rímiligt ikki at lata Biritu trína á tann pall, sum var hennara elskaða heim í so mong ár áðrenn hon bleiv sjúk. Spurningurin bara vaksur meðan vit hyggja at filminum og breiðir seg um okkara viðferð av sjúkum og gomlum medborgarum. Alsamt fleiri okkara fara at enda okkara dagar við minnissvinn. Skulu hesi mongu ár spenderast í statiskum konteynarum, ið eru fráskildir restini av samfelagnum eins og sótu vit í bíðirúmi hjá deyðanum? Hvat slag av lívi er lívið við minnissvinn um ikki vit eru saman og minna hvønn annan á tað, sum plagdi at vera okkara tilvera?
Í filminum verða fleiri træðrir, ið allir snúgva seg um at vera menniskja, vovnir saman. Ein tráður er tann, ið vaksur inni í konu Búa, Tjóðhild, sum er við barn. Vit síggja familjuna til skanning, tá nýggja, lítla lívið opinberast á telduskíggjanum; ein sonur aftrat, hvørs føðing vit eisini vitna. Filmurin er sum skilst ógvuliga nærgangandi, men ger tað bara har, tað er listaliga neyðugt. Henda parallelsøgan um tað nýggja barnið og hátíðarliga handfaringin av placenta, føðsluríka blóðhylkinum, sum kvinnukroppurin skapar til fostrið og sum á føroyskum heldur óhátíðarliga kallast eftirburður - undirstrikar ítøkiliga sambandið millum mammu og barn.
Filmurin er fullur av tílíkum vøkrum og meiningsfullum hendingum. Ein tann mest hjartanemandi løtan uppstendur, tá Birita er í ferð at verða sminkað til leiklutin sum Lear Kongur. Onkrastaðni í makeup rutinuni meðan kustar spartla og slætta, kyknar okkurt innan í sjónleikarinnuna, sum fær hana at bresta útúr at gráta. Tað er heilt týðiligt, at hon kennir teatursminkuna og eitt stutt andarhald hóma vit allar kenslur, allar royndir, alt tað nógva, sum myndaði hetta menniskjað, sum sjúkan tók burtur, men kanska ikki heilt. Tí tað tykist sum Biritu dámar leiklistaumhvørvið og at upptraðka, at hon er varug við mynda- og upptøkutól og sum heild kennir seg væl á palli saman við leikarum og gomlum vinum, sum kærleiksfult taka sær av henni. Ikki minst er tað maður hennara, Egi Dam, sum eigur ábyrgdina og pleyguna av konuni og eisini avgerðina hvørt konan skal flyta inn á eitt heim fyri minnisveik. Hendan tunga skuldarkenslumerkta og skelvandi tráðin í frásøgnini eru tað mong avvarðandi hjá minnisveikum, ið kenna aftur og senan, tá hann biðjur kettuna siga Biritu farvæl, tá hon skal flyta á eitt heim, var so fitt og syrgilig, at tárini tá díktu á sum í áarlopi.
Sjálvt um Birita er ein heimildarfilmur, eru søgugongd, tónleikur, myndir og bygnaður knýtt saman og lagt til rættis sum í einum samanhangandi filmslistaverki, sum tekur sær tíð at leggja seg fram fyri áskoðaranum. Tá luttakaranir í leikinum um Lear Kong í byrjanini trína inn í salin og verða presenteraðir fyri okkum við prentaðum nøvnum, fáa vit varhugan av, at hetta er byrjanin uppá eitt veldugt drama, sum er enn størri og meira sárt enn King Lear og sum kanska bara leikstjórin skilir til fulnar. Hann hevur alt at missa og hevur sett sjálvan høvuðsstólin í veð. Listaligu dygdirnar í filminum gera, at vit fata bæði dirvið og tað skroypiliga í verkætlanini, tí tað siga tær intimu nærmyndirnar og dynamisku skiftini millum klárar og óklárar myndir og ljós í myrki okkum eins og framúrskarandi tónleikurin hjá Bill Frisell alla tíðina stuðlar huglagnum, antin tað er eymt og nakið ella tað er ógvusligt og dramatiskt. Inn í millum flyta vit okkum út úr teimum smáu hølunum og síggja út yvir Havnina og út yvir føroysk fjøll í stillmyndum, ið verða brúktar sum okkurt slag av visuellum pausum millum aktirnar í filminum. Hesar myndir, men eisini mátin filmurin verður presenteraður ber brá av, at avsendarin ætlar at miðla filmin uttanlanda. Hetta fer væntandi at ganga væl, tí Birita hevur altjóða flog!
Kinna Poulsen
Birita
Longd: 89 minuttir
Leikstjóri: Búi Dam
Høvuðsleikari: Birita Mohr
Framleiðarar: Jón Hammer, Mark Steele og Durita Sumberg
Klipparar: Richardo Acosta, David Alcocer, Raúl Silva Gómez
Filmsfotografur: Franklin Symphor Henriksen
Tónaskald: Bill Frisell
Ljóssniðgevi: Tom Ryan
Framleiðslusniðgevi: Sámal Blak
Birita – A monument for Mother and for Art
As the name Birita in white letters on a black background rolls back into the darkness at the top of the screen, I become aware of the tightness and stinging in my jaw from salty, dried tears — some of joy, others of sorrow, but most of them from an overwhelming sense of gratitude for the love that, like a steady stream, flows beneath the film Birita, which premiered today at CPH:DOX 2026.
Birita is quite simply a miracle of a film. A magnificent memorial to a mother and an actress — but it is also the story of a son who loves his mother above all and who believed her to be the greatest actress in the world when he was a child and saw her in the light of the theatre stage.
Birita is a documentary about dementia, about love and parenthood. But it is also a film about art and how no subject is wrong to approach artistically, provided that the project is carried out with love and respect, and with such artistic surplus and originality that it becomes a work of art in itself.
It is interesting that within a short time two documentaries connected to the Faroese theatre community have appeared — I have not yet seen Mammuskepilsið, but I understand that I have something to look forward to.
The film Birita, which will have its Faroese premiere in Løkshøll on April 11 and in Tórshavn on April 15, revolves around the preparations and production of the play King Lear, which Búi Dam directed at the National Theatre in 2023 with his mother in the title role.
From the beginning we are placed in the bright yellow and red hall of the old theatre in Tórshavn, and then experience a beautiful prologue in the office of the director Búi Dam with his mother, the actress Birita Mohr, who has not stood on stage since she was diagnosed with Alzheimer’s in 2011. In the office hangs a photograph of Birita in a clown costume — a role that marked the beginning of her theatre career. He asks: “Are you ready?” “Yes!” the mother replies — she is always ready — and the son echoes Hamlet’s assertion that “readiness is all.” In reality, the mother is not ready at all and does not possess the cognitive capacity to assess what it means to participate in a play and a film. This raises ethical dilemmas which, fortunately, are not brushed aside but addressed and discussed by the father and son, Búi and Egi Dam, and later also more formally when one of the play’s producers, Urd Johannesen, expresses her ethical concerns.
And we understand her well, because — is it right to place Birita Mohr on stage when she withdrew from theatre twelve years ago? That is the burning question. Búi Dam turns the question around and asks whether it is reasonable not to allow Birita to step onto the stage that was her beloved home for so many years before she became ill. The question only grows as we watch the film and expands into a broader reflection on how we treat our sick and elderly fellow citizens. More and more of us will end our lives with dementia. Should these many years be spent in static containers, separated from the rest of society as if we were sitting in a waiting room for death? What kind of life is life with memory loss if we are not together with our loved ones, reminding one another of what once was our life?
Several threads, all revolving around what it means to be human, are woven together in the film. One thread is the one growing inside Búi’s wife, Tjóðhild, who is pregnant. We see the family at a scan where the new small life appears on the screen — another son — whose birth we also witness. The film is very intimate, but it only goes that far where it is artistically necessary. This parallel story of the new child and the ceremonial handling of the placenta — the blood-rich organ the female body creates for the fetus and which in Faroese is rather unceremoniously called the afterbirth — concretely underlines the connection between mother and child.
The film is full of beautiful and meaningful moments. One of the most touching occurs when Birita is being made up for the role of King Lear. Somewhere in the middle of the makeup routine, while brushes dab and smooth, something awakens inside the actress and she suddenly bursts into tears. She clearly recognizes the theatre makeup, and for a brief moment we sense all the emotions, all the experiences, everything that shaped the person before us — the person the illness has taken away, but perhaps not entirely. It is quite evident that Birita enjoys performing. She is aware of the camera and recording equipment and, overall, feels comfortable on stage together with actors and old friends who take care of her. Not least her husband, Egi Dam, carries the responsibility for his wife’s care — and also the decision of whether she should move into a home for people with dementia. This heavy thread of guilt and trembling uncertainty in the narrative is one that many relatives of people with dementia will recognize.
Although Birita is a documentary, its narrative, music, images, and structure are tied together and arranged like a cohesive cinematic work of art that takes its time to present itself to the viewer. When the participants in the play King Lear enter the hall at the beginning and are introduced to us with printed names, we immediately sense that this is the beginning of a powerful drama — one that perhaps only the director fully grasps. He has everything to lose and has placed his own family on the line. The film’s artistic qualities make us understand both the courage and the fragility of the project. The intimate close-ups, the dynamic shifts between sharp and blurred images, and the interplay of light and darkness tell us this, while Bill Frisell’s outstanding music continually supports the mood — whether tender and bare, or expressive and dramatic.
At intervals we move outside the small rooms and look out over Tórshavn and the Faroese mountains in still images that function as visual pauses between the film’s acts. These images — but also the way the film is presented — suggest to me that the filmmakers intend to communicate the film internationally. I believe it might succeed, because the film Birita is a work of art filled with humanity and relevant reflections on existence
Kinna Poulsen
Framúrskarandi fotomyndir av modernaðari føroyskari politiskari søgu
/
Í ovurmorgin eru tvær vikur síðan lagnudagin á løgtingi, tá løgmaður skrivaði út løgtingsval eftir at málið um Suðuroyartunnilin var endaliga samtykt og mann slapp undan at taka støðu til málið um at hækka pensiónsaldurin - og sum kunnugt verður eisini fólkatingsval í somu viku 13. Nú er mánakvøld og vit hava sett hol á viku 11 - valkortini eru komin í postkassan, so eg setti meg spenta at hyggja at Degi og viku, sum í staðin fyri at greina mær valstríðið, lýsti eitt rottueitursmál so gjølliga og seigliga, at tíðin líkasum steðgaði. Tó at málið um burturvilsta rottueiturskassan, sum var brúktur sum hurðarmót á Lágargarði, sanniliga er eitt álvarsmál, bar drúgva miðlingin mitt í einari politiskari háspenningstíð eitt sindur brá av dráli. Og eg sigi tað bara tí eg eri góð við Kringvarpið, sum er okkara alra public service stovnur, at nú mugu tey gjarna koma í gongd - jú eg veit av, at tolin trívst og at okkurt hevur verið (t.d. Vikan), men ov lítið. Eg gleði meg í hvussu er til valfundir, valkjak, viðgerðir, greiningar og kjak, sum kann gera okkum klókari, so at vit skilja hvat valið snýr seg um, hvat tey vilja, sum stilla upp, hví vit skulu velja tey sum okkara umboð á fólkatingi og løgtingi og hvønn, vit til dømis skulu velja, sum ynskir at styrkja ellisrøktarøkið og hevur okkurt realistiskt boð uppá fígging og sum væl at merkja ikki fatar aldurdóm sum ein óvælkomnan ekstistentiellan ampa ella okkurt slag av fíggjarligum afturstigi, men sum tað náttúrliga tilverustigið, ið er eins týdningarmikið sum øll hini - um mann er heppin at náa so mikið langt.
- Meðan vit bíða eftir at valstríðið ordiliga kemur í gongd í Kringvarpinum, kann viðmælast øllum at hyggja at myndunum, sum KVF hevur lagt út á heimasíðuna frá áðurnevnda lagnudegi á løgtingi. Hesar fotomyndir hjá Bjarna Árting Rubeksen eru heilt einfalt meistaraligar - hetta er framúrskarandi samtíðarlist, ið ímyndar modernaða føroyska politiska søgu. Í hesum fotomyndum liggur í grundini øll møgulig greining undir avgerðunum hjá fotografinum um at leggja dent á ávísar linjur og annað, sum dregur fram tað serliga við fotograferaðu støðuni. Dramaið er ítøkiligt á myndunum, bæði vónbrot og vón - idealisma og pragmatisma og tað serliga einsemið, sum fylgir við stórari ábyrgd og avgerðum og har er onkur, sum heilt týðiliga has left the building, meðan onnur trívast í tí politiska sum blomman í egginum. Kompositiónir, andlitsbrá og rørslur, litir og ljós - alt vísir so týðiligt hvat gongur fyri seg heilt frá ovastu myndini, har løgtingshúsið sæst eitt sindur úr neðra, so tað hópar seg upp og gerst monumentalt upp í móti teirri pinkalítlu konuni, niðarlaga í myndini. Hon er í reyðum, sum lýsir upp móti tí grøna grasinum eins og hópin av linjum í kompositiónini leiða eygað á hana. Hendan myndin minnir okkum á risastóra týdningin, sum tær avgerðir, ið verða tiknar á løgtingi, hava fyri tann skroypiliga einstaklingin og tað um somu tíð sterka og viðbrekna landið, sum einstaklingurin er partur av.
Kinna Poulsen
Vígdis Petersen framsýning á Seglloftinum
/
Í dag, altjóða kvinnustríðsdagin 8.mars klokkan tvey letur upp forvitnislig framsýning hjá Vígdis Petersen á Seglloftinum á Tvøroyri. Vígdis hevur arbeitt rættiliga breitt við tekning, málarí, skulptur og installatión við readymade tilfari og við keramiskum figurum, sum ofta hava verið lutfalsliga smáir í vavi. Tað var verkið, sum eg seti mynd av niðanfyri, ikki - tað minimalistiskt inspireraða monumentala verkið Kvæðabrot frá 1999, sum var eitt høvuðsverk á framsýningini við føroyskari list á Den Frie tað árið.
Kinna Poulsen
Eitt ódnartak
/
Bókmentafestivalar eru í roynd og veru eitt løgið fyribrigdi, tí eru bøkur ikki bestar við hús í einsemi, tá tú ódarvað sleppur at kava niður í síður og setningar, sum lata upp nýggjar heimar fyri tær. Á henda hátt verður tín egna verð víðkað, men tað er kanska eisini tað sama, sum hendir, tá skipað verður fyri bókmentafestivali sum hesum, vit hava upplivað seinastu dagarnar, har høvundar, yrkjarar, listafólk, frøðingar og bókmentaáhugað koma saman um skaldskapin. Tað hevur alstóran týdning at samskifta um bókmentir og at meta um hvar vit sjálvi eru stødd í rákinum í samtíðarskaldskapinum.
Tað er altíð forvitnisligt at uppliva giraffin; skaldið, menniskjað, sum situr í hinum endanum og skrivar, men tað besta við bókmentafestivalinum er púra grundleggjandi tað, at hann varpar ljós á nakrar áhugaverdar bøkur og ritverk, sum mann altso eg ikki var varug við frammanundan. Í hesum sambandi er tað eitt sera gott hugskot við samstarvinum við Gamla Bókhandil, ið hevði við sær, at vit kundu keypa okkum bøkur hjá teimum ymisku rithøvundunum har. Føroyski Bókmentafestivalurin er tó ikki á nakran hátt eitt kommersielt tiltak - tvørturímóti og tíbetur. Her kemur skaldslig dygd og listaligt flog fram um sølutøl og tessvegna krevur ein tílíkur festivalur dyggan stuðul, sum hann eisini hevur fingið.
Útsýnið í nýggja bókmentafestivalinum, sum byrjaði í fjør, fevnir víða og nertur bæði altjóða og lokalt – vit hava havt høvi at hitta yrkjarar úr Sørvági og Shanghai og alla møguliga aðrastaðni. Vit hava upplivað upplestur, samrøður, røður og annað mangt. Fýra dagar við upplestrum og samrøðum í Havn og í Runavík bleiv tað til við virðisløntum yrkjarum, rithøvundum og týðarum úr Føroyum, Íslandi, Noregi, Svøríki, Danmark, Skotlandi, Kina og USA. Sjálv var eg til tvey av tiltøkunum, til setanina á Býarbókasavninum og leygardagin á Reinsarínum, sum bæði vóru góð og áhugaverd tiltøk við áhugaverdum og inspirerandi samrøðum.
Fyriskipari av tiltakinum er Kim Simonsen, yrkjari og bókmentalig eldsál, sum samstarvar við stovnar og frøðingar um at skapa bókmentafestivalin. Mann kann siga, at tiltakið er sprottið úr bókmenta- og listafestivalinum, sum Kim Simonsen saman við Vónbjørt Vang, Forlagnum Eksil og fleiri skiftandi samsvarvsfelagum hava havt koyrandi á G!Festivalinum í Gøtu í nógv ár. Í ár var geopoesi eitt høvuðsevni á bókmentafestivalinum, sum kortini var lutfalsliga spjaddur evnisliga sæð.
Samanumtikið er Føroyski bókmentafestivalurin eitt ódnartak av einum tiltrongdum festivali, sum hevur fleiri vakstrar- og menningarmøguleikar í sær um mann t.d. í enn størri mun og við longri skotbrái samstarvar við skúlar, stovnar og mentanarumhvørvið – hinvegin var tað fyri mítt viðkomandi ein nokk so herlig og forkelað kensla at kunna taka lut í einum bókmentafestivali uttan at hava nakra aðra skyldu enn at lata seg hugtaka av bókmentum. Hjá mær gjørdist ársins bókmentafestivalur høvi at lesa og endurlesa partar av serstaka ritverkinum hjá norska rithøvundinum Tomas Espedal. Tað var stuttligt at uppliva mannin, sum á ein hátt líkist sínum markleysa, sjangrusprongjandi skaldskapi. Ein stuttligur maður í góðum vandristivlum, sum longu hevur válað Havnina tunna og onga camelsigarett funnið. Ein ófriðaligur maður, sum í heilum reisir seg, tá hann verður serliga upptikin av onkrum - tað verður hann ofta. Eitt spruttandi her og nú eldverk av einum høvundi, ið sum eitt snarljós flytir seg millum banalar og filosofiskar eygleiðingar, so tað er ein fragd at lesa og eisini at uppliva. Ein gráhærdur maður, sum ikki hevur verið til lækna í 27 ár og ikki ætlar sær, tí læknin heilt víst fer at siga honum, at hann er sjúkur. Sum Rainer Maria Rilke ynskir hann doyggja sín egna deyða og eg hugsi við mær sjálvari, at hann man hava verið forskánaður fyri bløðrubruna, millumoyrabruna fyri ikki at tala um tann serliga pínufulla nýrabrunan, sum kann fáa eina og hvørja hampakonu at skrála eftir antibiotika og doyving í stundini - jú sterkari tess betur. Men annars skilji eg væl Espedal - deyðin er persónligur og vónandi gevur hann sær góða tíð. - Tað man vera ein avbjóðing at royna at stýra einum sovorðnum livandi menniskja sum Tomas Livandi, men tað kláraði Marna Jacobsen við hóskandi humor. Marna týddi Ævisøgu, dagbók og brøv hjá Tomas Espedal, sum Sprotin gav út í 2017.
Føroyski bókmentafestivalurin 2026 er av – mangatakk - nú gleða vit okkum til næsta ár!
Kinna Poulsen
Marjun Syderbø Kjelnæs í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
/
Meðan vit í Føroyum hava bókmentafestival hendir eisini okkurt annað spennandi og her hugsi eg ikki um nýval bæði her og der, men um bókmentir, nú tilnevningarnar hjá Norðurlandaráðnum til bókmentavirðislønina eru avdúkaðar. Sum kunnugt vann Vónbjørt Vang hesa stóru og týdningarmiklu virðisløn fyri Svørt Orkidé. Sambært norden.org snúgva tey 13 tilnevndu verkini seg í ár seg um foreldur og børn, kyn og kynslív, og einstaklingar, sum reika í einum broyttum heimi. Tey tilnevndu eru millum annað skaldsøgur, yrkingarsøvn og eitt stuttsøgusavn. Bæði norska dómsnevndin og dómsnevndin fyri samiska máløkið hava valt at tilnevna somu bók, sum varð givin út á norskum og samiskum. Føroyska uppskotið er skaldsøgan Marta, Marta eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs, sum vann M.A.Jacobsens virðislønina fyri fagrar bókmentir og somuleiðis er í uppskoti at vinna Lesaravirðislønina 2026.
Tey tilnevndu:
Danmark
Mette Moestrup: Butterfly nebula, yrkingar, Gyldendal, 2025.
Charlotte Weitze: Ulvemælk, skaldsøga, Gloym tarmin, 2025.
Finnland
Pirkko Saisio: Suliko, skaldsøga, Siltala, 2024.
Quynh Tran: När andra njuter, novel, Förlaget / Albert Bonniers förlag, 2025.
Føroyar .
Marjun Syderbø Kjelnæs: Marta, Marta, skaldsøga, Ungu Føroyar, 2024.
Grønland
Debora H. Kleist: Sarsuatitat, skaldsøga, Milik Publishing, 2024.
Ísland
Eva Rún Snorradóttir: Eldri konur, skaldsøga, Benedikt bókaútgáfa, 2024.
Jón Kalman Stefánsson: Himintungl yfir heimens ystu brún, skaldsøga 2024
Noreg
Dag Johan Haugerud: Sjelesorg, skaldsøga, útgivin oktober, 2025
Noreg / Sámiska máløkið .
Sigbjørn Skåden: Planterhaug / Láŋtdievvá, skaldsøga, Cappelen Damm, 2025
Svøríki
Anna Hallberg: AN, poetry collection, Albert Bonniers förlag 2025.
Linda Örtenblad: Kartotek över döda og återupståndna, stuttsøgusavn, Nirsted...
Áland
Sebastian Jóhans: Svanhopp. Roman om död far, skaldsøga, Nirstedt/bókmentir, 2025.
Vinnarin verður kunngjørdur 20. oktober 2019
Vinnarin av Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2026 verður kunngjørdur 20. oktober. Vinningarstandmyndin verður handað vinnaranum á setuni hjá Norðurlandaráðnum í Helsinki 27. oktober. Vinningurin er 300.000 danskar krónur.
Um Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins hevur verið latin síðan 1962 fyri fagurbókmentaverk, sum er skrivað á einum av norðurlendsku málunum. Tað kann vera skaldsøga, drama, yrkingasavn, stuttsøgusavn ella ritgerðarsavn, sum lýkur høg bókmentalig og listalig støði. Endamálið við teimum fimm virðislønunum hjá Norðurlandaráðnum er at økja um áhugan fyri norðurlendska mentanarsambandinum og norðurlendska umhvørvissamstarvinum, samstundis sum framúr listarlig og umhvørvislig átøk verða viðurkend.
Kelda: www.norden.org
Til ungdómin
/
Foto Gwenaël Akira Helmsdal Carré
Í innbjóðingini frá Tjóðpallinum stóð viðmerkt, at tað ikki var verri um mann hevði onkran ungan persón við sær til leikin. Tað hevði eg og rætt var, at sjálvt um tað ber til hjá øllum ungum sum gomlum (yvir 15 ár) at síggja leikin, Skeivur, sum í løtuni verður framførdur í dansistaðnum Luux, so er talan um ein ungdómsleik, sum á tremur av góðari og kenslubornari ungari orku fyrst og fremst talar til ungdómin ikki áminnandi sum í fantastisku friðaryrkingini hjá Nordahl Grieg, men á ungdómsins egna máli við einum innara sjónarhorni.
Leikurin Skeivur snýr seg um nøkur vinfólk, sum hittast í náttarlívinum og er ein roynd at viðgera ymiskar tættir av ungdómslívi so fordómsfrítt og opið sum gjørligt. Talan er um sonevnda devising mannagongd – tað er ein kollektiv skapandi tilgongd, har leikararnir sjálvir eru við til at mynda søguna. Hetta merkir sambært fyrireikarunum, at evnini, støðurnar og kenslurnar í leikinum spretta beinleiðis úr lívinum, upplivingunum og veruleikanum hjá teimum ungu sjálvum. Hetta hevur við sær ein serligan autentisitet, sum hevur fingið fleiri at rósa leikinum fyri at vera óvanliga ókeðiligur (!) Satt er tað, at hesin leikur er óvanliga dynamiskur bæði fyri leikarar og áskoðarar. Vit sleppa ikki sum vant at sessast afturi á áskoðaraplássinum í tryggari frástøðu frá tí dramatiska, sum hendir á pallinum, men eru við á dansigólvinum og øðrum útsettum støðum – tað er ein sonn royndarstund hjá onkrum áskoðara, meðan onnur fegin spæla við og hoppa út á dansigólvið.
Hugtakið at vera skeivur kann sipa til ávirkan av rúsevnum, serliga hassji, men á norskum merkir orðið nøkulunda tað sama sum kvir/queer og fevnir sostatt um LGBT+ evni. - Av tí, at leikstjórin er norskur, so hugsaði eg, at okkurt møguliga fór at benda tann vegin. Og jú, leikurin breiður skeivleikan út, so at hann fevnir um fleiri mátar, vit kunnu kenna okkum uttanfyri. Tað er eitt æviga aktuelt evni, sum ikki fer úr gildi so leingi sum ungdómur er til. At vera ungur; hetta spennandi og strævna tíðarskeið, tá tú enn ert í onkrari byggifasu, ikki barn, men heldur ikki ordiliga vaksin, tú flýtur í millum onkrastaðni, har skapið av tínum persóni enn ikki er nóg definerað til at mynda tað fótafar, sum verður títt pláss á tilverunnar stóru madrass. Eksistentielt illhirsni kemur jú mangan fyri, tá tað snýr seg um ungdóm og vit hava áður í ungdómssøguhøpi upplivað veruleikaflýggjan, rúsevnir, hóptrýst, kynsligan ágang og óviðurkendan samkyndleika, men eg minnist meg ikki at hava upplivað kristnan samleika lýstan sum ein møguligan skeivan ella subversivan samleika í føroyskum høpi – heldur tvørturímóti. Men jú, alt valdast sjálvandi hvørjum umhvørvi tú ert í. Tað er í hvussu er frískligt at uppliva eina roynd at rúma ymiskleikunum. Sjálvt um endin á leikinum tykist eitt sindur veruleikafjarur, er glottin tiltrongdur ikki minst hjá okkara ungdómi, sum vaksur upp í einum heimi, ið tó at hann er fullur av møguleikum einamest er merktur av ófrælsi, krøvum fyri ikki at tala um øll heimsmálini, sum jú liggja og bíða eftir at verða loyst.
Devising er sum nevnt ein kollektivur arbeiðsháttur, sum í hesum føri er stýrdur og skipaður av royndum leiklistafólki á Tjóðpalli Føroya eins og scenografi, búnar, ljós, ljós osfr er í Tjóðpallsregi. Fleiri leikir bæði har og aðrastaðni hava seinastu árini tikið støði í teimum ungu og tað er tiltrongt. Eg vænti, at ein leikur sum Skeivur kann vekja áhuga fyri leiklist bæði millum ungar leikarar og áskoðarar og tað er í sjálvum sær framúr - vónandi fer tað eisini at dryppa á deknin eisini útbúgvingarliga. Uttan at avdúka ov nógv – tí hetta er ein leikur, sum skal sleppa at taka áskoðaran á bóli - kann eg stutt tríva í søgugongdina, har vit hitta nakrar ungar persónar; ið verða leiktir av Mariusi Dam Christophersen, Haraldi Egholm, Lív Bruun Müller, Kelvin Origen Mathayo og Óluvu Heidiardóttir Tvørfoss – fleiri av teimum ungu havi eg ikki sæð á leikpalli áður og tað er sum heild merkisvert avrik av leikum og lærdum ikki minst Marius Dam Christophersen, sum debuterar í einum stórum leikluti. Hann spælir Mark, hvørs uppvøkstur hevur verið merktur av harðskapi og vantandi umsorgan. Hann hevur ilt við at stýra sær og sínum kenslum og hevur tí tikið eina stóra avgerð um at stinga í sekkin, fara til Danmarkar fyri at melda seg í herin. Byrjanin uppá lívsbroytingina skal henda longu hetta kvøldið í býnum, tá Mark ætlar at halda seg edrúan, men hetta vísir seg at vera ein stór avbjóðing. Hesin leikluturin er avbjóðandi og sum heild trúgva vit uppá ólukkuliga unga menniskjað, sum ikki megnar at liva harmoniskt og ærligt, kanska tí hann, sum vinmaðurin seinni nevnir í eini bøn, hevur manglað kærleika. Onkra løtu ivist eg eitt sindur kanska av tí, at leikarin frammanundan hevur eitt slag av pall-persona sum Marius DC; ein dugnaligur og framligur rappsangari/framleiðari, hvørs tekstir eru lutfalsliga outspoken, men mann tekur hjartaliga synd í honum ikki minst tá teir somu vinirnir, sum vildu hava hann at drekka, seinni finnast at honum fyri óhóskandi atburð. Í leikinum verða eisini søgurnar hjá vinfólkunum sagdar, so at mann uppá skift flennur og tekur synd í teimum - eisini í vaksna, fulla manninum, sum er vilstur inn í Luux (nú konan var farin til ost- og vínhugna saman við bindiklubbavinkonunum) – hann verður mikið andstyggiliga portretteraður av Hjálmari Dam, sum kortini móti endanum megnar at venda óhugna og speisemi til okkurt slag av menniskjaleika í einari alt ov lítlari XXXL t-shirt.
Eri ein av teimum, sum so ógvuliga væl dámar bæði siðbundnan og slóðbrótandi, væl skrivaðan sjónleik við skaldsligari dýpd, men eg skilji væl tey, sum halda, at leikurin Skeivur er ókeðiligur. Fyri meg var syrudansitrippið so drúgvt, at leikurin misti sítt frásagnarliga flog, men tað helt sonurin, mín ungi med-áskoðari yvirhøvur ikki, so hvør veit, kanska skuldi mann verið farin uppá gólv, tá mann var boðin.
Kinna Poulsen
HANDRIT
Even Torgan saman við leikarum
LEIKSTJÓRI
Even Torgan
LEIKARAR
Harald Egholm
Hjálmar Dam
Kelvin Origen Mathayo
Lív Bruun Muller
Marius Dam Christophersen
Óluva Heidiardóttir Tvørfoss
DRAMATURGUR
Barbara Hentze í Stórustovu
PALLSNIÐGEVI
Sámal Blak
BÚNASNIÐGEVI
Anna Kristin Bæk
LJÓÐSNIÐGEVI
Heðin Ziska Davidsen
LJÓSSNIÐGEVI
Villiam Soo Joensen
HÁR OG SMYRSL
Julia Jacobsen
PALLSMÍÐ
Símun Pauli Hansen
David Geyti
Birgir Djurhuus
LJÓS OG LJÓÐ UNDIR SÝNING
Tórálvur Tórgarð
Ása Helena Brynjarsdóttir
DURAVØRÐUR
Rókur Olsen
”FRONT OF HOUSE”
Sanna Bæk Hoydal
Elisabeth á Mýrini
Kjarta Olsen
FRAMLEIÐARI
Anny Leo Thorsen
MYNDIR
Gwenaël Akira Helmsdal Carré
VIDEO OG PLAKAT
Heiðrik á Heygum
PR
Allan Dalsgarð
Bogi Johansen
Barbara Hentze í Stórustovu
TAKK
Luux
Jákup Skovsgård Thøgersen
Lise-Lotte Vindelbo
Havnar sjónleikarfelag
Reyði krossur
Jógvan Weihe
Skálkur
Hjalti í Dali
Alda Helmsdal Benjaminsdóttir
Regin Bláhamar
Kári og Marjun Bæk
Dugni
Margarinfabrikkin
Føroya Bjór
Skúlin á Fløtum
Niels L. Arge
Fótbúni
Sverri Eriksen
Ronnie Poulsen
Havnar Dartfelag
Dartshop.fo
Deko & Print
Rógvi Helmsdal
Rógvi Joensen
Foto: Gwenaël Akira Helmsdal Carré
Altjóða bókmentafestivalur fyri framman
/
Mikudagin 25.februar verður Altjóða Føroyski Bókmentafestivalurin settur á Býarbókasavninum í Havn. Vónbjørt Vang, yrkjari, vinnari av norðurlendsku bókmentavirðislønini og leiðari á Býarbókasavninum bjóðar vælkomin og síðan heldur Sirið Stenberg landsstýriskvinna í uttanríkis- og mentamálum upplatingarrøðu. Festivalstjórin og yrkjarin Kim Simonsen fer síðan at greiða frá festivalinum og evninum geopoesi og síðan eru vit í gongd. Tað vil siga, at tey ordiliga ídnu longu eru í gongd við innleiðandi fyrireikingum. Undirritaða er farin at í holtur at lesa og endurlesa Tomas Espedal, sum flaksar undirhaldandi runt við sínum skiftandi sjangrum, flykrandi eygleiðingum og setningum, ið eins og tungir viðabular detta niður yvir lesaran alt meðan teir rudda sær slóð.
Skráin:
https://www.faroeislandsfestival.net/
Hvar: Býarbókasavninum – Reinsarínum – Listasavninum - Gallarí Havnará - HNJ Bókhandli - Við Løkin Runavíkar Kommuna
LUTTAKARAR
• Thomas Espedal – NO
• Vónbjørt Vang – FO
• Norman Bissell – SCT
• Damion Searls – US
• Taylor Strickland – SCT
• Kristín Eiríksdóttir – IS
• Anna Fohlin Mattsson – SE
• Maja Lucas – DK
• Mathilde Walter Clark – DK
• Ida Börjel – SE
• Rannvá Holm Mortensen – FO
• Guðrið Poulsen – FO
• Oddfríður Marni Rasmussen – FO
• Lív Maria Róadóttir Jæger – FO
• Bergur Djurhuus Hansen – FO
• Jóanes Nielsen – FO
• Kim Simonsen – FO
• Sidse Laugesen – DK
• Jon Ståle Ritland – NO
• Dennis Maloney – US
• Beinir Bergsson – FO
• Ivan Niclasen – FO
• Heðin Ziska Davidsen – FO
• Vivian Begerau – FO
• Sanna Maria Klein – FO
• Marna Jacobsen – FO
• Thomas Koba – FO
• Guðrun í Jákupsstovu – FO
Kinna Poulsen
Lagursøla í Steinprenti
/
HJÁLPI OKKUM AT GERA PLÁSS Á LAGRINUM. LEYGARDAGIN 14/2 Kl. 11 - 17. Í Steinprenti eiga vit hópin av innrammaðum myndum eftir alskins listafólk, men tað byrjar at fylla í høli okkara. Heldur enn at taka myndirnar úr rammunum aftur vilja vit geva øllum ein møguleika at ogna sær eitt innrammað steinprent fyri niðursettan prís. Hetta hava vit ongantíð áður gjørt og gera neyvan aftur, so komandi leygardag, frá kl 11 - 17 er kjansurin at gera kvetti.
Vit gleða okkum at síggja tykkum.
Steinprent
UPPHAV KRING LANDIÐ
/
Foto Bjarni Árting Rubeksen
Tíðindaskriv frá TVAZZ og Leikhús SKIFT
Vælvitjaði og nógv rósti einkonuleikurin Upphav fer á rundferð kring alt landið í vár. Fleiri bygdir fáa vitjan av leikinum, og danski høvuðsstaðurin fær eisini sína vitjan. Einrøðuleikurin eftir Gunnvá Zachariasen og Maritu S. Dalsgaard hevði frumframførslu í Norðurlandahúsinum í heyst og spældi har í góða viku. Útselt til allar sýningarnar. Ummælini vóru serdeilis góð, og fleiri áskoðarar løgdu hugleiðingar, tankar og viðmæli á sosialar miðlar aftan á leiklok, umframt í práti eftir sýningarnar. Leikurin rørdi tey. Her var ein leikur úr okkara egna jørðildi, um okkara egnu søgu og samleika úr eini ikki so fjarari fortíð, tá náttúran setti sína ófrávíkiligu treyt fyri lívsgrundarlagið úti í Hesti eins væl og øðrum bygdum í Føroyum. Upphav er um skaðadagin, sum rakti Hest 1. apríl 1919, tá tveir útróðrabátar ganga burtur, og ellivu menn sjólátast. Upphav fortelur okkum søguna um gerandislív og kor í Hesti hetta tíðarskeiðið - søguna um menn, kvinnur og børn, sum sorgbitin fóta sær eftir syndarligu bátsvanlukkurnar. Upphav er um ommu Gunnvá Zachariasen, Óluvu, sum misti pápa sín hendan vanlukkudagin, 6 ára gomul. Við hesi søgu vilja TVAZZ og Leikhús SKIFT fagna okkara formøðrum og í takksemi seta ein minnisvarða fyri teimum.
Frá fiskahúsi til leikhús
Leikferðin kring landið byrjar við framførslum í Fiskahúsinum í Hesti. Tað er gamla fiskahúsið hjá Johannes Juul Niclasen, sum nú verður karmur um sorgarsøguna úr Hesti. Sýningar verða vikuskiftið 20. – 22. februar í Fiskahúsinum ella bara “Húsinum” sum tað vanliga varð kallað av hestfólki, tá fiskavirksemi var har bróðurpartin av farnu øld. Í 1921 - einans tvey ár eftir vanlukkuna - varð felagið H.J.N. stovnað í Hesti, sum tók ímóti fiski frá útróðrarbátum. Bæði saltfiskur, ræstur fiskur og flakatoskur var hagreiddur í Húsinum og útfluttur. Arbeiði var til fleiri hendur ígjøgnum fleiri áratíggju. Flestu børn í Hesti munnu hava arbeitt fyri sín fyrsta lønarseðil í Húsinum um kvøldarnar, eftir at útróðrarbátarnar høvdu lagt fiskin upp. Leikarin í Upphav, Gunnvá Zachariasen, fór eisini til arbeiðis í Húsinum sum barn og fekk lønina útgoldna um handilsdiskin hjá Johannes Juul, sum hevði handilin í bygdini til eina ferð síðst í 1980’unum.
Rundferð í Føroyum í vár…
Umframt framførslur í Hesti verður Upphav sýndur í Nólsoy, Klaksvík, Gøtugjógv, Tvøroyri, Kvívík, Húsavík, Saltangará, Fuglafirði, Strondum, Vestmanna, Eiði og Miðvági. Nær og hvar framførslurnar verða, er at finna á atgongumerki.fo, har billettir eisini verða seldar. Kanska leggjast fleiri støð aftrat rundferðini.
…og ein túr til Keypmannahavnar
Eins og fiskurin í sínari tíð varð útfluttur úr Hesti til útlondini, eitt nú til danska høvuðsstaðin, so verður leiklistin nú eisini útflutt. Keypmannahavn fær vitjan av Upphavi í eina heila viku í mars. Á altjóða kvinnudegnum 8. mars verður leikurin framførdur á Teater FÅR 302, sum er eitt lítið og intimt leikhús, sum - hóskandi fyri Upphav - liggur tætt við sjógv og bátar í hjartanum av Nýhavnini. Eitt leikhús, sum hýsir nýskrivaðum dramatikki, og sum bjóðar sín pall til fríyrkisbólkar úr Danmark og úr hinum Norðanlondum og sum ber orð fyri at tora at fortelja stórar søgur við broddi, nýskapan og at viðgera samtíðar viðurskifti ígjøgnum leiklistina. Nú fáa føroyskir útisetar í Danmark, eins væl og onnur høvi at uppliva føroyska leiklist á føroyskum máli við enskum undirteksti. Framførslur verða á faar302.dk frá sunnudegnum 8. mars og til og við leygardagin 14. mars. Síðani halda vit áfram við Føroyaferðini, sum fyribils endar 7. mai í Listastovuni í Miðvági.
Fýra kvinnur standa aftan fyri UPPHAV
Hugskot, stigtakan, sjónleikur og tekstur: Gunnvá Zachariasen
Leikstjórn, tekstur og dramaturgi: Marita S. Dalsgaard
Kompositión og ljóð: Anna Katrin Øssursdóttir Egilstrøð
Visual artist: Silje Grimstad úr Noregi
Leikurin varð tilevnaður summarið 2025 úti í Hesti og í eini skúlastovu í Hoydølum, har Listafólkasambandið hevur hølir, sum listafólk kunnu leiga í longri og stytri tíðarskeið. Anna Katrin Ø. Egilsstrøði gjørdi ljóðupptøkur m.a. í kirkjuni í Hesti, Eiði og í Vík og eisini í kappróðrabátinum Risanum av Eiði. Upprunatankin við leikverkinum er, at tað skal kunna spælast at kalla allastaðni. Tí fegnast vit um, at rundferðin fer so mikið víða, at fleiri støð í Føroyum kunnu uppliva leikin. Fleiri fyrispurningar eru komir frá bygdafeløgum kring landið, og royna vit at ganga øllum hesum á møti.
20 ár við leikbólkunum TVAZZ og Leikhús SKIFT
Leikbólkarnir Tvazz og Leikhús SKIFT hava framleitt leikverkið. Báðir eru fríyrkisbólkar, sum í ár hava 20 ár á baki. Tískil er rundferðin kring landið við Upphav eisini eitt 20 ára føðingardagshátíðarhald. Sjónleikararnir Marita S. Dalsgaard og Gunnvá Zachariasen byrjaðu sína yrkisleið síðst í 1990’unum, meðan tær enn gingu á sjónleikaraskúla við at tulka stuttsøgur eftir William Heinesen og ferðast í Føroyum og í Danmark við teimum, eitt nú søgan um Balladen om Bøledrengen, Don Juan fra Tranhuset og Syndefaldet. Samstarvið hevur altíð verið har við jøvnum millumbili millum leikkonurnar báðar, nú í samstarvi við hvør sínum bólki, sum í ár hava 20 ára føðingardag og sum í ár fingu - sum fyrstu fríyrkisleikbólkar nakrantíð - fasta játtan á Løgtingsfíggjarlógini saman við Teatur Grugg.
Brot úr ummælum og viðmælum:
“...Upphav er besti leikur, eg havi sæð, at lýsa hetta fyribrigdi, hvussu kvinnur síggja seg sjálvar og saman skapa egnar søgur, ið greitt koma út um senukantin…”. Birgir Kruse, Birkblog.blogspot.com 05.10.2025
“...”Upphav er eitt tungt, men týdningarmikið verk, men ikki uttan vón. Tað sigur ikki lítið um menniskjuna í søguni, bæði hesari og í søguni sum heild, og tað sigur heldur ikki lítið um leikin. Tí vónini var tað - og vónini er tað - tørvur á…” Rólant W. Dam, Frihedsbrevet, okt. 2025
“...Jeg elsker, at dette værk er skabt af kvinder, skrevet, instrueret, spillet, formgivet og lydlagt af kvinder, som en klar og kærlig hyldest til de stærke kvinder, der blev tilbage og holdt familier og fællesskaber i live. En fængslende og dybt færøsk måde at fortælle historie på”. denandenanmelder, Instagram
“....Tí er Upphav eitt tiltrongt listaverk, sum heilt vist eigur at verða sýnt kring Føroyar eins og fyriskipararnir hava í hyggju”. Kinna Poulsen, Listaportal 05.10.2025
“...Fyri eina tjóð, ið hevur livað av og við havinum í so nógv ár, er hetta kollektiva sorgarsøgan, ið vit hava brúk fyri.” Niels Uni Dam, Facebook 05.10.2025
“… Ein smágenta missir pápa sín, ein smágenta sum nógvar aðrar smágentur. Í Hesti, Norðdepli og aðrastaðni í verðini. Ein bygd, ein ætt skal liva víðari við sorgini. Takk, Gunnvá, fyri leikin og fyri, at vit sluppu at spegla okkum, okkara upphav og okkara niðurarvaðu sorg”. Dorit Hansen, Facebook, 12.10.2025
“UPPHAV - ein ekkan, sum er eldri enn eg. Eitt ekkó úr tigandi arvinum…” Sigbritt við Neyst, Facebook, 08.10.25
Frumframførslan av Upphav varð 4. oktober 2025 í Skálanum í Norðurlandahúsinum, har leikurin var á skrá á pallistafestivalinum VERK – Nordic Stage Days.
Meira kunning um leikbólkarnar og Upphav er at finna á www.tvazz.fo og á facebooksíðunum hjá ávíkavist leikhús SKIFT og TVAZZ. Er áhugi at fáa vitjan av leikinum er bara at skriva til tvazz@tvazz.fo ella leikhusskift@leikhusskift.fo
Sýningarlistin:
20. 21. 22. feb. Fiskahúsið í Hesti
24. feb. Royndarhúsið í Nólsoy
27. feb. Neystið hjá Klaksvíkar Róðrafelag í Klaksvík
1. mars Losjan-Glotti við Gøtugjógv
8.-14. mars Teater FÅR 302 í Keypmannahavn
21. mars SALT í Suðuroy
25. mars Skúlin í Kvívík
27. mars Sólarris í Húsavík
29. mars Gula Smiðja í Saltangará
11. apríl Mentanarhúsið í Fuglafirði
12. apríl Stranda Bio á Strondum
15. apríl Vestmanna
18. apríl Kolsholl í Eiði
7. mai Listastovan í Miðvági
List til fólkaskúlan
/
Danski grunnurin Ny Carlsbergfonden hevur í varðveitslu eina ørgrynnu av list, sum tey nú bjóða fólkaskúlum í Danmark. Tað er ikki torført at skriva umsókn og Ny Carlsbergfondet syrgja sjálvi fyri, at listin verður flutt til Føroya, men tíverri er freistin longu sunnudagin.
https://ny-carlsbergfondet.dk/da/kunst-til-folkeskolen-soeg-om-gratis-kunst-fra-ny-carlsbergfondet
Starvsløn og íverksetanarstuðul 2026
/
Fotomyndir: Leivur Thomsen, Thomas Koba, Anna Katrin Øssursdóttir Egilstrøð.
Tíðindaskriv er komið um ársins almennu íløgur í mentan og list. Nevndin í Mentanargrunni Landsins hevur gjørt av at lata starvsløn og íverksetanarstuðul til listaligt og mentanarligt arbeiði fyri 2026. Støðið á umsóknum til starvsløn og íverksetanarstuðul var sera høgt til hetta stuðulsumfarið og grunnurin fekk nógvar dygdargóðar umsóknir.
Starvsløn varð latin
• Barbaru í Gongini, listafólki í 12 mánaðir
• Annu Katrin Ø. Egilstrøð, tónaskaldi í 6 mánaðir
• Kim Simonsen, rithøvundi í 6 mánaðir
Harumframt fingu 58 umsøkjarar starvsløn í ávikavist 1, 2, 3, og 4 mánaðir.
Grunnurin fekk í alt 97 umsóknir, og søkt varð um starvsløn fyri slakar DKK 25 mió. Av hesum vóru 61 umsóknir játtaðar. Latnar vóru 107 mánaðarlønir fyri tilsamans DKK 4,5 mió.
Starvsløn verður latin umsøkjara við støði í verkevni ella verkætlan, sum lýkur krøvini í Løgtingslóg nr. 84 frá 17. mai 2000 um Mentanargrunn Landsins, og sum eftir nevndarinnar meting er av listaligum ella fakligum dygdareyðkennum. Starvslønin svarar til læraraløn á fólkaskúlans lønarstigi 21, stig 1, umframt 15% í eftirløn. Nevndin hevur viðgjørt umsóknirnar eftir ásetingunum í kunngerð nr. 109 frá 21. september 2000 um Mentanargrunn Landsins, sum broytt við kunngerð nr. 2 frá 6. januar 2025, ið hevur til endamáls at geva listafólkum og øðrum, ið takast við mentanarligt virksemi arbeiðsnáðir í eitt ávíst tíðarskeið at starvast burturav við listaligum ella øðrum mentanarligum arbeiði.
Íverksetanarstuðul varð latin
• Hans Haldór Poulsen (tónleikur)
• Maibritt Marjunardóttir (listhandverk)
• Una Debess (tónleikur)
• Theodor Kapnas (tónleikur)
Endamálið við íverksetanarstuðuli er at stuðla einstaka skapandi yrkislistafólkinum, serliga ungum listafólki. Íverksetanarstuðulin skal lætta um hjá evnaríkum listafólkum at koma víðari við teirra skapandi listaarbeiði. Stuðulin verður latin verkætlan, ið nevndin metir hevur listalig dygdareyðkenni.
Íverksetanarstuðulin er DKK 75.000 árliga.
Umsøkjarar til íverksetanarstuðul vóru 19 í tali, og nevndin gjørdi av at lata 4 umsøkjarum íverksetanarstuðul fyri tilsamans DKK 300.000.
Hedvig Westerlund-Kapnas luttók ikki í viðgerðini av umsóknunum til íverksetanarstuðul fyri 2026.
Tíðindaskriv
Aðalfundur í Steinbrá
/
Randi Samsonsen gjørdi ársins gávuprent
Sum áður fyriboðað verður aðalfundur í Steinbrá fríggjadagin 23.januar klokkan 16 í Steinprenti á Skálatrøð í Havn. Steinbrá er stuðulsfelag hjá Steinprenti - øll eru vælkomin at gerast limir í Steinbrá. Til ber at tekna seg sum lim hjá kassameistaranum, sum umsitur limalistan. Teldupostadressan er hjalmarsdottir.didriksen@gmail.com Steinbrá hevur konto í Norðoya Sparikassa 9865-1042496. Tá ársgjaldið er goldið, er kvittanin títt persónliga limaprógv. Vit viðmæla limunum at stovna fasta flyting. Tað er lættast fyri allar partar. Limagjaldið er 500 krónur um árið fyri einstaklingar og 2000 krónur fyri stovnar, feløg og fyritøkur. Hjartaliga vælkomin á aðalfund.
Vegna nevndina
Kinna Poulsen
Torbjørn Olsen sjeyti
/
Dansk version nederst
Listamaðurin, sum í dag fyllir sjeyti, skarar framúr sum málari ikki bara í Føroyum har hann býr, men eisini í Danmark, har fleiri av hansara høvuðsverkum hanga sum altartalvur í kirkjum ella portrettmyndir á almennum stovnum. Men óansæð í hvørjum landi Torbjørn Olsen hevði búleikast, hevði hann verið ein gudaborin málari. Tað fær ikki verið øðrvísi. Har sum fingrarnir hjá Torbirni halda uppat, vaksa penslar fram sum eitt slag av náttúrligum forleingilsi av málaranum óansæð um hann stendur framman fyri einum lørifti, einum litografiskum steini, einum akvarelpappíri ella um tað bara er onkur lítil kvittan ella ein serviettur, sum hann hevur funnið at tekna á. Torbjørn er gløggur, fittur og stuttligur maður, men tá mann er í vertsskapi saman við honum hendir tað seg ofta, at hann líkasum fjarar burtur úr veitslulagnum. Hyggur tú tá at honum, so situr hann tíðum og teknar. Tekningin er upphavið, men málaríið er hansara lív - tað er tað, hann ger.
Torbjørn Olsen er koloristur, men fyritreytin hjá litinum er eyðvitað ljósið, tað vita allir sannir koloristar so sum Ruth Smith og Claude Monet, ið bæði eru fyrimyndir hjá Torbirni. Hann fekk í 2014 Mentanarvirðisløn Landsins - uppibornan heiður fyri eitt lív í listini. At ljósið er ein høvuðsmotorur í hansara málningum er ein sannroynd, sum ikki bara merkist í hansara verkum, men sum ávirkar alla atmosferuna kring málaran, meðan hann arbeiðir. Eitt tíðarskeið sat undirritaða fyri Torbirni og varð portretterað. Eg sat nokk so leingi. Tað var um várið og ljósið skifti soleiðis sum tað ofta ger og hvørja ferð sólin kagaði fram og lýsti atelierrúmið upp, var tað sum setti hon ferð á eina villa prosess, sum gav málarínum eina at kalla turbokenda megi. Hetta hendir, tá ljósið rakar eygað hjá Torbjørn, ferðast út í hondina og floymir út á løriftið sum lýsandi penslastrok. Torbjørn málar tingini soleiðis sum hann sær tey og hevur fleiri ferðir nevnt henda myndevnisliga bundinskapin, at hann hevur tørv á at hava okkurt at mála eftir. Bert eitt eyga, men ikki eitt og hvørt eyga. Tí stórur munur er á myndamálinum hjá Torbirni og so tilvildarligum skrásetingum av veruleikanum soleiðis sum hann kann taka seg út í sínari gráu almindiligheit. Hann málar kanska tað, sum hann sær, men við einari heilt serligari, viðkvæmari ljós- og litkenslu. Meðan Torbjørn málar hevur hann fleiri penslar í gongd í senn við reyðum, gulum, bláum og svørtum, sum hann við jøvnum millumbilum trýstur ymsastaðni niður í palettina og hiðani beinleiðis á løriftið, har penslastrokini fjølgast flykrandi og løtt kring teknaðu skapini, ið eru fundamentið í málningunum. Arbeiðishátturin tykist ivaleysur, men er tað ikki. Als ikki. Hansara palett er eitt marglitt fjallalandslag av máling á einum stálvogni við hjólum, sum listamaðurin kann flyta eftir tørvi. Tað sær rokaligt út, men her er ordan í tingunum og í litblandinum – tað sæst hvussu túgvurnar av máling spakuliga skifta lit í ymiskum blandingum á palettini. Millum litfjøll og dalar standa ymsar krukkur og blikk, sum við tíðini grógva fast og gerast partar av litlandslagnum.
Sjálvt um fá munnu ivast í listaligu evnunum hjá Torbirni Olsen, sum eisini er sera vælumtóktur listamaður, hevur listaliga leiðin hjá honum ikki altíð verið sjálvsøgd ella løtt. Onkur andsøgn er millum hansara dugnaskap og hvussu tað hevur gingist honum í akademi- og savnshøpi og nú eru 23 ár liðin síðani hansara síðstu serframsýning í Listasavni Føroya. Tað er spell, tá hugsað verður um hansara positión í føroyskari samtíðarlist. Tað hevði verið framúr at upplivað eina stórfingna kurateraða framsýning við øllum hansara høvuðsverkum og við einari dagførdari bókarútgávu, sum kundi komið aftrat fínu donsku bókini, sum Bárður Jákupsson skrivaði í 2007, Torbjørn Olsen (Forlaget Atlantia).
Tíðin flytur seg alla tíðina. Hesa øldina hava guddómlig málara- og teknievni neyvan verið tað, sum hevur fingið størstan ans í globalu samtíðarlistini eins og modelmyndir kunnu tykjast altmodisch sum okkurt frá áðrenn metoo. Men framman fyri góðu verkunum hjá Torbirni Olsen hvørvur tíðin – um eitt slítur og annað brýtur fara hesi verk at standa eftir, tá vit ikki eru her meira. Hjartaliga til lukku við sjeyti ára degnum góði Torbjørn.
Kinna Poulsen
Farvens mester fylder halvfjerds
Kunstneren, der i dag fylder halvfjerds, udmærker sig som maler ikke kun på Færøerne, hvor han bor, men også i Danmark, hvor mange af hans mesterværker hænger som altertavler i kirker eller som portrætter i offentlige institutioner. Men uanset hvilket land Torbjørn Olsen havde boet i, ville han have været maler. Det kan ikke være anderledes. Hvor Torbjørns fingre holder op, vokser der pensler ud som en slags naturlig forlængelse af hans fysiognomi og det uanset om han står foran et lærred i sit atelier, en litografisk sten i Steinprent eller om det bare er en lille kvittering eller en serviet, han har fundet at tegne på. Torbjørn er en intelligent og morsom, men når man er til festlige lejligheder sammen med ham sker det også, at han ligesom forsvinder og ikke længere tager del i samtalen. Hvis man kigger efter sidder han midt i festen og tegner. Tegningen er oprindelsen, men maleriet er hans liv - det er det, han gør.
Torbjørn Olsen er farvens mester, men forudsætningen for farve er som bekendt lys, hvilket alle sande koloristerne som Ruth Smith og Claude Monet er klar over – de er begge kunstnere, hvis værk Torbjør beundrer. I 2014 modtog han Mentanarvirðisløn Landsins, der er den største kulturpris på Færøerne - en velfortjent hæder for et helt liv i kunstens tjeneste. At lys er hovedmotoren i hans malerier, er en kendsgerning, der ikke kun mærkes i hans værker, men som påvirker hele atmosfæren omkring maleren, mens han arbejder. I et stykke tid sad undertegnede foran Torbjørn og blev portrætteret. Det tog sin tid, for der var megen tvivl. Det var forår, og lyset ændrede sig, som det ofte gør, og hver gang solen stod op og oplyste atelierrummet, var det noget, der satte en vild proces i gang, der gav maleriet en turboladet kraft. Dette sker, når lyset i motivet rammer Torbjørns øje, vandrer ud i hans hånd og flyder ud på overfladen med lysende penselstrøg.
Torbjørn maler tingene, som han ser dem, og har gentagne gange nævnt denne forudsætning, at han har brug for at have noget at male efter. Kun ét øje, men ikke ethvert øje. Fordi der er stor forskel på Torbjørns visuelle sprog og tilfældig registrering af virkeligheden, som den kan tage sig selv ud i sin grå almindelighed. Han maler måske det, han ser, men med en helt særlig, følsomhed over for for lys og farve. Mens Torbjørn maler, har han flere pensler i gang på én gang med rød, gul, blå og sort, som han med jævne mellemrum presser ned i paletten og derfra direkte til lærredet, hvor penselstrøgene formerer sig flagrende og let omkring de tegnede fundamenter i malerierne. Arbejdsmetoden virker spontan og uden tvivl, men det er den ikke. Slet ikke. Den er fyldt med hårdt arbejde, håb og mange momenter af dyb håbløshed, når han vejer sit arbejde og finder det for let.
Hans palet er som et eventyr af et flerfarvet bjerglandskab af maling på en stålvogn med hjul, som kunstneren kan flytte efter behov. Det ser rodet ud, men der er orden i tingene og i farveblandingen – man kan se, hvordan de små og større bunker maling langsomt skifter farve i forskellige blandinger på paletten. Mellem de farverige bjerge og dale står forskellige krukker og dåser, som med tiden vokser fast og bliver en del af det farverige landskab.
Torbjørn Olsen er en meget virksom og elsket billedkunstner. Selvom de færreste vil tvivle på Torbjørn Olsens kunstneriske evner, har hans kunstneriske vej ikke altid været indlysende eller let. Der er en vis modsætning mellem hans evner og hvordan det er gået i det akademiske og museumsmæssige miljø, og nu er der gået 23 år siden hans sidste soloudstilling på Listasavn Føroya, hvor man nu er i gang med en tiltrængt renovering. Når den engang er færdig kunne det ære på tide med en stor kurateret udstilling med alle Torbjørn Olsens hovedværker og med en opdateret bogudgave, som kunne føjes til den fine danske monografi, som Bárður Jákupsson skrev i 2007, Torbjørn Olsen (Forlaget Atlantia).
Tiden står ikke stille og i dette århundrede har ekvilibristiske tegne- og maleevner ikke været i front inden for den globale samtidskunst ligesom modelmalerier har en altmodisch præg ikke mindst efter Metoo. Men foran Torbjørn Olsens gode værker er det ikke desto mindre som om selve tiden forsvinder og mon ikke disse værker vil blive stående, når vi ikke længere er her. Tillykke med din 70-års fødselsdag, kære Torbjørn.
Kinna Poulsen
