Ólavsøku(maxima)list

Ársins ólavsøkuframsýning, Listating, sum Edward Fuglø hevur kuraterað, er maximalistiskt bæði so so við genialari staðseting í gamla Føroya Banka mitt í ólavsøkuni og einari ørgrynnu av luttakarum, sum eisini hvør sær hava fingið lutfalsliga nógv verk við. - Júst Føroya Banki hevur havt serliga stóran týdning fyri føroysku listina við tað, at navnframi danski bankastjórin, Nonnegaard, ið var settur í starv í 1954, fór undir miðvísa samling av føroyskari list og lat meg bara staðfesta tað enn einaferð, sum er týðiligt fyri øllum, at tað er upplagt at brúka bygningin sum listahøll. Ólavsøkuframsýningin er sum árligt event í sjálvum sær føroysk listasøga – hon er okkara almenna salong og debutframsýningarstaðið hjá nógvum føroyskum listafólkum og hetta hevur eyðvitað týdning eisini sjálvt um pallarnir í dag eru vorðnir fleiri í tali.

Føroyar eru enn sum áður eitt land uttan listaakademi og ólavsøkuframsýningin hevur mangan verið átøk einum turkiskum basari av verkum hjá leikum og lærdum – tað er stuttligt og ramasjang. Argumentið fyri at gera soleiðis er listasøguligt, tí tað fólksliga eyðvitað er grundleggjandi partur av føroysku listini. Uttan tey – also fólkið, sum frá fyrstu framsýningunum hjá Floru Heilmann, Niels Kruse ella Mikines á ólavsøku- og á øðrum framsýningum keyptu listaverk og stuðlaðu listafólkunum, bar einki til. Listafelagið, sum í 1948 skipaði fyri ÓF á fyrsta sinni, eigur sín part av heiðrinum av góðu gongdini. - Tí tað má sigast at hava gingið væl. Ja, so væl, at vit í Føroyum í dag eiga so fitt av útbúnum, dugnaligum og royndum myndlistafólkum, at vit uttan stórvegis trupulleikar høvdu kunnað gjørt eina framúrskarandi ólavsøkuframsýning bara við teimum. Men tað vilja vit helst ikki. Vit vilja eftir øllum at døma heldur uppliva myndlistaverk hjá evnaríkum tónleikarum, arkitektum, sniðgevum, prestum, dansarum, pedagogum, filmsfólkum, lærarum, yrkjarum osfr. Í staðin fyri bara at satsa uppá teir bestu hondbóltspælararnar, speisa vit liðið upp við nøkrum fótbóltspælarum og onkrum fimleikara til tess at tryggja eina stuttligari og meira undirhaldandi breidd. Eg sigi ikki hetta er skeivt, bara at tað er áhugavert hvussu úrveljing tykist problematisk sum fyribrigdi, einamest, tá tað snýr seg um list. Eg veit ikki hvaðani henda dyrkan okkara av tí ikki-sublima stavar, men hugsi, at tað møguliga er knýtt at eini rættiligari jarðbundnari fyri ikki at siga reyvasíðari listáskoðan har tað er frægast ikki at fara ov langt upp at flákra.  

Men ólavsøkan hevði ikki verið tað sama uttan ÓF. Eg havi havt nógvar góðar upplivingar á skiftandi ólavsøkuframsýningum og minnist serliga væl ta fyrstu, sum eg ummælti. Tað er í ár 30 ár síðan. Frá teirri framsýningini minnist eg serliga eina tekning, sum í skránni kallaðist Vøtn, hyljar og varðar uppi á Reynsmúlalág hjá Anker Mortensen og sum var grundleggjandi øðrvísi sjálvt í mátanum, hon var staðsett ovarlaga á einum veggi, har hon sá út sum var hon sjálv flogin upp hagar av onkrum tilvildarligum vindblaki. Og tó at stílurin hjá Anker Mortensen tykist meira hóvligur á at líta í málningunum, hann hevur við á ÓF í ár, er hann framvegis ein poetiskur listamaður, hvørs verk teljast millum perlurnar á Listatingi. Framsýningin er serstakliga fjølbroytt tøkniliga og innihaldsliga við málningum, grafikki, fotolist, tekstillist, ljóðlist, video osfr. – Fleiri av teimum áhugaverdu verkunum á Ólavsøkuframsýningini 2026 eru eitt slag av rúmligum installatiónum  ella pallsetingum, sum er vorðið eitt meginrák innan føroyska samtíðarlist – eitt nú dámdi mær væl tað myrka stjørnukagarakjallarakamarið hjá Tummas Jákupi Thomsen. Har kann mann gott fara fleiri ferðir at hyggja og tað sama er galdandi fyri tað heftiga, humoristiska ketturúmið hjá Elini Josefinu Smith og Sirkus-halgidómin hjá Trygva Danielsen. Á installatiónsøkinum er kuratorurin sjálvur, Edward Fuglø ein av slóðbrótarunum – hansara egna installatiónsverk, Ólavsøkugestur frá 2016 er eitt ógloymandi dømi við tess konsentreraðu og tilfarsliga neyvu, men margtýddu ólavsøkusøgum.

Hvat fara vit so at minnast Ólavsøkuframsýningina 2026 Listating í Steinatúni fyri? – Staðsetingina í Steinatúni heilt vist - Teir skróvandi ølpropparnar í verkinum hjá Jens L.Thomsen, Ólavsøkumorgun og sum heild eisini fjølbroytnið og metstóra talið av bæði luttakarum, áskoðarum og verkum, sum fekk tað at mala fyri mær har úti í myrku trappuuppgongdini. Hon er allan vegin upp á triðju hædd prýdd við verkum hjá deyðum listafólkum. Ljós hevur enn stóran týdning í vøkrum málningum, tekningum, fotomyndum og grafikki; tað sæst hjá Zachariasi Heinesen, Rannvá Kunoy, Hjørdis Haack, Inga Joensen, Silju Strøm, Torbirni Olsen, Mariusi Olsen, Onnu Kathrinu Højgaard, Hans Paula Olsen, Tróndi Patursson, Anker Mortensen, Hansinu Iversen o.ø. Eg saknaði tað stóra, ljósa rúmið í Listaskálanum, men í gamla bankabygninginum vóru sum áður nevnt fleiri góðar upplivingar á hvítu, reyðu og bláu hæddini, ið eru festliga litsettar eftir Merkinum. Summi verk á framsýningini hevur mann upplivað áður – fleiri riggaðu sera væl í nýggjum høpi, t.d. stóru heklaðu standmyndirnar hjá Randi Samsonsen og fína litografiska røðin hjá Hansinu Iversen, sum hekk yvir av sterka, kolasvarta verkinum hjá Barbaru í Gongini, Nakið undir húð. Ein sterk røð við týðiligum tilfarsligum atliti og ansi fyri drama við abstraktum formatiónum, ið eru átøkar blekkblettunum í Rorschach-testinum og sostatt endaleyst opnar fyri tulkingum. Tey smáu skrivstovurúmini rigga væl sum smá univers til einstøk listafólk, Rannvá Holm Mortensen, Rakel Helmsdal og Jón Sonni Jensen hava hvør sítt høli. Síðstnevndi framsýnir eina røð av smáum tekstilverkum úr sonevndum liquid satin, ið eru formaði kring útholaðan krossvið. Verkini skapa hugsamband við bæði veitslukjólar, sloyfur, pop art og Hollywood-glam samstundis sum tey eru koloristiskt og tilfarsliga áhugaverd og skapa iva um tilfarið - t.d. um tað er bleytt ella hart. Inniligu verkini hjá Jóhan Martini Christiansen sita somuleiðis eftir í minninum; gipsverkini og installatiónin umboða hvør sína síðu í einum vaksandi dialektiskum oeuvre, ið fevnir bæði tað kroppsliga og tað andaliga júst sum ólavsøkan ger tað á hvørjum ári. Ólavsøkuframsýningin 2026 er opin dagliga frá klokkan 14-18 til og við 8.august.

Kinna Poulsen

Barbara í Gongini

jens l.thomsen

rakel helmsdal

jens dam ziska

anker mortensen

Hjørdis haack

jón sonni jensen

tummas jákup thomsen

jóhan martin christiansen

torbjørn olsen

Súsan í jákupsstovu

zacharias heinesen

Ingálvur av reyni

ENN ER NÁÐIN NÁÐILEYS

Bókhaheitið er áhugavert og kendist kanska eitt sindur ov viðkomandi ta løtuna, tá eg fekk nýggju bókina hjá Tóroddi Poulsen í hondina. Eg var stødd í einari hospitalssong á Ríkissjúkrahúsinum, har eg havi búleikast tveir teir seinastu mánaðarnar sum fylgjari hjá soninum og havi av sonnum upplivað ov mikið av bæði náði og náðiloysi; kritahvítar nýeinglar við endaleysum toli og ikki minni av pínustillandi hesar blásvørtu náttarløtur við líðing og sorg sum hjá Mikines. Rennandi fet á gongini og ýlandi alarmtónar, sum ála nervarnar sundur. Voksbleiku andlitini hjá teimum, ið sita í trongliga rúminum fyri avvarðandi á intensiv og bíða eftir boðum um maðurin, konan, dótturin, sonurin, systurin er til ella ikki. Har er ofta nokk so kvirt. Ein annan dag fer ein av einglunum við forstrídda dronginum út í urtagarðin at  anda og merkja blómurnar. Tann dagin kenst náðin stór. Náði er eitt av hesum veldugu hugtøkunum hvørs týdningur veldst um sjónarmið. Um tú ert ein av teimum, sum hugsar nógv um tilverunnar treytir og krøv ella um tú fatar náðina meira universalt sum samheiti við endaleysa tilveruundrið til dømis – Glaðlyntir Havnahumanistar hava eitt ávíst lyndi til at hella til ta seinnu tulkingina. Bókaheitið orðar eina tilveruliga og gudfrøðiliga andsøgn, tí um náðin er náðileys er hon tá náðilig?

Sum altíð eru bókaheiti hjá Tóroddi Poulsen góð at venda og dreya og tyggja uppá og eg hugsi, at fatanin er treytað av hvussu tú lesur; upp ella niðureftir, tí hetta er fleirtýðugt og snýr seg um tilveruna, sum á sín hátt er náðileys samstundis sum hon í sjálvum sær er náði. Men eg fái týdningin at minna um tann hjá Peter Bastian í setninginum “Altíð longu elskaður”, at hetta, at tú ert til er ein kærleiksfult undur í sjálvum sær og at alt byrjar her við mær og tær hvønn nývaknaðan dag sum Kári P einaferð sang. Ella sum tað stendur á bakpermuni á bókini hjá Tóroddi: “tú ert tín egna náði”.

Eg haldi, at hetta fer at vera bók nummar 51 ella har á leið, sum Tóroddur Poulsen hevur latið úr hondum, eg roknaði einaferð út hvussu nógvar yrkingar tað var, minnist ikki talið, men tað eru í hvussu er uppí nógvar spannir og leggja vit prosabøkur, myndlist og tónleik aftrat, man samlaða verkið teljast millum tey størstu í okkara bókmenta- og listasøgu. Tá kann onkur spyrja hvørt vit hava tørv á meira frá Tóroddi Poulsen? Svarið er ja og grundgevingin er sjálvsagt knýtt at dygd og originaliteti, men tað snýr seg eisini um autentisitet, ið er ein sjáldsamur eginleiki á okkara døgum. Men eingin skrivar sum Tóroddur Poulsen. Og biðir tú tólmennið um at gera tað, verður tað ein veik, óoriginal endurtøka, ið manglar tað, sum mest av øllum eyðmerkir Tórodd og alla góða list og tað er at hugsa nýtt, taka okkum á bóli og bera fram feskar sannroyndir um tilveruna beint her og nú. Ongantíð áður hevur tann autentiska listarøddin verið týdningarmiklari og tí er tað spell, at hon hevur lyndi til at kámast burt í dagsins ráki við ótolnum móttakarum, sum alla tíðina vilja uppliva nakað nýtt og nakað annað og sum í síni ævigu jagstran eftir at náa eitt quick fix av onkrum tilveruligum resonansi í heilum halda seg uppdaga nýggja og spennandi list har sum hon ikki er í staðin fyri at geva sær tol til tað, sum er har. Alt verður borðreitt undir somu festligu ritualum og tá er kanska torført at finna fram til bollarnar í suppuni, men í veruleiknum er langt í millum tey veruligu listafólkini. Og jú, vín er gott, men sannleikin býr ikki í víninum, hann býr í listini. Hon er ikki altíð mjúk at strúka og mótsett pseudolistini líkist hon ikki altíð list, men krevur altíð ómak – eisini av tær og mær. Og hesi eiggiligu listafólk, hvørs rødd tú kennir, hvørs litir, tónar, rørslur, myndir, sannleikar, eygnabrá, dreymar, tú hevur heilsað uppá fyrr á framsýningum, filmum og pallum - tey finna alla tíðina uppá nýtt og byggja víðari sítt stóra, djúpa verk við royndum og kensluni av núinum.

Við fáum undantøkum eru bøkurnar hjá Tóroddi skrivaðar á móðurmálinum hóast hann hevur verið búsettur í Danmark meginpartin av sínum skaldalívi. Vit kenna hansara rødd og hansara persona og hóma longu longu á permuni - við áðurnevnda fleirtýdda heitinum, sum saman við yrkjaranavninum myndar rammuna kring eina einfalda tekning - hvønn vit hava við at gera. Nakrar trappur leiða okkum niðan til eina grøna hurð í einum stórum gulum bygningi, ið minnir um eina setandi ella rísandi sól. Kanska er hetta náðin, deyðin ella dreymurin, men hetta er fyrst og fremst inngongdin til nýggja yrkingasavnið hjá Tóroddi Poulsen, sum á fýrs síðum bjóðar okkum einn í sín yrkingaheim við áhugaverda og typiska blandinum millum smáar aforismur og eygleiðingar av gerandisdegnum, har fullmánin minnir yrkjaraegið um at taka heilivágin, sum berskølluti læknin hevði fyriskrivað, surrealistiskar flipputar dreymir og kaldgløggar viðmerkingar til fyribrigdi í okkara tíð t.d. við kritikki av talgilda heiminum. Men hetta skal lesast fleiri ferðir. Tá uppdagar tú, at okkurt kann merkja tað øvugta av tí, tú fyrst helt. Her eru so nógvar yrkingar, eg kundi endurgivið, mær tær lesast helst frægast í bókini, jú eg skal siga tykkum eina góða, sum er eyðkend fyri serligu yrkjararøddina hjá Tóroddi Poulsen. Næsta ár fyllir hann sjeyti – mítt føðingardagsynski er ein veldug antologi formað sum ein spann við top of the pops frá 1984 og fram til í dag.

Kinna Poulsen

 

 

Scherzo - fernisering

Fríggjadagin 12.juni læt Summarframsýningin upp í Norðurlandaahúsinum. Har vóru nógv fólk og gott lag og udirritaða helt ferniseringsrøðu:

Vit hava glett okkum og nú er løtan komin, at vit sleppa at presentera okkara framsýning, fyri tykkum. Hon eitur Scherzo. Scherzo er eitt tónleikahugtak, sum á italskum merkir spott ella skemt – Scherzo var upprunaliga ein lættur og skjótur millumsatsur í einum størri tónleikaverki. Í 19.øld broyttist hetta spakuliga - hugtakið varð víðkað m.a. av Chopin til sjálvstøðug verk, ið kundu vera heldur døkkari í huglagi – melankolsk, merkt av longsli og vónloysi. Hóast Scherzo við bæði c og z ljóðar ógvuliga fremmant fyri okkum, er tað nú heitið á eini føroyskari samtíðarlistaframsýning. Vit hava lænt heitið frá eini yrking, sum føroyski yrkjarin Bergliot Heinesen skrivaði til danska tíðarritið Vild Hvede (Hvedekorn) í 1939. Hon var partur av einari danskari yrkingaantologi, sum Asger Schnack læt geva út í 1996 og í 2000 stóð brot úr yrkingini sum fororð í yrkingasavninum Blóðroyndir hjá Tóroddi Poulsen.

Yrkingin, Scherzo, sum bæði kann lesast og hoyrast á framsýningini, er surrealistisk og snýr sig millum annað um eina umskapan, har ein kvinna verður til eina uglu. Uglan umboðar vanliga tað rationella og vísindaliga, men verður í yrkingini sett í samband við okkurt vilt og vitleyst. Bæði umskapanin og intensa huglagið í yrkingini eru eyðkend fyri surrealismuna, ið sum kunnugt var ein modernistisk rørsla í 20. øld, har støði var tikið í dreymum og gjørt var upp við veruleikans fysisku avmarkingar.

Sum kurator kanst tú stinga út í kortið – tú kanst hóma, halda og vóna, men tú kanst ikki vita hvussu einstøku framsýningarverkini ella samlaða heildin fer at síggja út. Ein kurator er eitt slag av søgusigara, sum við blindum makkara setir saman søgur, sum hon sjálv ikki kennir til fulnar. Opinleiki er av størsta týdningi og tað merkir bæði at vera opin fyri listini í sjálvum sær og fyri rákum í samtíðin. Men fyrst og fremst snýr tað seg um tað ítøkiliga, um karmarnar her í Norðurlandahúsinum og ynskið frá stovninum um eina summarframsýning við føroyskari samtíðarlist. Eg havi nýliga skrivað eina bók um samtíðarlist í Føroyum; hon eitur Í Eygnahædd. Har havi eg millum annað staðfest, at samtíðarlistin er fjølbroytt tøkniliga og innihaldsliga og at hon kann tykjast litrík, intens, vital, stuttlig, skroypilig, sterk, kvir, poetisk og politisk - hesi hugtøk havi eg brúkt sum okkurt slag av lyklaorðum í míni tilgongd í sambandi við Scherzo.

Bergliot Heinesen var lítlasystur kenda listamannin William Heinesen. Hon er lutfalsliga ókend – eg havi spurt meg fyri, men havi funnið ógvuliga fáar upplýsingar um eina kvinnu, ið var øðrvísi; møguliga ein sonevnd "boheme", sum fór til Keypmannahavnar, har hon millum annað fann vinfólk millum teir festligu surrealistarnar. Turið Sigurðardóttir hevur umsett Scherzo og skrivað um Bergliot í Varðanum, har hon eisini kemur inn á hvussu stóribeiggi William í brævi til vinmannin Jørgen Frantz ógvast um ta løgna, ódamuliga lyndi á Bergliot. Undir øllum umstøðum hevur Bergliot Heinesen latið eftir seg nakrar fáar, men sterkar yrkingar, sum skilja sig út bæði í føroyskum og donskum bókmentum.

Í framsýningini Scherzo brúka vit yrkingina sum eitt felags listaligt og poetiskt grundstøði, ið snýr seg um uppreistur, umskapan og tann neyðuga svíkjaran – um at mála uttan fyri strikurnar við stórum og at tosa eitt sindur ov hart. Yrkingin er skrivað í einum spentum tíðarskeiði, sum á mangan hátt minnir um tað, vit í løtuni uppliva í altjóða samfelagnum. Listin er nú sum tá sambærlig við ein stóran svamp, ið sýgur allar hendingar til sín og verður partur av sjálvum tíðarandanum. Í 1930'unum vendu surrealistarnir bakið til ta siðbundnu listina og royndu at finna ein djúpari listarligan sannleika í uppreistri og dreymum. Hvussu sannleikin um okkara egnu tíð fer at síggja út, vita vit ikki heilt, men vónandi er listaframsýningin Scherzo við til at geva okkum eina ábending. Real art has the capacity to make us nervous – tað helt Susan Sontag og eg vóni, at okkurt í hesari framsýning bjóðar áskoðaranum av, eggjar til umhugsan og brynjar okkum til at seta spurningar til status quo

Vælkomin til Scherzo her tit kunnu uppliva verk hjá Vár Samuelsen, SUPERVISIÓN; sum er Lív Mariu Róadóttir Jæger, Lasse Jæger. Randi Samsonsen, Dan Helga Helgason í Gong, Jóhan Martin Christiansen, Jens Dam Ziska, Silja Strøm og Hansina Iversen. Vegna listafólkini og meg sjálva takki eg Norðurlandahúsinum fyri gott samstarv og so vil eg eisini gjarna takka Gunn Hernes fyri árini og fyri, at hon takkar av við føroysku samtíðarlistini, sum er so rík í hesum árum.

 

Kinna Poulsen

Lýsandi listalegenda 90

Kenna tit ljósins málara, Zacharias Heinesen? Soleiðis kundu vit við eini tilsiping til eina yrking hjá Jens August Schade spurt, tó at spurningurin í roynd og veru er óneyðugur. Dagsins føðingardagsbarn, Zacharias Heinesen munnu tey flestu kenna. Eg kenni hann væl, bæði listaverkini og mannin – foreldur míni kendu hann eisini og konuna Sylviu, sum doyði fyri tíggju árum síðan og er mann sum eg so heppin at hava fingist við list seinastu tretivu árni, so hevur mann eisini hitt Zacharias bæði í álvara og gaman.

Tær stuttligu løturnar eru mangar, summar tykjast vera úr sama tilfari sum dreymar og fara ikki lætt úr aftur huganum t.d. ein sólfylltan leygardag í Keypmannahavn í hálvfemsunum, tá vit vóru til eftirfernisering av eini Føroyaframsýning á Den Frie síðst í hálvfemsunum á Hotel Østerport - beint við síðuna av framsýningarstaðnum. Har sótu vit í góðum lag við svalandi øli í gløsunum og mangt var reypað og gjørt við. Eg hevði saman við einari vinkonu sett meg eitt sindur burtur frá rokmikla Føroyaborðinum og hagar kom ein lítillátin maður, sum kurteisliga spurdi um hann kundi seta seg hjá okkum og tað kundi hann og tað var Zacharias, sum á sín stilla hátt fór at fortelja søgur úr Keypmannahavn so skemtiliga og spennandi, at tað var ein fragd at lurta. M.a. tosaði hann um fyrstu ferð, hann var í Tivoli við pápa sínum. – Hann mann have verið ógvuliga góður við pápa sín” staðfesti vinkonan, tá vit seinni sótu tværeinar og gjørdist bilsin, tá eg nevndi hvør víðagitni pápin var, men tað er nokk so eyðkent fyri Zacharias Heinesen at fara lættliga um tað stórfingna snobbaríið og heldur miðsavna seg um tað hugnaliga og hjartaliga millum fólk. Listina hevur Zacharias Heinesen lært frá barnsbeini, tí hann er uppvaksin í einum listaheimi og debuteraði longu 15 ára gamal á Ólavsøkuframsýningini í 1951. Tað vil siga, at hann hevur verið virkin listamaður í 75 ár. Tað er fantastiskt!

Zacharias Heinesen er útbúgvin fyrst á Myndlistaskúla Íslands í Reykjavík og síðani á Kunstakademinum í Keypmannahavn, har serliga Niels Lergaard professari gjørdi honum stóran mun. Men listin er honum í holdi borin og gjøgnum tíðina hevur Zacharias Heinesen gjørt stórar prýðingar bæði saman við pápa sínum, Williami Heinesen og einsamallur, og Zacharias hevur eisini verið fagnaður á ymiskan hátt, í 2011 kom portrettsending um hann í Kringvarpinum (Tá litirnir dansa) og í 2006 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins. Hansara vatnlitamyndir prýða føroyskar pengaseðlar. Eisini í Danmark hava tey heiðrað Zacharias, t.d. Ny Carlsbergfondet eins og hann hevur móttiki Henry Heerups Æreslegat. Tá hann fyllir runt sum í dag, verður hann fagnaður í donskum bløðum.

Sjálvt um eg í grundini fati Zacharias sum ein abstraktan koloristiskan málara, hevur hann hildið lutfalsliga fast í tí figurativa myndamálinum, har ikki minst landslagið hevur havt ein høvuðsleiklut, men ofta eru myndirnar hjá honum nógv meira abstraktar enn vit kanska gera okkum far um – eisini landslagsmyndirnar. Hetta kemst kanska av, at hansara máti at síggja okkara land, hevur havt so mikið grundleggjandi ávirkan, at vit halda Føroyar síggja út sum í hansara málningum. Soleiðis er ikki. Heilt so bjartlitt eru húsini ikki og skapini eru heldur ikki eins geometrisk, kubistisk ella flykrandi í veruleikanum. Í grundini eru myndirnar hjá Zachariasi Heinesen so mikið abstraktar, at tað í grundni er langt úti, tá fólk tosa um akkurát hvar í landinum, vit eru landafrøðiliga, tá tey standa og skoða eina av hansara litkompositiónum. Sjálvt um tað byrjar við figurativum, impressionistisku skitsum úti í náttúruni, so kunnu málningarnir heldur samanberast við frítt improviserandi jazztónleik enn við fosturlandssangir – tað heldur hann eisini sjálvur. Men so fast situr myndevnið av bygdini við havið í okkara huga frammanundan og tað er Zacharias Heinesen, ið hevur sett tað har. Tí er tað eisini gleðiligt, at listamaðurin ikki hevur lagt frá sær, sjálvt um hann av sonnum hevur uppiborið hvíld oman á laurberunum. Í staðin heldur hann fram við at mála oljumálningar og vatnlitamyndir, at gera grafisk verk í Steinprenti og at sýna fram. Síðstu árini hevur hann framsýnt í Gallarí Havnará á Mentanarnáttini og fer eisini at sýna fram har í ár. Fyri tveimum árum síðani imponeraði hann við einari stórari framsýning av nýggjum málningum, sum eisini tóktust merkiliga órutineraðir, sum um hann byrjar av nýggjum hvørja ferð hann málar ein málning. Teir tóktust í øllum førum ómetaliga frískligir, málningarnir, har teir hingu og glógvaðu og glitraðu við óteljandi litbrigdum. Eg rósti listamanninum fyri hansara einastandandi koloristiska sans - “Eg elski litir” segði hann og brosaði lukkuliga meðan hann við aðrari hondini nart varisliga við óslætta yvirflatan á einum málningi við nógvum marglittum kvadratiskum skapum. Eg kenni hansara myndaheim og veit, at myndevnisliga støðið á júst hesum málninginum er útsýnið úr stovuni hjá listamanninum uppi á Varða í Havn - eitt útsýni, sum saman við máliháttinum hjá Zachariasi Heinesen hevur dannað skúla hjá mongum, ið royna at gera honum kunstin eftir. Ljósið hevur alstóran týdning hjá einum koloristi og hjá Zachariasi er tað sum um tað júst hevur regnað og droparnir gera litirnar sevjumiklar og klárar. Tá føroysk list fyri nøkrum árum síðani var framsýnd í París var filmur gjørdur um listafólkini - tá spurdi eg Zachariast um hetta við ljósáhuganum mundi merkja, at hann málar minni um veturin. Hann hugsaði seg um, brosaði, legði hondina á bringina og helt seg hava uppmagasinerað ljós í hjartanum. Tað er kanska ein orsøk til, at ein sera hugtikin franskur ummælari mælti áskoðarum at stilla seg framman fyri hansara verkum fyri at meditera. Tó at ljósið hesi seinnu árini er vorðið alsamt gyltari, lýsir tað enn við ótamdari megi - takk fyri ljósið og hjartaliga til lukku, Zacharias.

Durita Dahl Andreasen í uppskoti til ein Reumert

Nú tilnevningarnar til Reumert-virðislønina, sum verður latin bestu leiklistavrikum í Danmark – vóru almannakunngjørdar, var ein føroyskur leikari millum tey trý tilnevndu. Tað er Durita Dahl Andreasen, sum er tilnevnd fyri høvuðsleiklutin í leikinum Den Fremmede eftir Albert Camus, sum Teatret Møllen setti upp. Tann leikin havi eg tíverri ikki sæð, men havi upplivað Duritu á pall fleiri ferð m.a. í framúrskarandi uppsetingini av leikinum Lortið í Norðurlandahúsinum, sum var ummæltur á Listaportalinum (sí niðast) – Reumert-virðislønirnar verða handaðar 7.juni, vit heppa og fegnast um tilnevningina, sum í sær sjálvum er eitt bragd! Hini tilnevndu í høvuðsleikarakategoriini eru Maria Rossing og Thorbjørn Hedegaard. Til lukku øll trý við tilnevningini.

https://sl1nk.com/msmqt49

Kinna Poulsen

Norðurlendskt listavár í New York

Vit vóru ein heil lítil listadelegatión, sum fyrradagin bóðu æviga andvekursbýnum farvæl, hesum tivandi beistinum av einum stórbýi, ið ongantíð svevur, men kortini tykist nokk so friðarligur ein sunnumorgun í apríl. Til New York vóru vit boðin at verða við á eini vesturnorðurlendskari listaframsýning í Scandinavia House, mentanarstovninum, sum er staðsettur á Park Avenue á Manhattan, har eg kurateraði framsýning við føroyskari list í 2024 undir heitinumt Fog Swept Cargo. Tann framsýningin var partur av listaátaki, sum almennu Føroyar fyriskipaði.

Føroysku listafólkini hesa ferð eru Rannva Kunoy, Silja Strøm, Jens Dam Ziska, Hansina Iversen og Jóhan Martin Christiansen – undirritaða og tey bæði síðstnevndu vóru í New York, har listafólkini skaptu síni verk á staðnum í framsýningarhølinum í Scandinavia House. Tað var satt at siga imponerandi at uppliva. Jóhan Martin Christiansen gjørdi eina standmynd av tí slagnum, sum vit hava upplivað á framsýningum sum Lonely Hearts, Samrøður um Mjørka o.a. Tað er eitt skapilsi úr jarni og gipsi, sum verður boygt, brotið og viðgjørt til ein struktur, ið kann snúgva seg um nógv ymiskt, men sum myndar eitt egið rúm av skapan og oyðilegging, av upp- og afturlating. Meðan Jóhan Martin arbeiddi við gipsi á gólvinum, stóð Hansina høgt uppi í einum stiga og málaði. Eisini hon hevur mentalt fyrireikað seg í mánaðar uppá at mála á veggin í Scandinavia House og eg eygleiddi, tá hon við avgjørdum pensli legði fyri við einum longum, smølum, gulum stroki, ið onkursvegna tóktist vera í samljóði við tey mjáu høghúsini á Manhattan, sum beint uttan fyri vindeygað strektu seg upp í ský. Tó at akrylmálingin ikki er tann sama, sum Hansina plagar at brúka og veggurin føldist sera turrur at mála á, myndaðist kortini skjótt eitt orkumikið listaverk á vegginum, sum í framsýningarheildini gjørdist ein vónrík byrjan. Eisini amerikanska listakvinnan, Camille Norment, sum býr í Oslo, gjørdi sítt verk á staðnum. Listafólkini arbeiddu miðvíst ímeðan fólk rokaðust aftur og fram í hølunum, tosaðu um el-installatiónir osfr. Tað var so flott at síggja og fylgja við hvussu verkini mentust inntil tey vóru liðug.

Framsýningin læt alment upp 18.apríl, men longu dagin fyri var rundvísing og VIP móttøka umframt pallborðskjak við kuratorunum. Høvuðskurator er Emily Stoddart, leiðari fyri framsýningum í Scandinavia House, við stuðuli frá trimum ráðgevum: Karin Hellandsjø (Noreg), Kinna Poulsen (Føroyar) og Pari Stave (Ísland). Eisini upplatingardagin var ein heil skrá, sum umframt sjálva framsýningina fevndi um sýning av filminum The Green Land hjá Inuk Silis Høegh, framløgu av bókini hjá undirritaðu At Eye Level On 21st Century Contemporary Art in the Faroe Islands, sum Marita Thomsen hegnisliga týddi, umframt pallborðskjak bæði um bókina og um føroyska list sum heild við Emily Stoddart, Hansinu Iversen, Jóhan Martin Christiansen og undirritaðu. Stórur áhugi var og fleiri áhugaverdir spurningar vórðu um listaverkini m.a.

Framsýningin er partur av 25 ára jubileum hjá Scandinavia House, sum ynskti, at nøkur listafólk skuldu hava framsýnt í húsinum áður meðan onnur skuldu vera nýggj har. Framsýningin, sum hevur heiti frá eini útgávu hjá íslendska yrkjaranum Sigurði Pálsson; Inside Voices, Outside Light: Perspectives on West Nordic Art – fevnir um verk hjá tilsamans 21 listafólkum/bólkum úr Føroyum, Grønlandi, Íslandi og Noreg: Morten Andenæs (NO), The Arctic Creatures (IC), Per Barclay (NO), Ask Bjørlo (NO), Jóhan Martin Christiansen (FO), Helgi Þorgils Friðjónsson (IC), Inuk Silis Høegh (GL), Hansina Iversen (FO), Rannva Kunoy (FO), Nils Erichsen Martin (NO), Trine Lise Nedreaas (NO), Camille Norment (NO), Lisbeth Karline Poulsen (GL), Ragna Róbertsdóttir (IC), Agnieszka Sosnowska (IC), Inuuteq Storch (GL), Silja Strøm (FO), Steina og Woody Vasulka (IC), og Jens Dam Ziska (FO). Eitt katalog er komið út um framsýningina við tekstum og myndum. ASF (American Scandinavian Foundation) hevur skipað fyri framsýningini í Scandinavia House undir leiðslu av Emily Stoddart við stuðli frá Monika and Charles Heimbold Fund for Exhibitions and Programs. Harumframt er stuðul veittur frá Barbro Osher Pro Suecia Foundation og Norsku Sendistovuni í New York. Stuðul er eisini veittur frá fylgjandi ASF-grunnum: The Bonnier Family Fund for Contemporary Art, The F. Donald Kenney Fund for Visual Arts, og The Kronquist Mesaros Memorial Endowment Fund.

Føroysku luttakararnir eru stuðlaðir av Loftbrúgv til listafólk, Mentanargrunninum og Statens Kunstfond. Framsýningin heldur fram til 20.juni og hevur higartil verið umrødd á Arctic Today, Artforum, ArtRabbit, City Guide New York og AllArts eins og møgulig ummæli eru í væntu. Her eru nakrar myndir frá framsýning og prátum – Maria Melin og Suman Tripathy tóku myndir og onkrar tók undirritaða sjálv.

Kinna Poulsen

Messa í f-moll eftir Anton Bruckner í Klaksvík og í Havn

Páskaferia og høgtíð í hondum. Brún sós í langar banar, gular gardinur, friðsæla og takksemi og sum um tað ikki var nóg mikið, so er klassiskt tónlistastórverk á skrá um páskirnar nú Havnarkórið uppførir Messu í f-moll eftir Anton Bruckner. Tað verður Skírishósdag kl. 16.00 í Varpinum, Klaksvík. Langafríggjadag kl. 17.00 í Vesturkirkjuni í Havn. Dirigentur er Leif Hansen, konsertmeistari Atli Ellendersen. Atgongumerki 150 kr. Framførslan í kirkjuni er ókeypis, men tað er gott at hava nakrar seðlar uppiá sær at leggja í kórbússuna, tí slíkar verkætlanir eru kostnaðarmiklar. Aftur hesa ferð hava fyrireikararnir gjørt nógv burturúr og hava eitt nú prentað konsertskrá - hesa ferð við einari mynd hjá Hansinu Iversen og einum teksti hjá undirritaðu um hesa myndina:

Kanska er tað meira munur enn líkheit, sum kemur tær til hugs, um tú samanber stóru messuna hjá Anton Bruckner frá 1868 við lítla steinprentið hjá Hansinu Iversen frá 2021, sum er endurgivið á konsertskránni. Men hetta er væl at merkja bara so leingi sum tú enn ikki hevur tendrað móttakaran í heilanum, sum í mynstrum av litum og tónum støðugt kennir aftur, finnur samanhangir og knýtir hugasambond millum ótálmaðar kenslur og listarligt tamarhald. Prentmyndin er at síggja til lutfalsliga myrk og tung við hópin av skapum og litum, ið tykjast pressað niður í tað avmarkaða og kompakta myndarúmið, har tey eru við at spreingja myndaflatan. Dimmbrún skap daga undan bæði ovarlaga og niðarlaga í kompositiónini, ið er er sett saman av fleirlittum formum og strokum, sum í skiftum leggja seg inn undir og út yvir onnur litløg. Fótafarið av penslastrokum setir ferð á – tað er eins og alt møguligt gongur fyri seg aftanfyri í myndarúminum, ið tó verður stabiliserað av einum stórum avlongum skapi, sum úr erva strekkir seg niður yvir myndina og býtir hana í tríggjar lodrættar høvuðsformar. Myndin er abstrakt og tríbýtti bygnaðurin kann fevna um eina og hvørja søgu, sum hevur eina byrjan, eina miðju og ein enda, men trítalið hevur eyðvitað serligan týdning innan kristindómin við tríeindini, teimum trimum krossunum á Golgata, Jesu uppreisn á triðja degi osfr. Í myndini hjá Hansinu eru søgurnar ikki ítøkiligar, men dramaið er tað sama; kompleksi monumentaliteturin og bygnaðurin, sum smalkar uppeftir eins og leitar myndin til himmals. Tá tú hevur hugt eina løtu og eyguni hava vant seg við monumentala myrkrið í myndini, varnast tú hvussu litrík hon er og hvussu violetta heildin fær sublimt aftursvar frá einum darrandi gulum tóna.

Kinna Poulsen

Sofía Nolsøe við í fagnaðari Tjekhov-uppseting

-Talan er um pallist, tá hon er allarbest. Soleiðis stendur í einum af fleiri hugtiknum ummælum av Tjekhov-klassikaranum, Onkel Vanja, sum í løtuni verður leiktur á Kongaliga Teatrinum í Keypmannahavn við føroyska sjónleikaranum Sofíu Nolsøe í einum høvuðsleikluti. Hjá føroyskum leiklistafjepparum, sum kanska sakna at uppliva klassikarauppsetingar, ber til at fara til danska høvuðsstaðin fram til 8.mai at síggja leikin við framúrskarandi sjónleikaranum Nicolas Bro í høvuðsleiklutinum. Onkel Vanja verður framførdur í Skuespilhuset. Store Scene og varir hálvantriðja tíma inkl steðgi. Luttakarar eru Nicolas Bro, Jens Jørn Spottag, Sofía Nolsøe, Mathilde Arcel, Tina Gylling Mortensen, Mads Rømer Brolin-Tani, Morten Brovn. Leikrit: Anton Tjekhov. Pallseting: Yana Ross. Scenografi og kostumedesign: Bettina Meyer. Assisterende instruktør: Matilda Belin Larsson. Ljósdesign: Michael Breiner. Ljóðdesign: Jonas Vest. Koreografi: Mia Hellberg. Umseting: Niels Brunse.

https://www.kulturbunkeren.dk/onkel-vanja/

https://pov.international/onkel-vanja-begynder-i-moerke-med-grisegrynt/

https://kglteater.dk/det-sker/sason-20252026/skuespil/onkel-vanja

Mentanarval - Tjóðveldi

Endaspurturin av valstríðnum er í gongd. Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða almannakunngjørd í teirri raðfylgju, eg havi fingið tey. Hesa ferð er tað Sirið Stenberg, sum svarar vegna Tjóðveldi.

1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?  

Við Tjóðveldi í samgongu fara vit at halda fram við áhaldandi at styrkja og menna listaøkið við at gera íløgur í frælsa list og í mentan.

2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.

Nýggjárskonsertin hjá Symfoniorkestrinum var einastandandi, men tað eru eisini nógvar aðrar góðar listaupplivingar at taka fram t.d. Lykkenborg.

3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.

Øll list er týdningarmikil, men skal eg velja, so er tað bókmentir og tónleikur.

4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?

Ein fyrimunur kann vera, at meira list verður skapað, men um bindingar eru við, kann tað ávirka frælsu listina. Ein vansi kann vera, um tað ger, at vit sjálvi fara at halda aftur, tí peningur kemur uttaneftir. Ein annar vansi kann vera, um raðfestingarnar vera stýrdar uttaneftir og ikki koma úr okkara egna samfelag. Stuðul úr grunnum er ikki óvanligur á mentanarøkinum, men stuðul á útlendskum fíggjarlógum er ikki nøkur gongd leið. Vit skulu sjálvi raðfesta lista- og mentanarøkið høgt.

5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?

So fara vit framhaldandi at raðfesta mentan og list. Tað er neyðugt at styrkja Mentanargrunnin meira og at tryggja armslongd. Somuleiðis vilja vit raðfesta filmin, leiklistina og søvnini.

6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.  

Mentanarøkið hevur fingið sera stóra og tiltrongda raðfesting í samgonguskeiðnum. Tað fara vit at halda fram við. Vit hava raðfest føroyska málið og tilfar á føroyskum til børn. Vit hava fingið nýggja bókasavnslóg og Landsbókasavnið er nú Universitetsbókasavn. Filmurin er raðfestur og lagdur í armslongd í Mentanargrunnin. Listasavnið hevur fingið játtað 24 mió. til útbyggingina. Goymsla verður bygd til Tjóðsavnið. Bæði Tjóðsavnið og Listasavnið hava fingið játtan at reinsa og konservera myndir og lutir fyri. Føroya Symfoniorkestur er raðfest. Tónleikur sum heild er raðfestur, Aldubáran og Big Band, Tutl og Økistónar komnir á fíggjarlógina. Rundskriv um listprýði av almennum bygningum komið. KVF og privatu miðlarnir raðfestir. Tjóðpallurin hevur fingið hægri játtan og játtanin til yrkisleiklistina er hækkað. Fleiri privat søvn hava fingið stuðul. Eftirløn er løgd omaná listafólkalønirnar. Skjalasøvnini eru raðfest. Mentanarsøgulig skip hava fingið hægri játtan eins og UNESCO arbeiði.

7.Nevn tríggjar listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.

Raðfesta Musikkskúlan. Styrkja Mentanargrunnin. Gera eina ætlan fyri hvussu vit fáa føroyska list og mentan út í heim. Vit hava ómetaliga stórt ríkidømi, sum vit heilt víst eisini kunnu bjóða heiminum, og soleiðis eisini geva okkara lista- og mentafólkum ein størri altjóða pall at virka á.

Mentanarval - Javnaðarflokkurin

Marius olsen

Fáir dagar eru eftir av valstríðnum og enn hava vit næstan einki hoyrt um tað týdningarmesta, tað, sum definerar okkum; mentan og list. Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða almannakunngjørd í teirri raðfylgju, eg havi fingið. Hesa ferð er tað Kristianna Winther Poulsen, sum svarar vegna Javnaðarflokkin.

1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?

Við einum ambitiøsum politikki fyri mentan og list vilja vit, at listin skal hava góð kor. Vit vilja, at fólk kring alt landið skulu hava atgongd til góðar og fjølbroyttar lista- og mentanarupplivingar, sum eisini bjóða okkum av og fáa okkum til at hugsa sjálvstøðugt. Øll skulu við, eisini tá talan er um luttøku í tilboðum innan mentan og list.

2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.

Havi havt nógvar góðar listaupplivingar, bæði størri og smærri.

Filmurin Mammuskepilsið hjá Mariu Guðbrandsø Nolsøe sum eg sá til Geytan, situr í mær enn. Kærleiki millum dóttur og foreldur, skapanargleði, sálarsjúka og avleiðingar av sálarsjúku. Ein so ómetaliga vakur og sterkur filmur.

3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.

Tað er trupult at velja eitt øki burturúr. Uttan tær nógvu upplivingarnar, skaptar av okkara fantastiska lista- og mentanarumhvørvi, vóru Føroyar ikki tær somu.

Tónleikur er ein uppliving, har øll kunnu vera við, og hvør kann syngja við sínum nevi. Vit eru glað fyri musikkskúlarnar kring landið, sum geva børnum bæði førleikar og upplivingar, og so dámar okkum, at øll kunnu vera við til tær nógvu upplivingarnar, sum okkara fjølbroytta og livandi tónleikaumhvørvið geva okkum.

4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?

Tað er frálíkt, at okkara list í heimsklassa og okkara imponerandi mentanarlív fær teir møguleikar, sum fylgja við stuðlinum frá donskum grunnum. Upphæddirnar eru ofta stórar, og tað gevur mentanar- og listaumhvørvinum aðrar og betri møguleikar, enn um hesin stuðul ikki var atkomuligur. Vit halda ikki, at tað eru vansar við hesum.

5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?

Mentan og list skulu vera fyri øll, ikki bara fyri nøkur fá. Javnbjóðis atgongd til mentanarupplivingar og mentanarligt tilfar eru týðandi vælferðartænastur.

Øll børn skulu møta list og mentan í skúlanum. Tað er ein spurningur um rættvísi og trivnað.

Eitt ríkt mentanarlív krevur tryggar karmar fyri tey, sum skapa.

6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.

Rigmor Dam innførdi sum landsstýriskvinna listafólkalønirnar, ikki uttan svørðsslag, minnist eg.

Í hesum umfarinum hava vit veitt stuðul til leiklistabólkar, til Økistónar, til Varpið, til útbygging av Listasavni Føroya, til Krígssavnið í Vágum, til Sjósavnið á Argjum, til Stórhøllina við Tjarnir.

Sum heild hava vit betrað um møguleikar hjá børnum og vaksnum kring landið at fáa atgongd til góðar og fjølbroyttar lista- og mentanarupplivingar.

7.Nevn tríggjar listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.

Fleiri listafólkalønir

Betri arbeiðsumstøður til yrkislistafólk, bæði arbeiðshøli og lønarviðurskifti

Halda fram at arbeiða við at byggja Tjóðpall Føroya

Føroya Fólkaháskúli og LISA skipa í felag fyri pallborðsfundi um list og mentan.

Nær: Mikudag, 25.mars kl.17.00
Hvar: Føroya Fólkaháskúli, Háskúlavegur 14

Í Føroyum er list ein virkin partur av samfelagnum – Hon ávirkar,
hvussu vit hugsa, kenna og virka – og hevur beinleiðis týdning fyri trivnað, sálarheilsu og kensluna av at hoyra til.

Men list er eisini ein demokratisk kraft.

Hon gevur pláss til fleiri røddir, skapar rúm fyri ósemju og nýggjum sjónarhornum, og styrkir okkara evni at hugsa kritiskt og sjálvstøðugt. Eitt livandi fólkaræði krevur eitt livandi listarligt rúm. Á hesum pallborðsfundi verður listin sett á breddan, har valevni frá øllum flokkunum koma siga frá teirra hugsanum um tað listarliga øki.

Orðstýrari verður Barbara Holm.

Tiltakið er alment og ókeypis

Møtið fjølment

Mentanarval - Framsókn

Marius olsen

Í komandi viku skulu vit tvær ferðir útinna okkara fólkaræðisliga rætt og velja okkum politisk umboð fyrst á fólkating og síðani løgting. Fáir dagar eru eftir av valstríðnum og enn hava vit næstan einki hoyrt um tað týdningarmesta, tað, sum definerar okkum; mentan og list. Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða almannakunngjørd í teirri raðfylgju, sum eg havi fingið tey og vit byrja við Karlot Hergeirsson, sum svarar vegna Framsókn.

1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?

Serliga films og tónleika-listin átti at fingið hægri raðfesting, tí um rætt verður borið at, so kunna hesar listagreinar geva eitt munandi íkast til búskapin.

2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.

Sjónleik

3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.

Aftur sjónleikur. Hann er ikki bara ein listauppliving, sum ein ikki kann verða fyri uttan, men hann gevur eisini stóran sosialan kapital

4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?

Men skal vera varin at pengarnir ikki ávirka listina ein ávísa veg. Listin eigur at hava sítt egna “persónliga” frælsi. Hetta er bæði um pengarnir er føroyskir ella útlendskir

5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?

Vísi til svar nr. 1. Vit hava ikki ein ótømandi landskassanum p.t., tí muga vit brúka teir pengar sum vit stuðla við klókt. Men gera vit tað, og tað gevur eitt íkast til búskapin, so vil tað, alt annað líka, blíva meira til hinar listagreinarnar í síðsta enda eisini.

6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.

LM-095/2022: Betra afturberingarmøguleikarnar munandi hjá filmsvinnuni í Føroyum.

LM-064/2025: Verklagslóg at fyrireika, umvæla, útbyggja og nútímansgera Listasavn Føroya

7.Nevn tríggjar listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.

Ringt at svara uppá, tí vit kenna ikki hvørjar verkætlanir liggja í framtíðini, men havi huga at venda aftur til tað sum eg byrjaði við, um tónleikurin, sjónleikurin og filmur verður stuðlaður rætt, so kann hetta, ikki bara geva “andaliga” vinning, men eisini cool cash til land og fólk.

Mentan til fólkið

Marius olsen

Nú valið nærkast, er valstríðið komið í hæddina og politiska tevið tað sama við kjaki og ósemjum millum fólk og í miðlum, men eisini við smáum glottum av semjum í ósemjunum og óvæntaðum samstarvsvilja millum tey, sum plagdu at grava djúpar gjáir millum sín. Sum í donskum politikki verður nú tosað um møguleikar á miðjuni við samstarvi millum gamlar arvafíggindar. Nógv hevur annars verið at hoyrt um eina høgrasnaring í føroyskum politikki, sum ikki kemur óvæntað. Hon plagar at vera fastur fúsur í føroyskum politikki eftir at vinstrasíðan hevur rátt fyri borgum so og so leingi og øvugt, og hesa ferð hava valkanningar víst ein Fólkaflokk, sum tekur at bólgna av atkvøðum frá bæði egnum veljarum og møguliga eisini vónbrotnum vinstrahallum veljarum, ið eru ónøgdir við Javnaðarflokkin, hvørs reina idealisma tykist dálkað av olju-/Ísraelsfegnum politikarum, men kanska eisini av tí generella sliti, sum samgongu- og løgmansábyrgd hevur við sær. Eg veit ikki hví vinstrahallin hava størri lyndi til at revsa síni egnu – kanska er tað okkurt slag av rættlæti, sum heilt vist gevur eina góða kenslu her og nú, tá mann hevur skeldað út á Facebook, men tað er ivasamt um nógv fæst burturúr hesum atburði, tá alt kemur til alt.

Sum vanligt tykjast politisku slagorðini heldur útvatnað ella sjálvsøgd, okkurt um at vera við og valdið til fólkið. Tað síðstnevnda “power to the people” er væl at merkja ikki slagorð hjá einum progressivum flipparaflokki, men hjá Fólkaflokkinum. Og tá ein Fólkafloksmaður í einari av fleiri útmerkaðum valsendingum í Kringvarpinum heilt upplagt verður biðin um at nágreina hetta fyri Fólkaflokkin sera óvæntaða slagorðið, vindur hesin seg upp í eini harmdarrandi verju fyri reiðarum, sum jú eisini eru fólk. Hann veit væl av hvat journalisturin meinti; tað var ikki upprunaligi týdningurin av hesum slagorði, at tey priviligeraðu skuldu hava meira makt.

Hvat er á breddanum í sambandi við valið í ár? Jú tað er sum tað altíð hevur verið her á landi, ymisk stig av úrtøkustúringum. Onkur stúrir um ovurhitaðan búskap og hækkandi húsaprísir, meðan onnur stúra um eina møguliga tilfeingisrentu ella tann í føroyskum høpi bannlýsta ognarskattin. Tað er kanska torført hjá einum kameli at sleppa ígjøgnum eitt nálareyga, men tykist enn verri at rinda ognarskatt hjá teimum, ið eiga ordiliga nógvar ognir. Vit stúra um landsbúskap, bústaðarviðurskifti, komandi fíggjarligt haldføri og vælferðartænastur í eini framtíð, tá Føroyar allar sum tær eru verða eitt risthent og skallut oldingakollektiv uttan nakran at turka upp eftir sær. Er tað merkiligt um ungdómar eru eitt sindur skeptiskir um at venda heim?

Tað er mær óbegrípiligt hvussu lítið verður gjørt burtur úr mentan og list í valstríðnum. Jú, sonevnda tjóðarsemjan verður nevnd sum eitt høvuðsevni, men hon verður viðfarin sum eitt brotið egg ella sum Ruth Vang so væl orðaði tað í einum kjaki; ein skroypilig krukka, sum allir flokkar halda um bangnir at sleppa, so at krukkan brotnar. Analogiin er røtt og tað er vælgerandi, at onkur torir at siga tað. Okkara lyndi til at tiga um tað eyma er okkara størsti veikleiki; málið gerst brunafongt og ein orsøk er, at vit ikki taka mentan í nóg stórum álvara. Vit vita av, at vit eru ósamd og vilja ikki lata ósemjuna spilla okkum spælið, men í erligu ósemjuni liggja allir okkara ymisku tankar um hvat Føroyar er og skal vera. Mentan ER høvuðsevnið. Eisini í málinum um ein Suðuroyartunnil, har mentan ikki var tikið uppá tungu. Tað er ómetaliga vánaligt í hvussu lítlan mun suðuroyingar eru tiknir við í stóra mentanarliga og samtíðarlistaliga upptúrinum, sum vit hava upplivað í Føroyum í 21.øld. Mentan og list er tað, sum vit eru, tað, sum myndar okkara felags virði, samanhangsmegi, normar, atburðarmynstur og livihátt. Um ikki mentan var týdningarmikil, var eingin orsøk at broyta nakað sum helst. Um alt skuldi verið gjørt á lættasta hátt kundu vit bara meldað okkum sum eina kommunu í Danmark – tá vóru fleiri herðar og størri kassar at bera komandi útreiðslur, tunnlar osfr. Mentanarliga hava vit longu siglt við hentleikaflaggi í longri tíð; hygg bara eftir fíggingini til størri mentanarligar verkætlanir so sum Við tjarnir og umvælingin av Listasavni Føroya, sum ikki hevði rokkið á mál uttan danskar grunnar. Hjá sambandsfólkum er hetta gleðiligt, men í allar aðrar mátar er tað flóvisligt. Tað er ábyrgdarleyst av okkum at fara so lættliga um mentan og list sum tað verður, tí hetta er tað, sum alt snýr seg um; krúnan av okkara mentan; skaldskapur, sjónleikur, filmur, dansur, byggilist, tónleikur, gastronomi, ja list av øllum slag, sum snýr seg um og fyriheldur seg til hvussu tað er at vera menniskja í Føroyum í heiminum. Listin er sum kunnugt ein serstakur, dyrkaður partur av mentanini, sum ofta speglar okkum og skapar pláss fyri hugleiðing, trivnaði og menning við nýggjum sjónarhornum. Í hesum høpi er Norðurlandahúsið okkum ein týdningarmikil stovnur, bæði tí hann er eitt bindilið millum okkum og norðurlond, men eisini, tí norðurlendska samstarvið heilt síðan Norðurlandahúsið var bygt, hevur veitt okkum veldugar mentanar- og listaupplivingar, sum gjøgnum árini hava lyft niveauið og sum vit als ikki kunnu vera fyriuttan. Vit eru takksom og tað er illa umhugsað av Miðflokkinum at harta Norðurlandahúsið fyri, at tey fylgja norðurlendskum siðvenjum, tá tað kemur til opinleika og fólkaræði.

Í eini roynd at seta mentamál á skrá í valstríðnum, havi eg spurt politisku flokkarnar um teirra listaligu og mentanarligu raðfestingar við sjey spurningum um list, sum tey skulu svara stutt og greitt. Svarini verða sett her á Listaportalin eftir teirri raðfylgju, sum eg fái tey og eg byrji sunnudagin við Framsókn.

 

1.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvat fær listin ítøkiliga burturúr?

2.Nevn eina listauppliving, sum tú ikki kundi verið fyriuttan.

3.Nevn eitt listaslag, sum eftir tykkara tykki hevur serligan týdning.

 4.Hvat heldur tín flokkur um, at føroysk list og mentan í vaksandi mun verður stuðlað av donskum grunnum, fyrimunir/vansar?

5.Um tín flokkur sleppur í samgongu, hvørja visión hava tit fyri mentanar- og listaøkið?

6. Nevn ítøkilig úrslit, sum tín flokkur hevur verið við at náa, ið er list og mentan at gagni.

7.Nevn tríggjar  listaligar/mentanarligar verkætlanir, sum tit ætla tykkum at fremja í verki í komandi samgonguskeiði.

 Kinna Poulsen - Listaportal

BIRITA - Eitt móðirmonument við altjóða flogi

Tá navnið Birita við hvítum stavum á svartari grund fer rullandi aftur í myrkrið ovast á skíggjanum, varnist eg hvussu tað strammar og svíður á kjálkanum av søltum, tornaðum tárum - summi av gleði onnur av sorg, men tey flestu av ótálmaðum takksemi yvir kærleikan, ið eins og ein støðugur løkur streymar undir filminum Birita, sum í dag var frumsýndur á CPH:DOX 2026. Birita er heilt einfalt eitt mirakul av einum filmi. Eitt stórfingið minnismerki til eina móðir og sjónleikarinnu, men hetta er eisini filmurin um ein son, sum elskar mammu sína yvir alt og helt hana vera heimsins bestu sjónleikarakvinnu, tá hann var lítil og upplivdi hana í ljósinum á leikpallum. Birita er ein dokumentarfilmur um minnissvinn, um kærleika, um foreldraskap, men Birita er eisini ein filmur um list og hvussu einki evni er skeivt at brúka listaliga, um bara verkætlanin er útint við kærleika, virðing og við so mikið stórum listaligum yvirskoti og originaliteti, at hon verður eitt listaverk í sjálvum sær. Tað er áhugavert, at tveir heimildarfilmar eru komnir innan fyri stutta tíð, sum báðir spretta úr føroyska leiklistaumhvørvinum úr føroyskum sjónleikarafamiljum - eg havi enn ikki sæð Mammuskepilsið, men skilji, at eg havi okkurt at gleða meg til eisini í hesum føri.

Filmurin Birita, ið fær føroysku premieru í Løkshøll 11.apríl og verður sýndur í Havn 15.apríl, snýr seg um fyrireikingar og framleiðslu av leikinum Lear Kongi eftir William Shakespeare, sum Búi Dam leikstjórnaði í Sjónleikarhúsinum í 2023 við mammu síni í høvuðsleiklutinum. Frá byrjan eru vit stødd í ljósfylta, gula og reyða salinum í Sjónleikarhúsinum í Havn og uppliva síðan ein vakran prolog á skrivstovuni við leikstjóranum Búa Dam og mammu hansara, sjónleikaranum Biritu Mohr, sum ikki hevur staðið á palli síðan hon fekk staðfest Alzheimer í 2011. Á skrivstovuni hongur ein mynd av Biritu í klovnabúna; ein leiklutur, sum var byrjanin til hennara leiklistakarrieru. Hann spyr: - Ert tú klár? – Ja! svarar mamman - hon er altíð klár og sonurin endurgevur staðfesting Hamlets um at readiness is all. Í veruleikanum er mamman ikki á nakran hátt klár og hevur heldur ikki kognitivan førleika til at meta um hvat tað inniber at vera við í einum leiki og einum filmi. Hetta ber við sær etisk dilemma, sum tíbetur ikki verða skúgvað burtur, men tikin upp og umrødd av feðgunum báðum, Búa og Ega Dam og síðani eisini meira formelt, tá annar framleiðarin av leikinum, Urd Johannesen staðfestir síni eyðsæddu etisku fyrilit. Og vit skilja hana væl, tí - er tað í lagi at seta Biritu Mohr á pall, tá hon fyri tólv árum síðani tók seg burtur úr leiklistini? Tað er tann brennandi spurningurin. Búi Dam vendir spurninginum við og spyr hvørt tað er rímiligt ikki at lata Biritu trína á tann pall, sum var hennara elskaða heim í so mong ár áðrenn hon bleiv sjúk. Spurningurin bara vaksur meðan vit hyggja at filminum og breiðir seg um okkara viðferð av sjúkum og gomlum medborgarum. Alsamt fleiri okkara fara at enda okkara dagar við minnissvinn. Skulu hesi mongu ár spenderast í statiskum konteynarum, ið eru fráskildir restini av samfelagnum eins og sótu vit í bíðirúmi hjá deyðanum? Hvat slag av lívi er lívið við minnissvinn um ikki vit eru saman og minna hvønn annan á tað, sum plagdi at vera okkara tilvera?

Í filminum verða fleiri træðrir, ið allir snúgva seg um at vera menniskja, vovnir saman. Ein tráður er tann, ið vaksur inni í konu Búa, Tjóðhild, sum er við barn. Vit síggja familjuna til skanning, tá nýggja, lítla lívið opinberast á telduskíggjanum; ein sonur aftrat, hvørs føðing vit eisini vitna. Filmurin er sum skilst ógvuliga nærgangandi, men ger tað bara har, tað er listaliga neyðugt. Henda parallelsøgan um tað nýggja barnið og hátíðarliga handfaringin av placenta, føðsluríka blóðhylkinum, sum kvinnukroppurin skapar til fostrið og sum á føroyskum heldur óhátíðarliga kallast eftirburður - undirstrikar ítøkiliga sambandið millum mammu og barn.

Filmurin er fullur av tílíkum vøkrum og meiningsfullum hendingum. Ein tann mest hjartanemandi løtan uppstendur, tá Birita er í ferð at verða sminkað til leiklutin sum Lear Kongur. Onkrastaðni í makeup rutinuni meðan kustar spartla og slætta, kyknar okkurt innan í sjónleikarinnuna, sum fær hana at bresta útúr at gráta. Tað er heilt týðiligt, at hon kennir teatursminkuna og eitt stutt andarhald hóma vit allar kenslur, allar royndir, alt tað nógva, sum myndaði hetta menniskjað, sum sjúkan tók burtur, men kanska ikki heilt. Tí tað tykist sum Biritu dámar leiklistaumhvørvið og at upptraðka, at hon er varug við mynda- og upptøkutól og sum heild kennir seg væl á palli saman við leikarum og gomlum vinum, sum kærleiksfult taka sær av henni. Ikki minst er tað maður hennara, Egi Dam, sum eigur ábyrgdina og pleyguna av konuni og eisini avgerðina hvørt konan skal flyta inn á eitt heim fyri minnisveik. Hendan tunga skuldarkenslumerkta og skelvandi tráðin í frásøgnini eru tað mong avvarðandi hjá minnisveikum, ið kenna aftur og senan, tá hann biðjur kettuna siga Biritu farvæl, tá hon skal flyta á eitt heim, var so fitt og syrgilig, at tárini tá díktu á sum í áarlopi.

Sjálvt um Birita er ein heimildarfilmur, eru søgugongd, tónleikur, myndir og bygnaður knýtt saman og lagt til rættis sum í einum samanhangandi filmslistaverki, sum tekur sær tíð at leggja seg fram fyri áskoðaranum. Tá luttakaranir í leikinum um Lear Kong í byrjanini trína inn í salin og verða presenteraðir fyri okkum við prentaðum nøvnum, fáa vit varhugan av, at hetta er byrjanin uppá eitt veldugt drama, sum er enn størri og meira sárt enn King Lear og sum kanska bara leikstjórin skilir til fulnar. Hann hevur alt at missa og hevur sett sjálvan høvuðsstólin í veð. Listaligu dygdirnar í filminum gera, at vit fata bæði dirvið og tað skroypiliga í verkætlanini, tí tað siga tær intimu nærmyndirnar og dynamisku skiftini millum klárar og óklárar myndir og ljós í myrki okkum eins og framúrskarandi tónleikurin hjá Bill Frisell alla tíðina stuðlar huglagnum, antin tað er eymt og nakið ella tað er ógvusligt og dramatiskt. Inn í millum flyta vit okkum út úr teimum smáu hølunum og síggja út yvir Havnina og út yvir føroysk fjøll í stillmyndum, ið verða brúktar sum okkurt slag av visuellum pausum millum aktirnar í filminum. Hesar myndir, men eisini mátin filmurin verður presenteraður ber brá av, at avsendarin ætlar at miðla filmin uttanlanda. Hetta fer væntandi at ganga væl, tí Birita hevur altjóða flog!

Kinna Poulsen

Birita

Longd: 89 minuttir

Leikstjóri: Búi Dam

Høvuðsleikari: Birita Mohr

Framleiðarar: Jón Hammer, Mark Steele og Durita Sumberg

Klipparar: Richardo Acosta, David Alcocer, Raúl Silva Gómez

Filmsfotografur: Franklin Symphor Henriksen

Tónaskald: Bill Frisell

Ljóssniðgevi: Tom Ryan

Framleiðslusniðgevi: Sámal Blak

Birita – A monument for Mother and for Art

As the name Birita in white letters on a black background rolls back into the darkness at the top of the screen, I become aware of the tightness and stinging in my jaw from salty, dried tears — some of joy, others of sorrow, but most of them from an overwhelming sense of gratitude for the love that, like a steady stream, flows beneath the film Birita, which premiered today at CPH:DOX 2026.

Birita is quite simply a miracle of a film. A magnificent memorial to a mother and an actress — but it is also the story of a son who loves his mother above all and who believed her to be the greatest actress in the world when he was a child and saw her in the light of the theatre stage.

Birita is a documentary about dementia, about love and parenthood. But it is also a film about art and how no subject is wrong to approach artistically, provided that the project is carried out with love and respect, and with such artistic surplus and originality that it becomes a work of art in itself.

It is interesting that within a short time two documentaries connected to the Faroese theatre community have appeared — I have not yet seen Mammuskepilsið, but I understand that I have something to look forward to.

The film Birita, which will have its Faroese premiere in Løkshøll on April 11 and in Tórshavn on April 15, revolves around the preparations and production of the play King Lear, which Búi Dam directed at the National Theatre in 2023 with his mother in the title role.

From the beginning we are placed in the bright yellow and red hall of the old theatre in Tórshavn, and then experience a beautiful prologue in the office of the director Búi Dam with his mother, the actress Birita Mohr, who has not stood on stage since she was diagnosed with Alzheimer’s in 2011. In the office hangs a photograph of Birita in a clown costume — a role that marked the beginning of her theatre career. He asks: “Are you ready?” “Yes!” the mother replies — she is always ready — and the son echoes Hamlet’s assertion that “readiness is all.” In reality, the mother is not ready at all and does not possess the cognitive capacity to assess what it means to participate in a play and a film. This raises ethical dilemmas which, fortunately, are not brushed aside but addressed and discussed by the father and son, Búi and Egi Dam, and later also more formally when one of the play’s producers, Urd Johannesen, expresses her ethical concerns.

And we understand her well, because — is it right to place Birita Mohr on stage when she withdrew from theatre twelve years ago? That is the burning question. Búi Dam turns the question around and asks whether it is reasonable not to allow Birita to step onto the stage that was her beloved home for so many years before she became ill. The question only grows as we watch the film and expands into a broader reflection on how we treat our sick and elderly fellow citizens. More and more of us will end our lives with dementia. Should these many years be spent in static containers, separated from the rest of society as if we were sitting in a waiting room for death? What kind of life is life with memory loss if we are not together with our loved ones, reminding one another of what once was our life?

Several threads, all revolving around what it means to be human, are woven together in the film. One thread is the one growing inside Búi’s wife, Tjóðhild, who is pregnant. We see the family at a scan where the new small life appears on the screen — another son — whose birth we also witness. The film is very intimate, but it only goes that far where it is artistically necessary. This parallel story of the new child and the ceremonial handling of the placenta — the blood-rich organ the female body creates for the fetus and which in Faroese is rather unceremoniously called the afterbirth — concretely underlines the connection between mother and child.

The film is full of beautiful and meaningful moments. One of the most touching occurs when Birita is being made up for the role of King Lear. Somewhere in the middle of the makeup routine, while brushes dab and smooth, something awakens inside the actress and she suddenly bursts into tears. She clearly recognizes the theatre makeup, and for a brief moment we sense all the emotions, all the experiences, everything that shaped the person before us — the person the illness has taken away, but perhaps not entirely. It is quite evident that Birita enjoys performing. She is aware of the camera and recording equipment and, overall, feels comfortable on stage together with actors and old friends who take care of her. Not least her husband, Egi Dam, carries the responsibility for his wife’s care — and also the decision of whether she should move into a home for people with dementia. This heavy thread of guilt and trembling uncertainty in the narrative is one that many relatives of people with dementia will recognize.

Although Birita is a documentary, its narrative, music, images, and structure are tied together and arranged like a cohesive cinematic work of art that takes its time to present itself to the viewer. When the participants in the play King Lear enter the hall at the beginning and are introduced to us with printed names, we immediately sense that this is the beginning of a powerful drama — one that perhaps only the director fully grasps. He has everything to lose and has placed his own family on the line. The film’s artistic qualities make us understand both the courage and the fragility of the project. The intimate close-ups, the dynamic shifts between sharp and blurred images, and the interplay of light and darkness tell us this, while Bill Frisell’s outstanding music continually supports the mood — whether tender and bare, or expressive and dramatic.

At intervals we move outside the small rooms and look out over Tórshavn and the Faroese mountains in still images that function as visual pauses between the film’s acts. These images — but also the way the film is presented — suggest to me that the filmmakers intend to communicate the film internationally. I believe it might succeed, because the film Birita is a work of art filled with humanity and relevant reflections on existence

Kinna Poulsen

Framúrskarandi fotomyndir av modernaðari føroyskari politiskari søgu

Í ovurmorgin eru tvær vikur síðan lagnudagin á løgtingi, tá løgmaður skrivaði út løgtingsval eftir at málið um Suðuroyartunnilin var endaliga samtykt og mann slapp undan at taka støðu til málið um at hækka pensiónsaldurin - og sum kunnugt verður eisini fólkatingsval í somu viku 13. Nú er mánakvøld og vit hava sett hol á viku 11 - valkortini eru komin í postkassan, so eg setti meg spenta at hyggja at Degi og viku, sum í staðin fyri at greina mær valstríðið, lýsti eitt rottueitursmál so gjølliga og seigliga, at tíðin líkasum steðgaði. Tó at málið um burturvilsta rottueiturskassan, sum var brúktur sum hurðarmót á Lágargarði, sanniliga er eitt álvarsmál, bar drúgva miðlingin mitt í einari politiskari háspenningstíð eitt sindur brá av dráli. Og eg sigi tað bara tí eg eri góð við Kringvarpið, sum er okkara alra public service stovnur, at nú mugu tey gjarna koma í gongd - jú eg veit av, at tolin trívst og at okkurt hevur verið (t.d. Vikan), men ov lítið. Eg gleði meg í hvussu er til valfundir, valkjak, viðgerðir, greiningar og kjak, sum kann gera okkum klókari, so at vit skilja hvat valið snýr seg um, hvat tey vilja, sum stilla upp, hví vit skulu velja tey sum okkara umboð á fólkatingi og løgtingi og hvønn, vit til dømis skulu velja, sum ynskir at styrkja ellisrøktarøkið og hevur okkurt realistiskt boð uppá fígging og sum væl at merkja ikki fatar aldurdóm sum ein óvælkomnan ekstistentiellan ampa ella okkurt slag av fíggjarligum afturstigi, men sum tað náttúrliga tilverustigið, ið er eins týdningarmikið sum øll hini - um mann er heppin at náa so mikið langt.

- Meðan vit bíða eftir at valstríðið ordiliga kemur í gongd í Kringvarpinum, kann viðmælast øllum at hyggja at myndunum, sum KVF hevur lagt út á heimasíðuna frá áðurnevnda lagnudegi á løgtingi. Hesar fotomyndir hjá Bjarna Árting Rubeksen eru heilt einfalt meistaraligar - hetta er framúrskarandi samtíðarlist, ið ímyndar modernaða føroyska politiska søgu. Í hesum fotomyndum liggur í grundini øll møgulig greining undir avgerðunum hjá fotografinum um at leggja dent á ávísar linjur og annað, sum dregur fram tað serliga við fotograferaðu støðuni. Dramaið er ítøkiligt á myndunum, bæði vónbrot og vón - idealisma og pragmatisma og tað serliga einsemið, sum fylgir við stórari ábyrgd og avgerðum og har er onkur, sum heilt týðiliga has left the building, meðan onnur trívast í tí politiska sum blomman í egginum. Kompositiónir, andlitsbrá og rørslur, litir og ljós - alt vísir so týðiligt hvat gongur fyri seg heilt frá ovastu myndini, har løgtingshúsið sæst eitt sindur úr neðra, so tað hópar seg upp og gerst monumentalt upp í móti teirri pinkalítlu konuni, niðarlaga í myndini. Hon er í reyðum, sum lýsir upp móti tí grøna grasinum eins og hópin av linjum í kompositiónini leiða eygað á hana. Hendan myndin minnir okkum á risastóra týdningin, sum tær avgerðir, ið verða tiknar á løgtingi, hava fyri tann skroypiliga einstaklingin og tað um somu tíð sterka og viðbrekna landið, sum einstaklingurin er partur av.

Kinna Poulsen

Vígdis Petersen framsýning á Seglloftinum

Í dag, altjóða kvinnustríðsdagin 8.mars klokkan tvey letur upp forvitnislig framsýning hjá Vígdis Petersen á Seglloftinum á Tvøroyri. Vígdis hevur arbeitt rættiliga breitt við tekning, málarí, skulptur og installatión við readymade tilfari og við keramiskum figurum, sum ofta hava verið lutfalsliga smáir í vavi. Tað var verkið, sum eg seti mynd av niðanfyri, ikki - tað minimalistiskt inspireraða monumentala verkið Kvæðabrot frá 1999, sum var eitt høvuðsverk á framsýningini við føroyskari list á Den Frie tað árið.

Kinna Poulsen

Eitt ódnartak

Bókmentafestivalar eru í roynd og veru eitt løgið fyribrigdi, tí eru bøkur ikki bestar við hús í einsemi, tá tú ódarvað sleppur at kava niður í síður og setningar, sum lata upp nýggjar heimar fyri tær. Á henda hátt verður tín egna verð víðkað, men tað er kanska eisini tað sama, sum hendir, tá skipað verður fyri bókmentafestivali sum hesum, vit hava upplivað seinastu dagarnar, har høvundar, yrkjarar, listafólk, frøðingar og bókmentaáhugað koma saman um skaldskapin. Tað hevur alstóran týdning at samskifta um bókmentir og at meta um hvar vit sjálvi eru stødd í rákinum í samtíðarskaldskapinum.

Tað er altíð forvitnisligt at uppliva giraffin; skaldið, menniskjað, sum situr í hinum endanum og skrivar, men tað besta við bókmentafestivalinum er púra grundleggjandi tað, at hann varpar ljós á nakrar áhugaverdar bøkur og ritverk, sum mann altso eg ikki var varug við frammanundan. Í hesum sambandi er tað eitt sera gott hugskot við samstarvinum við Gamla Bókhandil, ið hevði við sær, at vit kundu keypa okkum bøkur hjá teimum ymisku rithøvundunum har. Føroyski Bókmentafestivalurin er tó ikki á nakran hátt eitt kommersielt tiltak - tvørturímóti og tíbetur. Her kemur skaldslig dygd og listaligt flog fram um sølutøl og tessvegna krevur ein tílíkur festivalur dyggan stuðul, sum hann eisini hevur fingið.

Útsýnið í nýggja bókmentafestivalinum, sum byrjaði í fjør, fevnir víða og nertur bæði altjóða og lokalt – vit hava havt høvi at hitta yrkjarar úr Sørvági og Shanghai og alla møguliga aðrastaðni. Vit hava upplivað upplestur, samrøður, røður og annað mangt. Fýra dagar við upplestrum og samrøðum í Havn og í Runavík bleiv tað til við virðisløntum yrkjarum, rithøvundum og týðarum úr Føroyum, Íslandi, Noregi, Svøríki, Danmark, Skotlandi, Kina og USA. Sjálv var eg til tvey av tiltøkunum, til setanina á Býarbókasavninum og leygardagin á Reinsarínum, sum bæði vóru góð og áhugaverd tiltøk við áhugaverdum og inspirerandi samrøðum.

Fyriskipari av tiltakinum er Kim Simonsen, yrkjari og bókmentalig eldsál, sum samstarvar við stovnar og frøðingar um at skapa bókmentafestivalin. Mann kann siga, at tiltakið er sprottið úr bókmenta- og listafestivalinum, sum Kim Simonsen saman við Vónbjørt Vang, Forlagnum Eksil og fleiri skiftandi samsvarvsfelagum hava havt koyrandi á G!Festivalinum í Gøtu í nógv ár. Í ár var geopoesi eitt høvuðsevni á bókmentafestivalinum, sum kortini var lutfalsliga spjaddur evnisliga sæð.

Samanumtikið er Føroyski bókmentafestivalurin eitt ódnartak av einum tiltrongdum festivali, sum hevur fleiri vakstrar- og menningarmøguleikar í sær um mann t.d. í enn størri mun og við longri skotbrái samstarvar við skúlar, stovnar og mentanarumhvørvið – hinvegin var tað fyri mítt viðkomandi ein nokk so herlig og forkelað kensla at kunna taka lut í einum bókmentafestivali uttan at hava nakra aðra skyldu enn at lata seg hugtaka av bókmentum. Hjá mær gjørdist ársins bókmentafestivalur høvi at lesa og endurlesa partar av serstaka ritverkinum hjá norska rithøvundinum Tomas Espedal. Tað var stuttligt at uppliva mannin, sum á ein hátt líkist sínum markleysa, sjangrusprongjandi skaldskapi. Ein stuttligur maður í góðum vandristivlum, sum longu hevur válað Havnina tunna og onga camelsigarett funnið. Ein ófriðaligur maður, sum í heilum reisir seg, tá hann verður serliga upptikin av onkrum - tað verður hann ofta. Eitt spruttandi her og nú eldverk av einum høvundi, ið sum eitt snarljós flytir seg millum banalar og filosofiskar eygleiðingar, so tað er ein fragd at lesa og eisini at uppliva. Ein gráhærdur maður, sum ikki hevur verið til lækna í 27 ár og ikki ætlar sær, tí læknin heilt víst fer at siga honum, at hann er sjúkur. Sum Rainer Maria Rilke ynskir hann doyggja sín egna deyða og eg hugsi við mær sjálvari, at hann man hava verið forskánaður fyri bløðrubruna, millumoyrabruna fyri ikki at tala um tann serliga pínufulla nýrabrunan, sum kann fáa eina og hvørja hampakonu at skrála eftir antibiotika og doyving í stundini - jú sterkari tess betur. Men annars skilji eg væl Espedal - deyðin er persónligur og vónandi gevur hann sær góða tíð. - Tað man vera ein avbjóðing at royna at stýra einum sovorðnum livandi menniskja sum Tomas Livandi, men tað kláraði Marna Jacobsen við hóskandi humor. Marna týddi Ævisøgu, dagbók og brøv hjá Tomas Espedal, sum Sprotin gav út í 2017.

Føroyski bókmentafestivalurin 2026 er av – mangatakk - nú gleða vit okkum til næsta ár!

Kinna Poulsen

Marjun Syderbø Kjelnæs í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins

Meðan vit í Føroyum hava bókmentafestival hendir eisini okkurt annað spennandi og her hugsi eg ikki um nýval bæði her og der, men um bókmentir, nú tilnevningarnar hjá Norðurlandaráðnum til bókmentavirðislønina eru avdúkaðar. Sum kunnugt vann Vónbjørt Vang hesa stóru og týdningarmiklu virðisløn fyri Svørt Orkidé. Sambært norden.org snúgva tey 13 tilnevndu verkini seg í ár seg um foreldur og børn, kyn og kynslív, og einstaklingar, sum reika í einum broyttum heimi. Tey tilnevndu eru millum annað skaldsøgur, yrkingarsøvn og eitt stuttsøgusavn. Bæði norska dómsnevndin og dómsnevndin fyri samiska máløkið hava valt at tilnevna somu bók, sum varð givin út á norskum og samiskum. Føroyska uppskotið er skaldsøgan Marta, Marta eftir Marjuna Syderbø Kjelnæs, sum vann M.A.Jacobsens virðislønina fyri fagrar bókmentir og somuleiðis er í uppskoti at vinna Lesaravirðislønina 2026.

 

Tey tilnevndu:

Danmark

Mette Moestrup: Butterfly nebula, yrkingar, Gyldendal, 2025.

Charlotte Weitze: Ulvemælk, skaldsøga, Gloym tarmin, 2025.

Finnland

Pirkko Saisio: Suliko, skaldsøga, Siltala, 2024.

Quynh Tran: När andra njuter, novel, Förlaget / Albert Bonniers förlag, 2025.

Føroyar .

Marjun Syderbø Kjelnæs: Marta, Marta, skaldsøga, Ungu Føroyar, 2024.

Grønland

Debora H. Kleist: Sarsuatitat, skaldsøga, Milik Publishing, 2024.

Ísland

Eva Rún Snorradóttir: Eldri konur, skaldsøga, Benedikt bókaútgáfa, 2024.

Jón Kalman Stefánsson: Himintungl yfir heimens ystu brún, skaldsøga 2024

Noreg

Dag Johan Haugerud: Sjelesorg, skaldsøga, útgivin oktober, 2025

Noreg / Sámiska máløkið .

Sigbjørn Skåden: Planterhaug / Láŋtdievvá, skaldsøga, Cappelen Damm, 2025

Svøríki

Anna Hallberg: AN, poetry collection, Albert Bonniers förlag 2025.

Linda Örtenblad: Kartotek över döda og återupståndna, stuttsøgusavn, Nirsted...

Áland

Sebastian Jóhans: Svanhopp. Roman om död far, skaldsøga, Nirstedt/bókmentir, 2025.

Vinnarin verður kunngjørdur 20. oktober 2019

Vinnarin av Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2026 verður kunngjørdur 20. oktober. Vinningarstandmyndin verður handað vinnaranum á setuni hjá Norðurlandaráðnum í Helsinki 27. oktober. Vinningurin er 300.000 danskar krónur.

 

Um Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins

Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins hevur verið latin síðan 1962 fyri fagurbókmentaverk, sum er skrivað á einum av norðurlendsku málunum. Tað kann vera skaldsøga, drama, yrkingasavn, stuttsøgusavn ella ritgerðarsavn, sum lýkur høg bókmentalig og listalig støði. Endamálið við teimum fimm virðislønunum hjá Norðurlandaráðnum er at økja um áhugan fyri norðurlendska mentanarsambandinum og norðurlendska umhvørvissamstarvinum, samstundis sum framúr listarlig og umhvørvislig átøk verða viðurkend.

Kelda: www.norden.org

Til ungdómin

Foto Gwenaël Akira Helmsdal Carré

Í innbjóðingini frá Tjóðpallinum stóð viðmerkt, at tað ikki var verri um mann hevði onkran ungan persón við sær til leikin. Tað hevði eg og rætt var, at sjálvt um tað ber til hjá øllum ungum sum gomlum (yvir 15 ár) at síggja leikin, Skeivur, sum í løtuni verður framførdur í dansistaðnum Luux, so er talan um ein ungdómsleik, sum á tremur av góðari og kenslubornari ungari orku fyrst og fremst talar til ungdómin ikki áminnandi sum í fantastisku friðaryrkingini hjá Nordahl Grieg, men á ungdómsins egna máli við einum innara sjónarhorni.

Leikurin Skeivur snýr seg um nøkur vinfólk, sum hittast í náttarlívinum og er ein roynd at viðgera ymiskar tættir av ungdómslívi so fordómsfrítt og opið sum gjørligt. Talan er um sonevnda devising mannagongd – tað er ein kollektiv skapandi tilgongd, har leikararnir sjálvir eru við til at mynda søguna. Hetta merkir sambært fyrireikarunum, at evnini, støðurnar og kenslurnar í leikinum spretta beinleiðis úr lívinum, upplivingunum og veruleikanum hjá teimum ungu sjálvum. Hetta hevur við sær ein serligan autentisitet, sum hevur fingið fleiri at rósa leikinum fyri at vera óvanliga ókeðiligur (!) Satt er tað, at hesin leikur er óvanliga dynamiskur bæði fyri leikarar og áskoðarar. Vit sleppa ikki sum vant at sessast afturi á áskoðaraplássinum í tryggari frástøðu frá tí dramatiska, sum hendir á pallinum, men eru við á dansigólvinum og øðrum útsettum støðum – tað er ein sonn royndarstund hjá onkrum áskoðara, meðan onnur fegin spæla við og hoppa út á dansigólvið.

Hugtakið at vera skeivur kann sipa til ávirkan av rúsevnum, serliga hassji, men á norskum merkir orðið nøkulunda tað sama sum kvir/queer og fevnir sostatt um LGBT+ evni. - Av tí, at leikstjórin er norskur, so hugsaði eg, at okkurt møguliga fór at benda tann vegin. Og jú, leikurin breiður skeivleikan út, so at hann fevnir um fleiri mátar, vit kunnu kenna okkum uttanfyri. Tað er eitt æviga aktuelt evni, sum ikki fer úr gildi so leingi sum ungdómur er til. At vera ungur; hetta spennandi og strævna tíðarskeið, tá tú enn ert í onkrari byggifasu, ikki barn, men heldur ikki ordiliga vaksin, tú flýtur í millum onkrastaðni, har skapið av tínum persóni enn ikki er nóg definerað til at mynda tað fótafar, sum verður títt pláss á tilverunnar stóru madrass. Eksistentielt illhirsni kemur jú mangan fyri, tá tað snýr seg um ungdóm og vit hava áður í ungdómssøguhøpi upplivað veruleikaflýggjan, rúsevnir, hóptrýst, kynsligan ágang og óviðurkendan samkyndleika, men eg minnist meg ikki at hava upplivað kristnan samleika lýstan sum ein møguligan skeivan ella subversivan samleika í føroyskum høpi  – heldur tvørturímóti. Men jú, alt valdast sjálvandi hvørjum umhvørvi tú ert í. Tað er í hvussu er frískligt at uppliva eina roynd at rúma ymiskleikunum. Sjálvt um endin á leikinum tykist eitt sindur veruleikafjarur, er glottin tiltrongdur ikki minst hjá okkara ungdómi, sum vaksur upp í einum heimi, ið tó at hann er fullur av møguleikum einamest er merktur av ófrælsi, krøvum fyri ikki at tala um øll heimsmálini, sum jú liggja og bíða eftir at verða loyst.

Devising er sum nevnt ein kollektivur arbeiðsháttur, sum í hesum føri er stýrdur og skipaður av royndum leiklistafólki á Tjóðpalli Føroya eins og scenografi, búnar, ljós, ljós osfr er í Tjóðpallsregi. Fleiri leikir bæði har og aðrastaðni hava seinastu árini tikið støði í teimum ungu og tað er tiltrongt. Eg vænti, at ein leikur sum Skeivur kann vekja áhuga fyri leiklist bæði millum ungar leikarar og áskoðarar og tað er í sjálvum sær framúr - vónandi fer tað eisini at dryppa á deknin eisini útbúgvingarliga. Uttan at avdúka ov nógv – tí hetta er ein leikur, sum skal sleppa at taka áskoðaran á bóli - kann eg stutt tríva í søgugongdina, har vit hitta nakrar ungar persónar; ið verða leiktir av Mariusi Dam Christophersen, Haraldi Egholm, Lív Bruun Müller, Kelvin Origen Mathayo og Óluvu Heidiardóttir Tvørfoss – fleiri av teimum ungu havi eg ikki sæð á leikpalli áður og tað er sum heild merkisvert avrik av leikum og lærdum ikki minst Marius Dam Christophersen, sum debuterar í einum stórum leikluti. Hann spælir Mark, hvørs uppvøkstur hevur verið merktur av harðskapi og vantandi umsorgan. Hann hevur ilt við at stýra sær og sínum kenslum og hevur tí tikið eina stóra avgerð um at stinga í sekkin, fara til Danmarkar fyri at melda seg í herin. Byrjanin uppá lívsbroytingina skal henda longu hetta kvøldið í býnum, tá Mark ætlar at halda seg edrúan, men hetta vísir seg at vera ein stór avbjóðing. Hesin leikluturin er avbjóðandi og sum heild trúgva vit uppá ólukkuliga unga menniskjað, sum ikki megnar at liva harmoniskt og ærligt, kanska tí hann, sum vinmaðurin seinni nevnir í eini bøn, hevur manglað kærleika. Onkra løtu ivist eg eitt sindur kanska av tí, at leikarin frammanundan hevur eitt slag av pall-persona sum Marius DC; ein dugnaligur og framligur rappsangari/framleiðari, hvørs tekstir eru lutfalsliga outspoken, men mann tekur hjartaliga synd í honum ikki minst tá teir somu vinirnir, sum vildu hava hann at drekka, seinni finnast at honum fyri óhóskandi atburð. Í leikinum verða eisini søgurnar hjá vinfólkunum sagdar, so at mann uppá skift flennur og tekur synd í teimum - eisini í vaksna, fulla manninum, sum er vilstur inn í Luux (nú konan var farin til ost- og vínhugna saman við bindiklubbavinkonunum) – hann verður mikið andstyggiliga portretteraður av Hjálmari Dam, sum kortini móti endanum megnar at venda óhugna og speisemi til okkurt slag av menniskjaleika í einari alt ov lítlari XXXL t-shirt.

Eri ein av teimum, sum so ógvuliga væl dámar bæði siðbundnan og slóðbrótandi, væl skrivaðan sjónleik við skaldsligari dýpd, men eg skilji væl tey, sum halda, at leikurin Skeivur er ókeðiligur. Fyri meg var syrudansitrippið so drúgvt, at leikurin misti sítt frásagnarliga flog, men tað helt sonurin, mín ungi med-áskoðari yvirhøvur ikki, so hvør veit, kanska skuldi mann verið farin uppá gólv, tá mann var boðin.

Kinna Poulsen  

HANDRIT

Even Torgan saman við leikarum

 

LEIKSTJÓRI

Even Torgan

 

LEIKARAR

Harald Egholm

Hjálmar Dam

Kelvin Origen Mathayo

Lív Bruun Muller

Marius Dam Christophersen

Óluva Heidiardóttir Tvørfoss

 

DRAMATURGUR

Barbara Hentze í Stórustovu

 

PALLSNIÐGEVI

Sámal Blak

 

BÚNASNIÐGEVI

Anna Kristin Bæk

 

LJÓÐSNIÐGEVI

Heðin Ziska Davidsen

 

LJÓSSNIÐGEVI

Villiam Soo Joensen

 

HÁR OG SMYRSL

Julia Jacobsen

 

PALLSMÍÐ

Símun Pauli Hansen

David Geyti

Birgir Djurhuus

 

LJÓS OG LJÓÐ UNDIR SÝNING

Tórálvur Tórgarð

Ása Helena Brynjarsdóttir

 

DURAVØRÐUR

Rókur Olsen

 

”FRONT OF HOUSE”

Sanna Bæk Hoydal

Elisabeth á Mýrini

Kjarta Olsen

 

FRAMLEIÐARI

Anny Leo Thorsen

 

MYNDIR

Gwenaël Akira Helmsdal Carré

 

VIDEO OG PLAKAT

Heiðrik á Heygum

 

PR

Allan Dalsgarð

Bogi Johansen

Barbara Hentze í Stórustovu

 

TAKK

Luux

Jákup Skovsgård Thøgersen

Lise-Lotte Vindelbo

Havnar sjónleikarfelag

Reyði krossur

Jógvan Weihe

Skálkur

Hjalti í Dali

Alda Helmsdal Benjaminsdóttir

Regin Bláhamar

Kári og Marjun Bæk

Dugni

Margarinfabrikkin

Føroya Bjór

Skúlin á Fløtum

Niels L. Arge

Fótbúni

Sverri Eriksen

Ronnie Poulsen

Havnar Dartfelag

Dartshop.fo

Deko & Print

Rógvi Helmsdal

Rógvi Joensen

Foto: Gwenaël Akira Helmsdal Carré

Altjóða bókmentafestivalur fyri framman

Mikudagin 25.februar verður Altjóða Føroyski Bókmentafestivalurin settur á Býarbókasavninum í Havn. Vónbjørt Vang, yrkjari, vinnari av norðurlendsku bókmentavirðislønini og leiðari á Býarbókasavninum bjóðar vælkomin og síðan heldur Sirið Stenberg landsstýriskvinna í uttanríkis- og mentamálum upplatingarrøðu. Festivalstjórin og yrkjarin Kim Simonsen fer síðan at greiða frá festivalinum og evninum geopoesi og síðan eru vit í gongd. Tað vil siga, at tey ordiliga ídnu longu eru í gongd við innleiðandi fyrireikingum. Undirritaða er farin at í holtur at lesa og endurlesa Tomas Espedal, sum flaksar undirhaldandi runt við sínum skiftandi sjangrum, flykrandi eygleiðingum og setningum, ið eins og tungir viðabular detta niður yvir lesaran alt meðan teir rudda sær slóð.

Skráin:

https://www.faroeislandsfestival.net/

Hvar: Býarbókasavninum – Reinsarínum – Listasavninum - Gallarí Havnará - HNJ Bókhandli - Við Løkin Runavíkar Kommuna

LUTTAKARAR

• Thomas Espedal – NO

• Vónbjørt Vang – FO

• Norman Bissell – SCT

• Damion Searls – US

• Taylor Strickland – SCT

• Kristín Eiríksdóttir – IS

• Anna Fohlin Mattsson – SE

• Maja Lucas – DK

• Mathilde Walter Clark – DK

• Ida Börjel – SE

• Rannvá Holm Mortensen – FO

• Guðrið Poulsen – FO

• Oddfríður Marni Rasmussen – FO

• Lív Maria Róadóttir Jæger – FO

• Bergur Djurhuus Hansen – FO

• Jóanes Nielsen – FO

• Kim Simonsen – FO

• Sidse Laugesen – DK

• Jon Ståle Ritland – NO

• Dennis Maloney – US

• Beinir Bergsson – FO

• Ivan Niclasen – FO

• Heðin Ziska Davidsen – FO

• Vivian Begerau – FO

• Sanna Maria Klein – FO

• Marna Jacobsen – FO

• Thomas Koba – FO

• Guðrun í Jákupsstovu – FO

Kinna Poulsen