Teitur Lassen á Naxos
/
Naxos, eitt av heimsins fremstu útgávufeløgum innan klassiskan tónleik, gevur 13. Novembur út verkið TEENS - Questions for Teenagers eftir Teiti Lassen, har eisini føroyskir tannáringar luttaka.
Teitur hevur skrivað verkið til kamarorkestrið Ensemble Midtvest. Talan er um 18 sangir sum eru sprettir úr samrøðum við tannáringar í norðanlondum, millum annað við næmingar á Glasi.
Fýra føroyskir tannáringar eru upplesarar í verkinum, afturat íslendsku songkvinnuni Ólöf Arnalds og songkvinnuni Nive Nielsen úr Grønlandi, ið syngja saman við Teiti. Verkið er innspælt í Norðurlandahúsinum og í Hoydølum.
Tvey støkløg: “I Dress Like My Sister” og “Confused” eru longu at hoyra á stroymingartænastum. https://ffm.to/dresslikemysister
Naxos var stovnað í 1987 fyri at leggja dent á útgávur við meira ókendum orkestrum, verkum og dirigentum. Í dag er tað heimsins størsti sjálvstøðugi útgevari at klassiskum tónleiki, við tí eyðkenda hvíta fløgu-húsanum. Naxos er serliga kent fyri upptøkur av Vivaldi, Sibelius og Shostakovic.
Mynd: Leit/Finnur Justinussen
Mentanarvirðislønarhippoghurrá
/
Einaferð tíðini høvdu tey fyri í útvarpinum at gita mentanarvirðislønir og eg var onkuntíð í studio og gitti tó, at eg ikki á nakran hátt skari framúr innan hesa disciplin. Eg giti skeivt hvørja einastu ferð og havi eitt nú í fleiri ár verið sannførd um, at ávikavíst Carl Jóhan Jensen, Eivør Pálsdóttir og Hans Pauli Olsen fóru at vinna henda stóra heiður. Tað fara tey kanska eisini onkran penan dag um livst. Eitt er vist, at mítt æviga feilgitarí einki tekur frá veruligu virðislønarmóttakarunum, men er í roynd og veru grundað á ríkidømið, sum er okkara alra; øll hesu mongu fínu listafólkini, vit eiga innan øll listasløg. Og tí er tað ein fragd, tá nøvnini verða avdúkað og mann hugsar: ája, sjálvandi skal hon ella hann heiðrast. Tað er somuleiðis ein gleði á hvørjum ári at tendra og uppliva sjónvarpssendingina, tá hátíðarhaldið verður varpað út - hesa ferð úr Messuni í Sørvági og sum vanligt var nógv lagt fyri til tess at fáa løtuna góða við lokalum ískoyti. Í fjør gekk táverandi landsstýrismaður og mól á Eiði meðan hann rósti vøkru bygdini og í ár gekk núverandi mentamálaráðharrin, Bárður á Lakjuni og rósti Sørvágs bygd. Tað er sjálvandi áhugavert at hoyra um ymsu støðini, men ansast má eftir, at hesi filmsbrot ikki gerast ov drúgv og panegyrisk. Tá fer tað at minna ov nógv um ferðafólkareklamur og tá eru vit komin eitt nokk so fitt petti frá listini. Listaligar framførslur eru hinvegin góðar og kundu fyri mær fyllt enn meir og við enn størri listaligum fjølbroytni eisini við dansi, performance, poesi osfr.
Tað var sum kunnugt Gunnvá Zachariasen, leiklistakvinna, sum í ár fekk væl uppiborna Mentanarvirðisløn landsins sum tøkk og viðurkenning fyri stóra stóra íkast í leiklistina. Vit hava upplivað Gunnvá í einari ørgrynnu av leikum t.d. Upphav, Romeo og Juliu, Stovugenturnar og annað mangt. “Fyri sítt ótroyttiliga og dygdargóða arbeiði sum yrkissjónleikari og fyri at lyfta føroysku leiklistina upp á hægstu tindar fær Gunnvá Zachariasen Mentanarvirðisløn landsins 2026”. Tað hitaði eisini hjartað á einum gomlum kórsangara, at Kári Bæk, tónaskald, tónleikari og kórleiðari fekk Heiðursgávu landsins - hann hevur eitt nú skapt kórtónleik við varandi virði: “Kári Bæk hevur við sínum drúgva og fjølbroytta virksemi sett djúp spor í føroyska tónleikasøgu. Við høgum listarligum málsetningum, stórum eldhuga og áhaldandi arbeiði hevur hann gingið á odda í menningini av føroyskum kórsangi og klassiskum tónleiki. Fyri framúrskarandi arbeiðið tónleikinum og kórsanginum at frama fær Kári Bæk Heiðursgávu landsins 2026...” Virðislønina til ungt listafólk fekk dugnaligi Eli Tausen á Lava, tónaskald "Fyri sítt nýskapandi íkast til føroyskan tónleik sum tónaskald, framleiðari, klaverleikari og elektroniskur tónleikari fær Eli Tausen á Lava Virðisløn til ungt listafólk 2026 “. Til tess at fáa sømdargávu skal listafólkið hava útint listarligt avrik, ið verður mett at hava týdning fyri samtíð og framtíð. Tað hevur Sigrun Gunnarsdóttir, myndlistakvinna, hon fekk eisini Mentanarvirðisløn landsins í 2020. Hiðani av Listaportalinum verður ynskt øllum virðislønarmóttakarum hjartaliga til lukku.
Góða siðvenjan av lata Mentanarvirðisløn Landsins byrjaði í 1998. Tá var Signar á Brúnni mentamálaráðharri og Regin Dahl var virðislønarmóttakari og virðislønin var tá sum nú 150.000 krónur. Tann “stóra” mentanarvirðislønin er harvið ikki hækkað ella á nakran hátt prístalsregulerað eina einastu ferð í skjótt tríati ár, tað mugu vit gera, skal virðislønin framhaldandi hava ta tign og virðing, sum okkara listafólk hava uppiborið.
https://kvf.fo/sjon/sending/mentanarvirdislonir-landsins?sid=215302
Nøkur tøl og fakta um Mentanarvirðislønir
Mentanarvirðisløn landsins verður givin sambært lóg:
§ 8.
Landsstýrismaðurin veitir eftir tilmæli frá nevndini heiðursgávu, nevnd Mentanarvirðisløn Landsins, at heiðra føroyskt mentafólk sum tøkk fyri útint listarligt avrik.
Stk. 2. Bert listarlig eyðkenni kunnu galda sum metingarstøði fyri arbeiðið hjá nevndini. Til tess at kunna fáa Mentanarvirðisløn Landsins skal virðislønarevnið hava skapað listaverk á høgum støði.
Heiðursgáva landsins verður latin sambært grein í Kunngerð um stuðul til mentan og list:
§ 9. Landsstýrismaðurin veitir eftir tilmæli frá nevndini heiðursgávu, nevnd Heiðursgáva Landsins.
Stk. 2. Til tess at fáa Heiðursgávu Landsins skal virðislønarevnið hava virkað til frama fyri mentanarlig virði, sum hava týdning fyri føroyska mentan, list og mentanararv.
Stk. 3. Aðrar heiðursgávur kunnu eftir landsstýrismansins egnu avgerð latast listafólki, mentafólki ella felagsskapi.
Hesar heiðurslønirnar verða givnar uttan umsókn, sum ein viðurkenning av føroyskum listafólki.
Móttakarar
Mentanarvirðisløn landsins 150.000 krónur
2026 – Gunnvá Zachariasen
2025 – Bárður Oskarsson
2024 – Hanni Bjartalíð
2023 – Teitur Lassen
2022 – Hansina Iversen
2021 – Olaf Johannessen
2020 – Sigrun Gunnarsdóttir
2019 – Hanus G. Johansen
2018 – Bárður Jákupsson
2017 – Barbara í Gongini
2016 - Rúni Brattaberg
2015 - Annika Hoydal
2014 - Tórbjørn Olsen
2013 - Tróndur Patursson
2012 - Tóroddur Poulsen
2011 - Jóanes Nielsen
2010 - Sunleif Rasmussen
2009 - Kári Leivsson (Kári P.)
2008 - Ebba Hentze
2006 - Zacharias Heinesen
2005 - Tita Vinther
2004 - Ongin virðisløn latin
2003 - Hanus Kamban
2002 - Gunnar Hoydal
2001 - Eyðun Johannessen
2000 - Ingálvur av Reyni
1999 - Jens Pauli Heinesen
1998 - Regin Dahl
Heiðursgáva landsins 75.000 krónur
2026 – Kári Bæk
2025 – Kinna Poulsen
2024 – Randi Ward
2023 – Eilif Samuelsen
2022 – Guðrið Poulsen
2021 – Guðrun & Guðrun
2020 – Ósbjørn Jacobsen
2019 – Simme Arge Jacobsen
2018 – Astrid Andreasen
2017 – Frits Johannesen
2016 – Steinprent
2015 – Jákup Pauli Gregoriussen
2014 - Tey av Kamarinum
2013 - Árni Dahl
2012 - Marianne Clausen
2011 - Kristian Blak
2010 - Jonhard Mikkelsen
2009 - Laura Joensen
2008 - Martin Tórgarð
2007 - eingin heiðursgáva latin
2006 - Jógvan Isaksen
2005 - Emil Juul Thomsen
2004 - eingin heiðursgáva latin
2003 - Ólavur Hátún
2002 - Axel Tórgarð
2001 - Fuglafjarðar Sjónleikarafelag
Virðislønin til ungt listafólk 50.000 kr.
2026 – Eli Tausen á Lava
2025 – Lea Kampmann
2024 – Beinir Bergsson
2022 - Alda Mohr Eyðunardóttir
2021 – Eingin virðisløn latin
2020 – Eingin virðisløn latin
2019 – Eingin virðisløn latin
2018 – Búi Rouch, dansari
2017 – Konni Kass
2016 - Anna Malan Jógvansdóttir
2015 - Andrias Høgenni
2014 - Mathias Kapnas
2013 - Trygvi Danielsen
2012 - Silja Strøm
2011 - Sakaris Stórá
Aðrar heiðurslønir frá Mentamálaráðnum
Sømdargáva landsins
Sømdargáva landsins er ein árlig upphædd á 20.000 kr., sum verður latin restina av lívinum. Tey, sum nú fáa Sømdargávu landsins:
Alexandur Kristiansen
Bárður Jákupsson
Guðrið Poulsen
Hanus Kamban
Katrin Ottarsdóttir
Oddvør Johansen
Ole Wich
Rói Patursson
Tróndur Patursson
Zacharias Heinesen
Sigrun Gunnarsdóttir
Málrøktarvirðisløn Landsins / Ársins móðurmálsvirðisløn
2010: Jóhan Hendrik Winther Poulsen
2012: Høgni Djurhuus
2015: Hans Mortensen
2017: Suni Merkistein
Serstøk virðisløn
Serstaka virðislønin er 50.000 kr. Hon kann eftir landsstýrismansins egnu avgerð latast listafólki, mentafólki ella felagsskapi, sum hevur virkað til frama fyri mentanarlig virði, sum hava týdning fyri føroyska mentan, list og mentanararv.
2023: Birita Mohr, sjónleikarinnu
2022: Eingin virðisløn latin
2021: Martin Joensen
2020: Birita Poulsen, sopran
2019: Forlagið Leirkerið við brøðrunum Zacharias Zachariasen og Flóvin Tyril
2006: Jón Hilmar Magnússon
2001: Ebba Hentze
Virðislønarnevnd
Nevndin situr í trý ár. Landsstýrismaðurin setir nevndina. Tríggir limir eru valdir av LISA, tveir eru valdir av landsstýrismanninum. Fyrstu ferð virðislønin var vald vóru fýra limir valdir av LISA: Nevndarlimir í 1998: Malan Marnersdóttir, Malan Johannesen, Kári Sverrisson, Bárður Jákupsson og Jeanette Ellefsen Blaasvær, ið var forfólk.
Nevndin fyri tíðarskeiðið 2020-2022
Alda Joensen
Poul Geert Hansen
Katrina í Geil
Kim Simonsen
Robert Thomassen
Nýggja nevndin 2026-2028
Alda Joensen, forfólk
Kristjan Árnason, næstforfólk
Hansina Iversen
Rannvá Margretha Matras-Olsen
Jóhan Martin Christiansen
*Tøl og upplýsingar koma frá heimasíðuni hjá mmr, kvf og umvegis wikipedia og in.fo
Kinna Poulsen
Myrkrið kemur
/
Uttanfyri vindeygað litar lága heystsólin bløðini, sum glógva, so at mann næstan ikki leggur til merkis hvussu móð tey eru av at hanga har á trænum. Heystið er so vakurt og samstundis sorgblítt, tí øll vita vit av, at myrkrið er á veg.
Hetta vikuskiftið hava mong heppin fólk verið til konsert í Norðurlandahúsinum og har upplivað eina Eivør, sum við topptrimmaðum tónleikarum, ljós- ljóð- og pallfólki hevur lagt fram sína nýggjastu útgávu, Tungl. Eg elski útgávukonsertir. Tær eru so spennandi og tað verður lagt so nógv fyri, at nýggja barnið verður presenterað á ein so góðan og meiningsfullan hátt sum til ber. So nógv arbeiði og fólk, ið gera sær stóran ómak. Tað er ein øgiligur spenningur og ein kensla av, at alt er broyskið, viðkvæmt og feskt. Men á pallinum er Eivør veldiga røddin og karismatiska stevnismyndin á odda fyri hesum vakra fari, sum í hálvan annan tíma siglir okkum trygt, myrkt og tungt gjøgnum náttina. Tónleikarar eru Mattias Kapnas, Mikael Blak og Per Ingvaldur Højgaard, ið allir eru royndir, dugnaligir og super væl samanspældir. Onkuntíð ljómaði bass- og elektronisk ljóð so bastant, at lunnar brustu og jørðin skalv og tá var tað gott at eiga sær oyrnaproppar í taskuni. Ljóðið var eitt sindur skiftandi alt eftir hvar tú sat ella stóð, men yvirhøvur var ljóðið flott og magnað uttan at tað yvirtók savnandi aðalleiklutin hjá Eivør. Theodor Kapnas skipaði hegnisliga ljóð meðan Egil Barclay Høgenni Hansen setti tað flotta ljósið saman.
Eivør hevur í nógv ár havt fyrimyndarligt samstarv við onnur listafólk og tónleikarar eitt nú við yrkjaran Marjuna S.Kjelnes og við mannin, Trónd Bogason, ið eigur sín stóra part av Tungl. Visuelt er Eivør farin undir eitt sera áhugavert og fruktagott samstarv við listakvinnuna Maibritt Marjunardóttir, hvørs verk hava verið at sæð í onkrum videolagi av nýggju útgávuni. Hetta gav mær eina vón at síggja allan pallin í Norðurlandahúsinum yvirtiknan av eini yvirvaksnari versión av verkinum, Anhedonia. Av tí, at tað er bundið við svørtum strimlum úr VHS-bondum, hevur hetta verkið ein sera áhugaverdan materialitet, sum listakvinnan hevur gagnnýtt og bundið til okkurt slag av organiskum tilfari, ið á eini rúminstallatión í Listasavninum tóktist hanga og vaksa upp eftir veggunum eins og soppavøkstur. – Men ókey, tað hevði kanska tikið ov langa tíð at bundið eitt so stórt verk og kanska hevði tað fyllt nakað nógv í tourbussinum. Í staðin er scenografiin hjá Eivør einfaldari og meira figurativ við dekorativt teknaðum slottstornum sum í eini halloweenprýðing, har frontkvinnan sjálv verður ein myrkursins trøllkona, sum gandar fram fossar av fagrastu tónum.
Tungl eitur nýggja plátan, sum var presenterað á útgávukonsertini umframt at vit eisini fingu onkrar Eivør-klassikarar m.a. eina trýræddaða, countrykenda versión av eiggiliga lagnum Rain, sum Eivør sang saman við Elinborg Pálsdóttir og Biritu Dam, teimum vælljómandi kórsangarunum. Tungl er kolasvørt eins og vakri uppsúkklaði kjólin, sum Eivør var í á palli og plátuhúsa, er litaður svartur og tað klæðir bæði kjólanum og Eivør at kava niður í myrkur og mánalýsi. Tann djúpa røddin hjá henni er líka praktfull sum tann høga og at hoyra báðar røddirnar samstundis skapar eitt veldugt rúm, sum víðkast enn meira av stóra ljóðinum á útgávuni.
Byrjanarlagið Og mánin græt er okkara portur inn í myrku plátuna, sum er sett saman av somu elementum, sum útgávurnar hjá Eivør plaga. Úttrykkið er myrkari og meira elektroniskt, men talan er um væl gjørdan samtíðartónleik, ið um somu tíð sýnist gamal og nýggjur við fornum søgum og elektroniskum ljóðum. Stevið er til tíðir kvæðakent meðan syntezisertrummuljóðið minnir um synthpop úr farnu øld. Inn í millum stinga seg fram sniðfundigar figuratiónir av tónarekkjum úr kompleksa fundamentinum. Drekafljóð snýr seg um at vinna áræðið aftur og tað sama evnið verður viðgjørt í Hinumegin, meðan Verjugarðar snýr seg um kærleikssamband, sum líður undir tøgnini hjá tí eina partinum í parlagnum. Intensa niðurlagið “Nú kvirran krýpur gjøgnum sprekkar..” vísir hvussu væl røddin hjá Eivør klingar í dýpdini, tað er satt at siga so lekkurt, at eg fái gásarhold av at lurta og tað sama er galdandi fyri ta døkku spøkilsisballaduna um fortíðarinnar dreygar, sum vilja amast uppií og køva okkum nútíðina. Byrjanin í Healer “Breathe in, breathe out” kann vera ein heilsan til Breathing hjá meistarligu Kate Bush og er ein dramatisk og flott áminning og áeggjan um at halda fram við at anda, tí tað fer at verða betri. Eon er næstan sum ein spoken word yrking, borin fram í einum stórfingnum ljóðlandslagi, myndað av strúkarum og klaverendurtøkum. Kom við er meira poppkent kærleikslag meðan Fangað snýr seg um at skrykkja seg leysa. Huglagið er uppøst og uppreistrarsinnað, minnir eitt sindur um Upp úr øskuni. Everyone but me er ein veldug og ómetaliga vøkur, filmskend og stórfingin ballada um at kenna seg uttanfyri. Framførslan av hesum sanginum var framúrskarandi í Norðurlandahúsinum við veldugu fulttónandi røddini sum skolaði niður yvir áhoyrararnar – tónleikurin minnir meg bæði um Angelo Badalamenti og um Falling Free hjá Eivør, monumentala kærleiksfagnaðarkvæði, ið myndaði flotta endan á konsertini. Jú, myrkrið er komið við glitrandi mánalýsi. Lat tað vera vælkomið.
Kinna Poulsen
Í dag kemur nýggja plátan hjá Eivør, TUNGL, út.
/
Í sambandi við útgávuna er eisini eitt nýtt sjónbandalag komið út til lagið „Og mánin græt“, sum er fyrsta lagið á plátuni. Sjónbandalagið hevur Eivør skapt saman við góða vini og samstarvsfelaga sínum, Gwenael Akira. Sambært Eivør varð sjónbandalagið til nærum av tilvild.
„Eg og Gwenael fóru at eksperimentera við nøkrum myndum og stuttum videobrotum, sum vit bæði gjørdust so hugtikin av, at vit ikki kláraðu at lata vera við at arbeiða víðari við teimum. Eg hevði júst víst Gwenael nýggju plátuna, og vit vóru skjótt samd um, at hetta var byrjanin til sjónbandalagið til júst hetta lagið.
Eg elski at arbeiða saman við Gwenael. Hann er eitt ótrúliga listafólk, og megnar so væl at umseta tónleik til myndir. At skapa hetta saman við honum kendist sum at skriva ein sang saman. Hann hevur ein heilt serligan musikalitet í síni skapan.”
Ein pláta merkt av heimkomuni
Løgini á TUNGL eru skrivað seinastu árini, eftir at Eivør flutti heim aftur til Føroya. Sambært henni hevur heimkoman sett sín dám á bæði tónleikin og huglagið á plátuni.
Tónleikaliga kennist henda plátan sum at koma heim hjá mær, samstundis sum hon eisini hyggur frameftir. Sangirnir snúgva seg um tær stóru kenslurnar í lívinum – kærleika, dirvi, myrkur og ljós.
Tungl er eitt fornnorrønt orð fyri mána, sum vit eisini hava varðveitt her heima í Føroyum. Eg havi altíð elskað hetta orðið, og eg vóni, at sangirnir kunnu verða sum eitt sindur av mánalýsi í myrkrinum fyri onkran.“
Stórur altjóða áhugi fyri útgávuni
Seinastu árini er áhoyraraskarin hjá Eivør uttanlands vaksin munandi. Í sambandi við nýggju plátuna hava fleiri útlendsk tíðindafólk leitað sær til Føroya fyri at uppliva útgávukonsertirnar, sum verða í Norðurlandahúsinum fríggjakvøldið 16. oktober og leygarkvøldið 17. oktober.
Millum útlendsku miðlarnar, sum verða umboðaðir, eru franska tónleikatíðarritið Rolling Stone og týska tónleikatíðarritið Musikexpress.
Konsertin leygarkvøldið er útseld, men nøkur heilt fá atgongumerkir eru aftir til konsertina fríggjakvøldið.
14 filmsverkætlanir fingið stuðul
/
Nevndin í Mentanargrunni Landsins hevur tikið avgerð um at veita 14 verkætlanum stuðul við einari samlaði stuðulsupphædd á 1,5 mió. kr. Hesa ferð komu 36 umsóknir inn, og søkt varð um 5,4 mió. kr. tilsamans. Endamálið við stuðulsjáttanini er at framleiða og menna føroyskan film við denti á fiktiónsfilm, heimildarfilm, animatiónsfilm og listafilm. Einstaklingar, bólkar og feløg kunnu søkja um stuðul til ymsar tættir innan filmsgerð. Nevndin hevur viðgjørt umsóknirnar eftir ásetingunum í løgtingslóg nr. 60 frá 17. mai 2005 um stuðul til mentan og list v.m., sum er broytt við løgtingslóg nr. 45 frá 15. mai 2014, løgtingslóg nr. 34 frá 30. apríl 2015 og kunngerð nr. 3 frá 6. januar 2025. Til at meta um umsóknir og gera tilmæli til nevndina, hevur grunnurin sett tveir filmsráðgevar, eftir tilmæli frá faknevndini fyri film. Avgerðin hjá nevndini um hvør fær stuðul til film, er bygd á tilmæli frá ráðgevunum. Samlaða filmsjáttanin fyri 2026 eru 6,6 mió. kr. Stuðul til film verður veittur fýra ferðir árliga. Til stuðulsumfarið Film III. 2026 er avgjørt at veita hesum 14 filmsverkætlanunum stuðul:
Verkætlanarheiti Slag av filmi Umsøkjari Upphædd kr.
Anny Heimildarfilmur Bad Weather Projects v/Duritu Sumberg Poulsen 70.000
Sodomitturin Spælifilmur Durita Sumberg Poulsen 80.000
UFO - er nakar har úti? Heimildarfilmur Hugmynd v/Drós í Ólavsstovu 50.000
Dýpir av tíð Heimildarfilmur Gunnleygur Clementsen 19.000
Menniskja Heimildarfilmur RVH Productions v/Rúnu V. Højgaard 250.000
Into the Heart Spælifilmur Outlier Projects v/Jón Hammer 50.000
Av himni Stuttfilmur Outlier Projects v/Jón Hammer 99.000
Oceancraft Heimildarfilmur Outlier Projects v/Jón Hammer 150.000
Det vi ikke når i dag Spælifilmur Outlier Projects v/Jón Hammer 70.000
Ung í føroyskum dansi Heimildarfilmur UFO v/Rakul Ró Steintórsdóttir 80.000
Ekko af et Kollaps - 93 Heimildarfilmur Tambo Film ApS v/Rikke Tambo Andersen 80.000
Semd Heimildarfilmur Frælsisfilmar ÍV/F v/Jan Lamhauge 190.000
Lovaða Land Heimildarfilmur Cinema Polaris v/Anton Petersen 99.000
Hatta tosa vit ikki um Heimildarfilmur DokFo v/Lucas Frayssinet 200.000
Teatermaskinen - ein framúrskarandi leiklistarlig tour de force
/
Tað tykist kanska eitt sindur øvugt at byrja eitt ummæli við einum ummælisfrámæli, men ummæli eru ikki altíð eftirfarandi. Tað mátti eg í hvussu er sanna, tá eg hóskvøldið trein úr velduga leikhúsinum, Skuespilhuset út í heystarmyrkrið í Keypmannahavn. Tí ummælini av leikinum Teatermaskinen hava verið rættiliga misjøvn. Tó at tey flestu rósa bæði leikstjóra og leikarum, verður sjálvur leikurin mettur at ganga fyri seg ov høgt uppi í fílabeinstorninum til at vanlig fólk kunnu skilja hann og tað haldi eg altso er at gera fólk býttari enn tey eru.
Skotsmálið hjá summum ummælarum um intellektuella og elitera meta-leiklist bendir á nakað sum er distanserað. Tað, eg upplivdi, var beint tvørturímóti passionerað og hvat so, um mann ikki veit presist úr hvørjum leiki ella samanhangi, framførdu leikbrotini stava? Tey daga undan sum perlur á snóri og hava ein serstakan poetiskan samanhang, kanska ber til at siga, at Teatermaskinan framleiðir sín egna samanhang. Leikurin er ein framúrskarandi tour de force gjøgnum leiklistasøguna úr sjónarhorninum hjá kenda svenska leikstjóranum, Staffan Valdemar Holm. Teatermaskinen er eitt slag av farvælsýning hjá honum og konuni, scenografinum Bente Lykke Møller aftaná skjótt fjøruti ár í leiklistini – tey stovnaðu saman í 1988 Nyt Skandinavisk Forsøgsteater og hava eitt stórt og ríkt samstarv aftanfyri seg í danskari, svenskari og altjóða leiklist.
Í leikinum verður ein roynd gjørd at finna fram til sjálvan kjarnan á leiklistini og til at hjálpa sær við hesum hevur leikstjórin biðið nakrar av sínum yndissjónleikarum. Tað er ikki hvør sum helst, men kendir, royndir og ómetaliga dugnaligir sjónleikarar; Jens Albinus, Nicolas Bro, Stina Ekblad, Olaf Johannessen, Tina Gylling Mortensen og Karen-Lise Mynster. Tey spæla øll framúrskarandi væl. Við atliti til avrik leikstjórans sæst, at hann síni mongu ár innan leiklistina hevur samstarvað við fleiri teirra áður; eitt nú spældi Olaf Johannesen høvuðsleiklutin í leikinum hjá Bertholt Brecht, Puntila, sum Staffan Valdemar Holm leikstórnaði í 2015. Og nú leikstjórin hevur fingið fríar teymar frá kongaliga teatrinum til tess at skapa sína egnu fráfaringarsýning, hevur hann valt at taka støði í tí mest grundleggjandi partinum av sjónleiki, sum hann eftir øllum at døma heldur vera aktørarnar; leikararnir. Stóri týdningurin hjá leikarunum verður eyka undirstrikaður av minimalu scenografiini á velduga pallinum, sum er við til at lyfta leikararnar upp á monumentalt stig.
Uttan nakra skipan ella kronologi verða vit tveitt út í leiklistasøguna við støði í einum einstøkum leikara, Stina Ekblad, sum demonstrerar hvussu ein sjónleikari við sínum hábærsliga kropsburði og ljómandi rødd kann taka ein heilan risastóran pall og alt rúmið við. Vit byrja við ístíðini og hava apur ikki spælt sjónleik altíð, men hvat er sjónleikur? Vit mugu eyðvitað byrja við byrjanini heldur Karen-Lise Mynster og tað er sjálvandi við gomlu grikkunum. Og soleiðis heldur ein tráður fram í leikinum við skiftandi áskoðanum um hvat sjónleikur er og skal vera. Ástøði, pallumstøður, Stanislavski og psykologisk realisma, Peter Brooke og tóma rúmið og alt møguligt annað, sum hevur við leiklist at gera, verður nevnt og vent bæði av leikarum og av ymiskum teaturfólkum á skíggjanum, sum stundum glíður niður úr loftinum eitt sindur sum tá boð komu úr erva í Muppet Show um Pigs in spaaace. Hesi ymsu fróðarfólkini ella talking heads tosa í miklum álvara um hvat leiklist er og fer ella ikki fer at verða í framtíðini. Mitt í rokanum hitta vit ein radikalan teaterpedagog, sum er herligt leiktur av stuttligu Tinu Gylling Mortensen. Hesin parturin av frásøgnini tykist sum heild humoristiskur og lættur. Vit hava bara herognúið, tað er tað og tað verður ongantíð flottari demonstrerað enn við leiklistini, sum er hin tráðurin í framførslum, framúrskarandi leikbrot, ið fáa okkum at halda ondini ella at tára t.d. tá tann einastandandi sjónleikarin Nicolas Bro ber fram kenda Hamletmonologin um at vera ella ikki. Seinni tári eg av látri, tá Olaf Johannesen spælir tænarin James í 90 ára føðingardegnum í kenda bretska skemtileikinum, Diner for one. Hann verður enduruppførdur uttan borð, stólar ella nakrar rekvisittir yvirhøvur í (skít)fullum líki við Stinu Ekblad sum teirri fornemmu Miss Sophie og Karen-Lise Mynster sum stúrandi tikaraskinni í støðugum vanda allar tær mongu ferðirnar, Olaf Johannesen gleivar, hoppar og dettur yvir um hana við uppafturgangandi kenning av at skula skála fyri allar vinmennirnar, Sir Toby, Admiral von Schneider, Mr. Pommeroy, and Mr. Winterbottom.
Tað er heilt øgiliga stuttligt og sostatt er tað fólksliga ongantíð langt burturi í leikinum, ið er undirhaldandi á sera ymiskan hátt. Leikurin gevur okkum eina insidaralýsing av hvat sjónleikur kann brúkast til frá reinari frásøgulist sum hjá Euripides, har Jens Albinus spælir boðberin, ið við orðum og rørslum málar fram skilið, tá tær villu bacchantinnurnar leypa á og skræða alt og øll sundur og so ógvuliga knappliga eru vit í einum heilt øðrum heimi, ið tykist ómetaliga langt burturi frá allari dionysiskari kenning og ovursjónum. Nú er tað ein myrk og realistisk lýsing av einum pápa, sum noktar at avlevera lyklarnar til bilin. Eg kenni ikki leikin, men fái at vita, at hetta er ein leikur hjá Lars Norén. Senan er so veruleikakend og vemmilig, at myrkrið sýgur niður yvir okkum alt meðan Olaf Johannesen rakar beint á hendan dysfunktionella alkoholikaran, sum avnoktar alt.
Og tað er Olaf. Sama um hann grulvar, dreivar, drálar, spákar, vinglar, skinklar, strammar seg upp, rennur, dettur, hoppar á tveimum beinum ella øllum fýra um allan tann risastóra pallin oman millum áskoðararnar og U-uh-ah-ah nú er hann ein apa. Sjálvt millum stjørnur lýsir Olaf Johannesen fullkomiliga sannførandi um hann er stuttligur, óhugnaligur ella tá hann greiðir frá á skánskum í leiklutinum sum gamal svenskur leikstjóri, men eisini tá hann trínur út úr hesum sama leikluti og avdúkar seg sum tann føroyski sjónleikarin, hann í roynd og veru er. Eg havi skrivað tað áður og endurtaki fegin, at vit mugu skipa fyri og laga tað til soleiðis at Olaf Johannesen kemur heim at spæla á einum føroyskum leikpalli. Hann framførdi á sinni einrøðuleikin Tann komiska tragedian, sum var leikstjórnaður av Maritu S.Dalsgaard, men nú tað langt síðani. Kanska kundi tað hesa ferð verið ein leikur hjá Lars Norén? Nei eg veit ikki, men slíkar sjónleikaragávur sum tær hjá Olafi Johannesen eru ógvuliga sjáldsamar og lívið er ikki ævigt. Sum Teaturmaskinan endar við at staðfesta við orðunum hjá Shakespeare, so eru vit úr sama tilfari sum dreymir okkara og svøvnurin er ongantíð langt burturi. Leikurin Teatermaskinen, ið kann viðmælast øllum, verður framførdur fram til 4.nov.
Kinna Poulsen
https://www.kglteater.dk/skuespil/2627/teatermaskinen/.
At Eye Level with the Art of the Faroe Islands
/
Kinna Poulsen
While Kalaallit Nunaat and the visual art emerging from Greenland is in the spotlight at the moment, with a wide range of exhibitions in various venues, there is less attention being paid to the Faroese part of the Danish Realm, and to culture and art in the Faroe Islands. Although in some places in Denmark outside the Copenhagen area—and particularly around artists’ associations—there has been a certain interest in Faroese artists, it has been a long time since Faroese art, in the true sense of the word, was in demand in Denmark. Indeed, perhaps the last time was back in the 1940s, when Sámal Joensen-Mikines exhibited paintings, which Danish critics regarded as major works of Nordic Expressionism. Faroese visual art has certainly not stood still; on the contrary, it is a field that has undergone a tremendous development, one that seems to have passed Denmark by.
As a curator, I have had the pleasure of arranging a number of exhibitions both at home in the Faroe Islands and internationally, including at exhibition venues in Denmark. Yet these have rarely taken place outside institutions with “Nordic” in their name. For example, we have held several exhibitions of contemporary Faroese art at Nordatlantens Brygge, and Greenland has done the same. But Greenland has come into the spotlight in a completely different way in recent years, with exhibitions at all kinds of prominent venues, from Statens Museum for Kunst and Copenhagen Contemporary to the Danish Pavilion at the Venice Biennale. Faroese art, by contrast, no longer seems to gain entry into the inner circle of the Danish cultural elite.
The great interest in Greenland has its geopolitical reasons, as we all know, but it also seems to have arrived none too soon. At least, that was the impression one got from Inuuteq Storch’s exhibition at the 2024 Venice Biennale, Rise of the Sunken Sun, which was poetic, moving, and extraordinarily successfull. The Faroe Islands have not yet participated in the Venice Biennale, primarily because of our own lack of initiative. Nor has there been any interest yet on the Danish side in a Faroese representation in the Danish Pavilion in Venice.
I have previously expressed my surprise at the lack of focus on Faroese visual art at major institutions in Denmark, such as Statens Museum for Kunst. For example, in an exhibition entitled The World as Landscape – Nordic Landscape Painting 1840–1910 (Verden som landskab – Nordisk landskabsmaleri 1840–1910, SMK 2006), that it was possible to leave out Faroese paintings altogether. Although Faroese—and Icelandic, for that matter—art only emerged around the turn of the twentieth century, there are works from that period by pioneers such as Flora Heilmann and Niels Kruse in the Faroe Islands and Þórarinn B. Þorláksson in Iceland, who painted their surroundings with great national affection.
There have been other similar group exhibitions where contributions from the Faroe Islands could have been included, had there been a will to do so, and there has likewise been little interest in exhibiting individual Faroese artists in these places. I once approached Charlottenborg and the National Gallery of Denmark to ask whether they might be interested in an exhibition of Faroese art. The friendly answer was that they were not. I was not entirely unprepared for this response, and it only irritated me slightly—for how can one know that one is not interested in something about which one has no fundamental knowledge?
This has puzzled me, even though I do not at all believe that there is any hostility behind it—merely a lack of knowledge and perhaps a general tendency towards centralism, whereby the Faroe Islands are perceived as being somewhere beyond the very periphery and therefore as somewhat more provincial and uninteresting?
A pertinent question in this regard is whether, from a Danish perspective, there is any reason whatsoever to take an interest in the visual art of a distant country that is a two-hour flight from Denmark. The answer can quickly become political and involve the Danish Realm and “big sister” Denmark’s obligations towards her “smaller” siblings in the north. But perhaps the question would be easier to approach if we started from our shared history and the natural curiosity and mutual interest in one another’s art, culture, and society that follows from it.
The times call for solidarity and cooperation in Europe, the Nordic countries, the Arctic and whithin the Danish Realm—a fact that even the most passionate Faroese republican must acknowledge, while at the same time one can dream of an enlightened community based on respect for each other’s sovereignty.
Among Faroese people, Denmark is more present than the Faroe Islands are for Danes. For many of us, Denmark is a kind of second homeland. Many Faroe Islanders have close family, friendships, and professional ties with Danes, as well as personal experience of Denmark across numerous areas of life, including education and healthcare. Art is no exception, and there are countless connections between the Faroe Islands and Denmark. Through important Faroese cultural institutions such as the Nordic House and Steinprent, the Faroe Islands Graphic Workshop, we all benefit from collaboration with outstanding Danish and Nordic artists. Similarly, the National Gallery of the Faroe Islands has received support from Danish foundations for several acquisitions and projects, including the major renovation of the art museum, Listasavn Føroya. Last but not least, Denmark is the largest recipient of the Faroe Islands’ most important resource—namely, our young people. We lose around twenty percent of each age group; most leave because of their studies abroad, and Denmark is by far their most common destination, although our young people have also gradually begun to seek out university cities in other countries.
Culturally and art-historically, Denmark, and Copenhagen in particular, has had a major influence on Faroese art. It was here that the first generations of Faroese artists were educated at the Royal Danish Academy of Fine Arts, and it was likewise in the Danish capital that they organised exhibitions of Faroese art—the first in 1941, at the Nørrebrogade studio of the Faroese sculptor Janus Kamban. Exhibitions of Faroese art in Copenhagen became a regular feature and attracted considerable interest. Their purpose was to showcase the very best of Faroese art, or at least what was thought likely to generate the greatest interest among Danish viewers, and these were primarily paintings interpreting the natural landscape.
It is possibly this double perspective that has led to a kind of lag and a discrepancy between contemporary art in the Faroe Islands and exhibitions of Faroese art in Denmark, with a strong emphasis on Faroese nature depicted through modernist painting: so-called “Færøkunst” featuring sky and sea and small houses in vivid colours, which remains popular among Danish cultural tourists visiting the Faroe Islands. The few times exhibitions of Faroese visual art receive coverage in the Danish media, they are viewed through a lens of nature, which seems reductive. In reality the field is considerably more complex, today Faroese art is as varied and multifaceted as contemporary art in Denmark—and, indeed, in Greenland, where there is abstract visual art and other forms of visual expression that are not particularly concerned with Greenlandic identity.
It seems like Greenlandic contemporary art is, in a sense, under pressure—caught between American neocolonialism and Danish or Western postcolonial expectations of what Greenlandic art should look like. Nivi Christensen, director of the Nuuk Art Museum, has argued that Greenlanders themselves should be allowed to define and shape the conversation about their own art history, rather than being subject to expectations imposed from outside.
This is still about what the Greenlandic-Danish artist Pia Arke very precisely summed up in the concept of “ethno-aesthetics,” which has gained renewed relevance in recent years—including at the Venice Biennale, where an apparent openness towards small Indigenous peoples, minorities, and cultures is accompanied by an unspoken demand for a clear sense of ethnic authenticity in art. For example, there is an expectation that Sápmi or Greenlandic artists will produce works that reflect their specific cultural identity. If they don´t, their work is not perceived as authentic. What initially appears to be genuine interest can therefore, in reality, become a limitation. Pia Arke argued, in short, that ethno-aesthetics is a colonial tool that reduces complex, modern people to living museum objects, whose role is to entertain Western audiences with their “authenticity.”
In a world that assigns value to art according to a hierarchical understanding of centre and periphery, and in which works from the periphery are also expected to bear a distinct indigenous or primitive character, Faroese visual art will always fall short. For in the Faroe Islands, visual art as such has never been “indigenous.” We have a very small number of examples of early folk art and a rich craft tradition, in which the processing of wool, knitting, and boatbuilding in particular have played a vital role throughout history. But from the very beginning, Faroese visual art has been inspired by art and international movements, just as Faroese visual artists have generally been well informed about developments in the international art world and are often educated abroad.
Faroese art history is relatively young, since we only really got started in the twentieth century and spent a number of years depicting our surroundings through national-romantic imagery, which subsequently became modernist, inspired by Paris via the academy in Copenhagen. But in this century, contemporary art in the Faroe Islands has undergone a rapid development, resulting in a highly diverse overall field. Non-representational painting has been flourishing since the turn of the century, with outstanding works by several eminent painters. Nature remains a strong presence, both in the older artists’ expressive interpretations of the grandeur of the landscape and in the way younger artists incorporate natural materials differently—both more directly and poetically, and informed by a sustainable and climate-conscious approach.
We live in a time of transition, in a period that is still swirling around us, strangely indistinct and sticky, with endless reasons for perpetual anxiety, but also with a new kind of openness that can be sensed in several places and that could prove interesting with a view to an exchange between Faroese and Danish art. A genuine breakthrough for contemporary Faroese art in Denmark is still a long way off and would, to begin with, require a change in attitude: Danish art institutions would need to muster both the interest and the willingness to get to know and understand Faroese art, and to encounter it on an equal footing and without prejudice, regardless of the islands’ size and their position within the Danish Realm. In short: to meet Faroese artists with the same openness, trust, and respect that is shown to all the other complex contemporary artists of the world.
Kinna Poulsen is a Faroese critic, curator, author, and teacher based in Tórshavn, Faroe Islands. In November, she will give a lecture at Nordatlantens Brygge on Faroese art, based on her book At Eye Level – On 21st Century Contemporary Art in the Faroe Islands. https://www.nordatlantens.dk/da/arrangementer/2026/i-%C3%B8jenh%C3%B8jde-foredrag-ved-kinna-poulsen-om-faeroesk-samtidskunst/
Jóhan martin christiansen - scherzo. nordic house tórshavn 2026
rannva kunoy - Un éclat de soleil. le bicolore paris 2022
dan helgi í gong - scherzo. nordic house tórshavn 2026
Hanni bjartalíð - conversations about fog. Nordatlantens brygge copenhagen 2020
robin ova tolfsen - conversations about fog. nordatlantens brygge copenhagen 2020
hansina iversen - fog swept cargo. Scandinavia house New york 2024
rannva kunoy - jóhan martin christiansen. Fog swept cargo. Scandinavia house new york 2024
randi samsonsen - conversations about fog. nordatlantens brygge. Copenhagen 2020
alda mohr eyðunardóttir - conversations about fog. nordatlantens brygge copenhagen 2020
M.A.Jacobsens virðislønir 2026
/
M.A. Jacobsens virðisløn fyri fagrar bókmentir verður latin Trygva Danielsen fyri bókina "hey :) tað metamodernistiska dómadagsmanifestið anno domini MMXXV et in futurum". Virðislønina fyri yrkisbókmentir fingu Annika Kunoy og Tóra Effersøe Mortensen fyri bókina "Tað, sum eftir er"og barnamentanarvirðislønina fekk Urd Johannesen fyri bókina ”Ferðin til Kongurvág” Suni Merkistein fekk virðisløn M.A.Jacobsens fyri mentanaravrik. Til lukku øll somul.
https://www.listaportal.com/tidindi/2025/11/5/ein-dpur-dreingjabk-r-21ld
Æviga aktuellar systrar í Hoydølum
/
Mikukvøldið frumframførdi Tjóðpallur Føroya leikin Tríggjar systrar eftir Anton Tjekhov. Tað er fyrstu ferð hesin kendi klassikarin er framførdur í Føroyum, men tey, sum sambinda Tjekhov við gamaldags, siðbundnan sjónleik, hava annað í væntu. Staðsetingin bendir longu á okkurt óvanligt, tí tað er sermerkt at fara til sjónleik í fimleikarhøllini í gamla studentaskúlanum í Hoydølum. - Nú munnu sjálvt teir allarfegnastu optimistarnir hava ásannað, at flotti, fagnaði og glæsiligi framtíðarbygningurin til Tjóðpall Føroya er ein politisk hvørvisjón, skapt av heitari luft. Tað er óluksáligt og óskiljandi, at vit eftir øllum at døma ikki halda meira um okkum sjálvi sum fólk, men fyribils er tað í hvussu er gleðiligt at frætta at farið er undir at umvæla meiaríið í Tórsgøtu. Tað snýr seg jú um at liva her og nú meðan vit enn eru til. Og júst tað duga tær illa, tær tríggjar systrarnar, Olga, Masha og Irina Prozorov, sum kenna seg uppsteðgaðar í lítlu bygdini har tær búgva. Tær fabulera um eina glæsiliga fortíð, tá foreldrini livdu og Prozorovfamiljan búði mitt í heimsins nalva í Moskva. Teimum leingist inniliga eftir einari aðrari og betri tilveru. Sjálvt um leikmyndin er minimal og leikurin harvið týðiliga gongur fyri seg í einari slitnari, gamlari fimleikarhøll, benda fínu klæðini hjá systrunum á, at tær eru partar av yvirstættini, aristokratínum, ið hava búð í einum valahúsum í høvuðsstaðnum við stórfingnum veitslum og borðhaldum. Nútíðin er øðrvísi óglæsilig og hørð og tí er neyðugt at arbeiða, boyggja høvur og yvirliva í teirri støðu, sum lagnan hevur lagað teimum til. Tað er ein áhugaverd dupult kensla at sita í einum høli, sum er ein fyrrverandi fimleikarhøll, har klokkan hevur verið kvart yvir tíggju í mong harrans ár, og uppliva ein leik um nøkur menniskju, sum standa still og als ikki koma úr stað. Tey tosa nógv um tíð í leikinum og duga illa at vera í núinum - tykjast eisini tilvitað um, at tey eru fortíð. Fortíðini fært tú varhugan av longu tá tú koyrir oman í dalin fagra og kenslan heldur fram, tá tú trínur inn í eina fimleikarhøll á sama gólv, sum tú sjálv einaferð ikki orkaði at renna á og ein fyrrverandi rektari tekur ímóti.
Tey, sum sóu Kirsuberjagarðin á Tjóðpallinum í 2010 vita av, at Tjekhov hevur nógvar persónar í sínum leikum og lýsir eitt kollektiv, hvørs samrøður og interaktión bera søguna fram. Tær tríggjar, sum leika systrarnar, spæla sera væl eisini saman og interagera í mun til hvørja aðra soleiðis sum veruligar systrar gera. Tað er sera stuttligt mangan. Tríggjar systrar er yvirhøvur nógv skemtiligari enn eg hevði væntað, eg var fleiri ferð um at skrædna eitt nú tá passioneraða miðlingasysturin, Masha - væl leikt av Súsonnu Tórgarð í femme fatale style - noktar at sleppa sínum elskaða Vershinin og heldur so fast í honum, at hon endar við at verða drigin aftan á honum eftir gólvinum sum ein gólvmátta. Tá vildi eg so illa flenna, at eg táraði samstundis sum eg royndi at halda mær, eitt sindur forskammað – sum tá mann av óvart kemur til at flenna til eina jarðarferð. Tí, hvar bleiv empatiin av; er tað ikki synd í einari ólukkuligari kvinnu, tá hon niðrar seg soleiðis? Lagnurnar eru í roynd og veru tragiskar allar, tí eingin eydnast, men kortini verða tær lýstar sum var talan um eina komediu ella farsu við skemtiligum turbo. Hvussu kann tað annað enn vera stuttligt við leikarum sum Súsonnu Tórgarð, Riu Tórgarð og Kristinu Sundar Hansen í systraleiklutunum. Leikurin er sum heild sera væl spældur í einum framúr liðavriki hjá leikarahópinum, sum umframt tær nevndu er myndaður av: Hans Tórgarð, Sofíu Nolsøe Mikkelsen, Kjartan Hansen, Bjørn Mohr, Hjálmari Dam og Harald Thompson Rosenstrøm.
Evgeniia Gromova leikstjórnaði leikin og Sámal Blak gjørdi minimalu men merkisverdu og týðandi pallmyndina. Í leikinum eru frá byrjan nógv vápn, ið minna um dramaturgisku meginreglu Tjekhovs um, at allir lutir skulu brúkast. Vit síggja tó ikki vápnini verða brúkt beinleiðis. Tey eru har kanska sum ein symbolsk ábending um komandi harðskap og minna eisini á herleguna, sum er har í býnum. Tríggjar systrar er á ein hátt eitt typiskt listaverk á tremur av dreymum og vónum, men har tað í grundini ikki hendir tað stóra – altso við tilveruni hjá persónunum. Í leikinum hendir ein rúgva og tað gongur ógvuliga skjótt fyri seg – serliga í byrjanini er tað nokk so ringt at fáa alt við, sum fólkini siga. Solyoni, kapteynur í herinum verður leiktur av tí fima Harald Thompson Rosenstrøm, sum ger sín persón tvíbýttan við snjallari rødd, ið ikki altíð er lættur at skilja.
Men byrjanin er yvirhøvur ófrættakend og tað var hon heilt frá teirri løtu, at undirritaða mikukvøldið trein inn um dyrnar á gamla studentaskúlanum. Tí beint við hurðina stóð ein ung kvinna við einum pappskelti, ið heitti á okkum um ikki at lata russiska mentan fáa okkum at gloyma russisk brotsverk. Eg bleiv eitt sindur kløkk av hesum og spurdi tí onkran um hendan kvinnan var partur av leikuppsetingini – (estetiskt riggaðu hennara speglsólbrillur onkursvegna til neonljósini inni í gamla skiftirúminum, sum verður brúkt sum foyer). Men kvinnan hevði einki við leikin at gera. Í hesum tíðum er tað góður stílur hjá fyrireikarunum at loyva einum tílíkum mótmæli eins og tey seta orð á kríggið, sum byrjaði fyri fimm árum síðani, tá Russland leyp á Ukraina. Tað gjørdi fyrisitingarligi samskiparin í Tjóðpalli Føroya, Mikkjal Helmsdal, tá hann bjóðaði okkum at vera vælkomin og greiddi frá fyrivarnum og grundgav fyri avgerðini um at framføra Tjekhov.
Søgan byrjar á ársdegnum fyri deyða pápa systrarnar, sum búleikast saman við bróðrinum Andrej. Irina er tann yngsta, hon er full av vón, ja fær næstan ikki verið til fyri longsli og dugir yvirhøvur ikki at síggja fram um sína egnu nøs og hómar tí heldur ikki tað góða lívið. Elsta systurin Olga (Ria Tórgarð) hevur konstanta høvuðpínu av sínum lærarastarvi, sum hon heldur vera sera strævið. Heldur ikki miðlingasysturin, Masha kann sigast at vera eydnurík í ólukkuliga hjúnarlagnum við Kuligin, sum hon ikki er góð við. Hann er studentaskúlalærari og ein ómetaliga keðiligur maður, ið er so markleyst sjálvglaður, at hann als ikki dugir at síggja hvussu illa kona hansara trívist, men tvørtímóti heldur hana elska seg sum hann elskar hana. Bjørn Mohr spælir leiklutin so stuttliga sannførandi, at fólk flenna í kíki eitt nú tá hann syngur hittsangin hjá Jensinu Olsen, Góða Bamsa, sum er broyttur til “Góða Masha, góða Mashaaaa...”. Men tað er eftir mínum tykki óneyðugt og skeivt at seta láturliga karakterin í koyristól og geva honum talubrek.
Sum eitt frískligt fleyr trínur herovastin, tann lendafatti og orðkringi Vershinin á pall – vakurt leiktur av Kjartani Hansen, so at systrarnar eru um at smelta. Hann ikki bara kennir teirra høgt elskaða pápa, men er eisini sjeikaligur og so er hann úr lovaða landinum; Moskva. Vershinin er ein áhugaverdur karakterur, sum sigur nógv klókt og ger nógv skítbýtt m.a. at fjasast við Mashu, sjálvt um tey bæði eru gift frammanundan. Tusenbach loytnantur droymir um eina framtíð saman við Irinu, men brúkar eisini nógva orku uppá vinmannin Solyoni, sum skal vísa seg at vera meira enn bara troyttandi – hann er eisini vandamikil og øvundsjúkur tí hann eisini er forelskaður í Irinu. Okkurt við tí sera fysiska sambandinum millum vinmennirnar ger, at mann heldur Solyoni í veruleikanum vera forelskaðan í Tusenbach, men tað er ikki vist. Í øllum førum kemur umbroytingin frá fjákuta til fatala leiklutin hjá Soloyoni dáttliga við hjá áskoðaranum, mann hevði ikki væntað tað. Kanska er skiftið eyka ógvusligt av tí at leikurin er munandi styttur. Hann varar hálvanannan tíma og gongur fyri seg í einari samanhangandi akt har sjónleikararnir eru nógv til staðar á pallinum og har leikstjórin saman við scenografinum hevur funnið uppá ráð til tess at skipa leikin í pørtum á ein hátt, ið veruliga rørir áskoðaran!
Hjálmar Dam spælir Tusenbach so dámliga, at tú heldur við honum og inniliga hevði ynskt, at hansara dreymir gingu út. Í teirri einu senuni har Tusenbach og Irina sita og práta aftast í rúminum, verður hetta filmað og víst uppá bakveggin. Tað er sera vakurt og við fleiri dýpdum. Bróður systrarnar, Andrej hevur akademiskar ambitiónir, men er veikur og hevur ikki tað, sum skal til og sjálvt um Hans Tórgarð ikki er tað minsta framfarin, inkorporerar hann allan tann flosnaða og óflýggjaliga karakterin, so at mann trýr uppá hann og hevði ynskt, at hesin karakterur var størri. Tað sama má mann siga um damuna hjá honum, ta eiggiligu og framfýsnu Natashu, ið tykist eiga viljastyrkina og frekleikan hjá eini rísandi undirstætt, herliga kitschut og kroppsliga vulgert – sum tað er einastandandi gott at síggja Sofíu Nolsøe á palli aftur.
Tríggjar systrar er ein klassiskur leikur, men tað kann mann ikki siga um modernaðu uppsetingina, minimalu scenografiina og teir absurdu undir og yvirtónarnar. Onkrastaðni steðgar alt upp í einum slagi av ekspressivum tableaui, tá leikarirnir dansa í slowmotion. Tað tóktist eitt sindur ov drúgt og stakk av frá heildini. Hinvegin kendi eg meg fleiri ferð rakta av dialoginum, sum tykist merkiliga samtíðarligur tó at hann er frá 1901 – Beinir Bergson hevur týtt leikin til gott, tíðarbært talumál, men evnini, sum Tjekhov viðger eru eisini æviga aktuel. Lýsingin av sjálvsgóðsku og longsli eftir meira áhugaverdum og gløggum samrøðufelagum er spísk og speisk og staðfestingin av, at vit ikki vita hvussu eftirtíðin fer at laga seg og tessvegna ikki kunnu vita hvussu okkara gerðir verða mettar í framtíðini, rakar beint á. Tjekhov rennur spjót gjøgnum menniskjað og avdúkar okkara snobbarí, hjálparsloysi og lyndi til at seta okkum sjálvi fremst og halda okkum vera betri enn onnur.
Tað er ikki á hvørjum degi, at Anton Tjekhov er á skrá í Havn, so tit vita hvat tit mugu gera. - Keypa tit tykkum eitt atgongumerki, hava tit alt møguligt stuttligt í væntu, sum ikki skal spoilast her.
Kinna Poulsen
Føroysk bók á týdningarmiklum stuttlista
/
Ein føroysk bók er nú komin á ein týdningarmiklan amerikanskan stuttlista. Tað er yrkingasavnið Hvat hjálpir einum menniskja at vakna ein morgun hesumegin hetta áratúsind (2013) ella sum hon eitur á enskum What Good Does It Do for a Person to Wake Up One Morning This Side of the New Millennium eftir Kim Simonsen, í enskari týðing hjá Randi Ward, ið er tilnevnd til ALTA First Translation Prize 2026. Bókin er givin út av Deep Vellum í Austin, Texas.
Virðislønin verður latin av American Literary Translators Association og heiðrar eina framúrskarandi fyrstu bókmentaumseting til enskt. Men tilnevningin snýr seg eisini um tað, sum verður flutt yvir í enska málið: eitt føroyskt yrkingamál, har persónligur missur og náttúra eru samantvinnað.
Upprunaliga bókin, Hvat hjálpir einum menniskja at vakna ein morgun hesumegin nýggja ártúsundið, fekk M. A. Jacobsen-virðislønina. Enska útgávan hevur áður vunnið Nadia Christensen Prize for Translation.
Dómsnevndin skrivar:
“Randi Ward’s lucid translation of Kim Simonsen’s luminous poems in What Good Does It Do for a Person To Wake Up One Morning This Side of the New Millennium skillfully navigates the poet’s continually shifting tone between the elegiac and the celebratory. Grief operates on several levels here: the poet mourns the loss of his beloved, the ongoing destruction of our environment, and losses to come. Nevertheless, his delight in the natural world shines through. Close observation offers one way to overcome our estrangement from nature and ourselves. Simonsen is a keen, clear-sighted observer and Ward opens a clear, sparkling window onto his world.”
Dómsnevndin leggur sostatt dent á, at sorgin í bókini hevur fleiri skap. Yrkingarnar steðga kortini ikki við sorgini. Náttúran er bæði ein ítøkiligur heimur og ein háttur at koma í samband við seg sjálvan og tað, ið livir rundan um okkum.
Tað er har, týðingin hjá Randi Ward opnar eitt føroyskt landslag og eitt føroyskt yrkingamál til enskmæltar lesarar.
Í november kemur enn ein bók eftir Kim Simonsen út í USA: The Biological Composition of a Drop of Seawater is Reminiscent of the Blood in My Veins, eisini í týðing hjá Randi Ward, hesa ferð á White Pine Press.
Eivør í mánalýsi
/
Tað kundi ljóðað sum um, at Eivør gongur døkkari leiðir í komandi útgávuni, Tungl, sum vit gleða okkum til. Tungl merkir máni á fornnørrunum máli. Í dag 15. september kl. 16 kemur fjórða staklagið av komandi útgávu hjá Eivør út. Lagið eitur “spøkilsir”, og snýr seg um okkara innaru spøkilsir, smá og stór, sum vit øll hava í okkum.
Í “spøkilsir" sættast vit tað ófullkomna - bæði hjá okkum sjálvum og hjá okkara medmenniskjum, og vit verða soleiðis meira fyrigevandi yvirfyri hvørjum øðrum.
Við útgávuni fylgir eitt sjónbandalag framleitt av Gwenaël Akira Helmsdal.
“ Gwenaël er ein góður vinur, og er bæði dugnaligur og hugkveikjandi at arbeiða saman við. Við hesari video framleiðsluni vildu vit skapa ein innara heim, eina endurspegling av teimum ymsu røddunum, skuggunum og kenslunum, sum liva inni í okkum. Gwenaël fekk hugskotið til ein kassa við speglum, næstan sum eitt rúm inni í sinninum, og saman við einum ótrúligum toymi av listafólkum, sum vit eiga her heima í Føroyum, gjørdist hugskotið til veruleika,” sigur Eivør
Gwenaël leggur afturat:
“Eg vildi byggja eitt serligt rúm, har ein kroppur kundi gerast til fleiri, og speglingar kundu geva tí skap, sum er torført at siga við orðum. At finna fram til tann kensluliga sannleikan í myndum, rørslum og ljósi saman við Eivør var ein heilt serlig tilgongd.“
Heildarútgávn Tungl kemur út 16. oktober og í hesum sambandi hevur Eivør útgávukonsertir í Norðurlandahúsinum 16. og 17. oktober. Konsertin 17. oktober er útseld, meðan tað framvegis eru tøk atgongumerkir til konsertina 16. oktober.
Nýtt og gott gamalt í Listasavni Føroya
/
English below
Ein øtiligur gangur av onkrum, sum bankar, borar og smíðar, órógvar tann sæla frið, sum plagar at valda í Viðarlundini. Komin niðanum varnast vit, at larmurin kemur frá Listaskálanum, sum í løtuni er mest sum avmonteraður, meðan hann verður bygdur av nýggjum innanfrá. Líka leggja dunnurnar í – tær gvagga við sama lag og hava longu vant seg við larmin, tí gamli Listaskálin er eitt stórt byggipláss, men í Listasavninum er opið.
Tvey ár eru liðin síðan Solveig Hanusardóttir Olsen var sett í stjórastarvið í Listasavni Føroya, so nú er tíðin komin, at hennara boð uppá eina tíðarbæra presentatión av føroysku listini verður veruleiki. Og sigast kann alt fyri eitt, at henda nýggja framsýningin er betri enn tann fyrra, ið fyrrverandi stjórin í Listasavninum, Karina Lykke Grand fyriskipaði. Tá megnaði hon at tvífalda mongdina av framsýndum verkum og at økja umboðanina av listakvinnum og hetta fekk mong at fegnast, tí so sá mann okkurt nýtt í Listasavnshøpi. Hiðani av Listaportalinum vóru orðini kortini ikki mild um ta løgnu evnisgerð av føroyskari list, sum varð presenterað undir yvirskriftum sum t.d. hav, landslag, dýr, portrett, kroppur osfr - tað tóktist sum eitt ovurhonds foreinklað og í grundini mannminkandi filtur, ið var lagt niður yvir føroysku listasøguna. Listasavnið er nóg avmarkað frammanundan bæði geografiskt og temporalt í og við, at savnið einans vísir føroyska myndlist – føroyska listasøgan tekur jú ikki dik á seg fyrr enn í 20.øld. Harumframt er savnið ymisligt av dygd. Hjá einari, sum hevur vitjað at kalla allar listaframsýningar, ið hava verið her um leiðir seinastu tretivu árini, tykist syrgiliga greitt, at tey bestu føroysku listaverkini frá hesari øldini ikki eru á Listasavninum, men heima hjá privatum samlarum. Hetta er galdandi fyri verk hjá t.d. Torbirni Olsen, Zachariasi Heinesen, Rannvá Kunoy, Mariusi Olsen, Hansinu Iversen og fleiri øðrum – ein partur av trupulleikanum stendst av Listastríðnum, tá innkeypið frá eitt nú (heystframsýningar-)útbrótarunum steðgaði. Eisini stríðist Listasavnið við at herberga verkum, sum ongantíð hava verið ella nakrantíð verða nóg góð at sýna fram í Listasavninum. Einki av hesum kann núverandi leiðsla ella arbeiðsfólk í Listasavninum lastast fyri, men tey kunnu kortini uppdatera heimasíðuna og tveita mannminkandi tematulkingina av føroyskari listasøgu í gloymskunar hav har hon hoyrir heima (og í sama viðfangi skifta illustratiónina til tóvirki út, tí grafikkur hjá Janusi Kamban er eyðvitað ikki tekstil). Viðvíkjandi verkunum í savninum er spurningurin um okkurt skal broytast við innkeypsháttinum til tess at tryggja, at almenningurin til eina og hvørja tíð fær tað besta burturúr.
Í nýggju føstu framsýningini í Listasavni Føroya hevur Sámal Joensen Mikines sína siðbundnu, tungu staðseting, ið hann sambært leikluti sínum sum grundleggjari hevur uppiborið – hann eigur einsamallur alla ta fyrstu pyramiduna og stóra høvuðsverkið, Aftur av jarðarferð hongur har, tað skal hanga. Eri sjálv ikki fjeppari av tjóðskaparligu málningunum av føroyskum dansi og grindadrápi, men teir eru ikki illa málaðir og dygd er av alstórum týdningi, tá tað ræður um ein so grundleggjandi stovn sum Listasavn Føroya.
Tað er satt at siga ov lítið skil á listaligum dygdaratliti nógva staðni í føroyska samfelagnum í dag. Tað er í heilum, at tú sært vánalig verk og kopilist presenterað eins og ektaða list – eisini av gallaríum og stovnum, sum eiga at vita betur enn at stuðla slíkum, sum í roynd og veru er eitt slag av stuldri. Hetta hendir eitt nú tá bankar og onnur arbeiðspláss lata gávur. – Nú í vikuni var ein kvinna, sum hevði arbeitt í Føroya Banka í fjøruti ár, avmyndað við einum málningi, sum heilt týðiliga er eitt kopi av eyðkenda máliháttinum hjá Hansinu Iversen.
Portrettmyndirnar eru færri, men hanga framvegis á nøkulunda sama hátt sum tær gjørdu í einari sonevndari salonguppheinging, sum er ruddilig og stuttlig, men ikki gevur einstøkum verkum hjá t.d. Ruth Smith, Tommy Arge og Torbirni Olsen nóg stóra rúmd. Dygdarstøðið tykist annars sum heild nógv betri og tryggari enn tað var í føstu framsýningini, nú listaverkini verða viðfarin við áhuga, virðing og varsemi. Í gongini verður varliga latið upp fyri feministiskum perspektivum við vatnlitamyndum hjá slóðaranum, Bergithe Johannesen umframt einum dárandi lítlum málningi av sóljum hjá einum øðrum kvinnuligum slóðara, Floru Heilmann. Hetta við varseminum er møguliga ein spurningur um sinnalag, men listaliga hevði framsýningin verið meira spennandi um samansetingarnar vóru eitt vet djarvari. Tá kundi mann t.d. staðsett sóljumyndina hjá Floru Heilmann undir liðini á jarðarferðarmálninginum hjá Mikines og við einum veldugum støddarlopi bjóðað teirri siðbundnu heroisku, maskulinu frásøgnini av og fingið onnur sjónarmið inn. Tað sama er galdandi fyri grafisku listina longur inni í gongini, sum er miðlað á ógvuliga siðbundnan hátt við prentplátum hjá Elinborð Lützen. Tær eru ikki neyðugar til tess at skilja hvussu fantastisk listakvinna hon var – mann kundi heldur brúkt plássið til listaverk, kanska eina gipsstandmynd hjá Jóhan Martini Christiansen?
Grafikkurin er framvegis eitt sindur undirspældur á Listasavninum um hugsað verður um øll tey framúrskarandi verk, ið síggja dagsins ljós í Steinprenti millum ár og dag og sjálvandi er plássið á savninum rættiliga avmarkað, men kortini. Har hanga tvey fín prent hjá Tóroddi Poulsen og eitt gott hálvfemsaraverk hjá Øssuri Johannessen og so eru fýra nýggj prent úr røðini Jeppe Sleeping hjá Jóhan Martini Christiansen sloppin at breiða seg í grafikkgongini millum verk hjá Janusi Kamban og Hans Paula Olsen. - Tá eg upplivdi framsýningina í vár, læt hesin parturin upp fyri nýggjum og meira modernaðum sjónarmiðum, tá fagra bringumyndin hjá Janusi Kamban av Fraser Eysturoy var sett við síðuna av yndisliga sovandi Jeppa hjá Jóhan Martini. Nú stendur bringumyndin av Janusi Kamban hjá Hans Paula Olsen á hesum stað, hon er fín, men gevur hesum partinum av framsýningini øðrvísi heteronormativan dám. Tað er spell, tí hitt perspektivið var øðrvísi áðhugavert og meira progressivt. Eg sakni yvirhøvur eina fríari, meira spælandi og tíðarbæra tilgongd har samansetingar av gomlum og nýggjum verkum geva nýggjar og øðrvísi upplivingar. Tað einasta, sum kemur ordiliga óvæntað á er, at tekstilinstallatiónin hjá Aldu Mohr Eyðunardóttir er sett saman við fjallaabstraktiónunum hjá Bárði Jákupsson. Tað er eitt sindur stuttligt og dregur fram tað nátturukenda í verkinum hjá Aldu og tað abstrakta hjá Bárði.
Pyramidan við abstraktum málningum er frálíka vøkur og sterk við sera góðum verkum eftir Ingálv av Reyni, Rannvá Kunoy, Hansinu iversen og Jens Dam Ziska. Hetta riggar avbera væl og er gjørt við ansi fyri teirri stóru framgongd, sum abstrakta málningalistin hevur verið fyri í Føroyum í hesari øldini. Tíverri verður upplivingin fyri ein part órógvað av stóru standmyndini hjá Ole Wich, 3D Dímun frá 2009 og tað er til bága fyri øll verkini. Tað ber illa til at síggja tann stóra Speaking in Tongues málningin hjá Hansinu Iversen uttan, at partar frá standmyndini sníkja seg inn um sjónarringin.
Í hinari pyramiduni er framsýningin eitt sindur meira luftig eftir at tann stóra ljóðstandmyndin Whale-War eftir Edward Fuglø er farin út, men stóru málningarnir hjá Tróndi Patursson síggja framvegis eitt sindur kroystir út – teir krevja veruliga pláss og sjálvandi er tað ikki uttan avbjóðingar at fáa verk hjá so nógvum og so ymiskum listafólkum at fungera saman. Núverandi uppheinging av verkum hjá Anker Mortensen og Edward Fuglø er í hvussu er betri, ljósari, lættari og meira poetisk. Forskjótingin av lomvigaeggjarmálninginum hjá Edwardi Fuglø út í gongina gevur framsýningarupplivingini eitt óvæntað brá, tá tú hyggur út úr pyramiduni. Í glasstovuni út til viðarlundina eru verk hjá Guðrið Poulsen og Jón Sonna Jensen í eini staðseting, sum er væl gjøgnumhugsað - kanska ov væl, tí verkini fáa eitt næstan innanduraarkitektoniskt brá. Innast í horninum hongur okkurt hjá Titu Vinther og tað er alt ov lítið gjørt burturúr einum høvuðspersóni í føroyskari listasøgu. Hon skuldi fingið nógn betur pláss við síni slóðbrótandi list eins og Ruth Smith, ið hevur fingið ein heilan kliva og tað er gott – Steffan Danielsen og Tummas Arge/ Tommy hava somuleiðis fingið hóskandi pláss, men hvar er tann fantastiski guli málningurin hjá honum, Útsýni úr Hoyvíksgarði (1975)? Tað er eitt høvuðsverk, sum altíð eigur at vera framsýnt í Listasavninum – tað sama er galdandi fyri Gráan morgun hjá Ingálvi av Reyni, men eg haldi, at hetta verkið í løtuni verður bøtt, kanska er tað sama galdandi fyri onnur verk - eisini hjá Ingálvi – hansara fína várliga interiørmynd strálar nýrestaurerað ímóti áskoðaranum har tað hongur.
Samtíðarlistin er sum heild væl skipað við framúr verkum hjá Hanna Bjartalíð, Silju Strøm, Randi Samsonsen og Jens Dam Ziska og sjálvt um málningurin hjá síðstnevnda riggar ómetaliga væl í selskapinum, so fyllir hann ósamsvarandi nógv. Í staðin kundi eitt verk sum Frí náttúrulýsing (1993) hjá Zacharias Heinesen hingið har – eisini eitt forevergreen høvuðsverk í Listasavni Føroya. Heklaða standmyndin hjá Randi Samsonsen, When will you come to see you like I do? (2022) stendur eitt sindur fyri seg sjálva og sær út sum um hon er dottin niður av mánanum og tað hevur okkurt við hennara tilvitaða klombruta estetikk at gera, men eg haldi, at mann kundi gjørt eitt sindur burtur úr hennara umhvørvi. Tílík verk, sum eru partar av eini installatión, eru ofta hugsað inn í eitt ávíst umhvørvi – hesar standmyndir vóru upprunaliga framsýndar í Miklagarði í SMS. Tá standmyndirnar seinni vóru framsýndar í Listasavninum, vóru veggirnir málaðir gulir. Tað hevði riggað væl við gulari bakgrund og t.d. við nøkrum av hennara bundnu verkum hangandi uppiyvir.
Tað var tíðliga í vár, at Listasavn Føroya bjóðaði innar at síggja nýggju føstu framsýningina. Eg havi verið nakrar ferðir og upplivað ymiskar broytingar og tá eg vitjaði á Listasavninum í hesari vikuni - nú heystið er komið og reiðiliga - væntaði eg satt at siga at uppliva framsýningina fullførda, men tað er hon ikki heilt, tí skelti og frágreiðingar mangla. Somuleiðis vantar miðlan um nýskipanina á heimasíðuni. Tílíkt hevur týdning, tí tað sigur nakað um kós og sjónarmið, ið hava avgerandi týdning í einari nýggjari pallseting og presentatión av teimum á leið 2800 verkunum í okkara tjóðarlistasavni og nei; pláss er ikki fyri øllum hesum verkum í framsýningini, verri enn so og tí vísa skiftandi framsýningar skiftandi raðfestingar, ið siga nakað týðandi um okkara samtíð.
Upplatingartíðir:
Tíðarskeiðið 1. mai - 31. oktobur
Mánadag - sunnudag kl. 11 - 17
Tíðarskeiðið 1. novembur - 30. apríl
Mánadag, hósdag til sunnudag kl. 11 - 16.
Týsdag og mikudag er stongt.
av heimasíðuni hjá listasavni føroya
portrettveggur
Flora heilmann
Alda Mohr Eyðunardóttir - Bárður Jákupsson
hansina iversen
jens dam ziska
janus kamban - jóhan martin christiansen
anker mortensen
steffan danielsen
Hanni bjartalíð
ingálvur av reyni
guðrið poulsen
Edward fuglø
Sigrun gunnarsdóttir o.o.
Kinna Poulsen
Listasavn Føroya – a new presentation
A terrible racket of knocking, drilling, and hammering disrupts the blissful peace that usually reigns in Viðarlundin (the plantation) in Tórshavn. Walking up there, we notice that the noise is coming from the old part of the Art Museum which is currently more or less dismantled while being rebuilt from the inside. The ducks in the pond couldn't care less—they waddle along at their usual pace and have already grown accustomed to the noise, because the old Listaskálin is a major construction site, but the Art Museum remains open.
Two years have passed since Solveig Hanusardóttir Olsen was appointed director of the National Gallery of the Faroe Islands (Listasavn Føroya), so the time has now come for her vision of a contemporary presentation of Faroese art to become a reality. And it can be said right away that this new exhibition is better than the previous one, which was curated by the former director of the Art Museum, Karina Lykke Grand. Back then, she managed to double the amount of exhibited works and increase the representation of female artists, which made many people happy as it brought something new to the museum context.
From this perspective here at Listaportalurin, however, the words were not kind regarding the odd categorization of Faroese art, which was presented under headings such as ocean, landscape, animals, portrait, body, etc.—it felt like an immensely simplified and essentially reductive filter placed over Faroese art history. The Art Museum is already limited enough both geographically and temporally, given that the museum exclusively displays Faroese visual art—after all, Faroese art history does not truly gain momentum until the 20th century. Furthermore, the museum is varying in quality. To someone who has visited virtually every art exhibition held around here over the last thirty years, it seems tragically clear that the best Faroese artworks from this century are not in the Art Museum, but mostly in the homes of private collectors. This applies to works by, for instance, Torbjørn Olsen, Zacharias Heinesen, Rannvá Kunoy, Marius Olsen, Hansina Iversen, and several others—part of the problem stems from the Art War (Listastríðið), when the acquisition of works from, for example, the (autumn exhibition) breakaways stopped. The Art Museum is also struggling with the problem of housing works that were never, and will never be, good enough to be exhibited there. None of this can be blamed on the current management or staff at the Gallery, but they could nevertheless update the website and throw the demeaning thematic interpretation of Faroese art history into the sea of oblivion where it belongs (and, in the same vein, replace the illustration labelled as textile, since Janus Kamban’s graphic work is obviously not textile).
In the new permanent exhibition at the Listasavn Føroya, the artist Sámal Joensen Mikines has his traditional, prominent position, which he has earned through his role as a founding figure – he alone occupies the entire first big room called “the first pyramid”, and his major work Back from the Funeral hangs where it should. I am not personally a fan of the nationalist/ethnic paintings depicting Faroese dancing and whaling, but they are not badly painted, and quality is of paramount importance when it comes to an institution as fundamental as the National art museum of the Faroe Islands.
To be honest, there is far too little awareness of artistic quality in many parts of Faroese society today. It is all too common to see poor works and copies presented as genuine art – even by galleries and institutions that ought to know better than to support what is, in reality, a form of theft. This happens, for example, when banks and other workplaces give gifts. Just this week, a woman who had worked at Føroya Banki for forty years was photographed with a painting that was quite clearly a copy of Hansina Iversen’s distinctive style.
There are fewer portraits in the new exhibition, but they are still hung more or less in the same manner as they were in a so-called salon-style hanging, which is amusing but does not give individual works by Ruth Smith, Tommy Arge and Torbjørn Olsen enough space. The overall level of quality, however, seems much better and more assured than it used to be in the permanent exhibition, where the artworks seem to be treated with interest, respect and care.
In the corridor, feminist perspectives are cautiously introduced through watercolours by the pioneering artist Bergithe Johannesen, as well as a charming little painting of buttercups by another female pioneer, Danish artist Flora Heilmann. This cautiousness may be a matter of temperament, but artistically the exhibition would have been more exciting if the juxtapositions had been a little bolder. One could, for example, have placed Flora Heilmann’s painting of buttercups right next to Mikines’s funeral painting and, through a dramatic leap in scale, challenged the traditional heroic, masculine narrative and introduced other perspectives.
The same applies to the graphic art further along the corridor, which is presented in a very traditional manner with printing plates by Elinborg Lützen. They are not necessary in order to understand what a fantastic artist she was – the space could instead have been used for artworks, perhaps a plaster sculpture by Jóhan Martin Christiansen?
Graphic art is still somewhat underrepresented at the National Gallery, considering all the outstanding works that have seen the light of day at Steinprent over the years. Of course, space at the art museum is quite limited, but still. There are two fine prints by Tóroddur Poulsen and a good 1990s work by Øssur Johannesen, and four new prints from Jóhan Martin Christiansen’s Jeppe Sleeping series have been allowed to spread out in the graphic-art corridor between older works by Janus Kamban and Hans Pauli Olsen.
When I experienced the exhibition in the spring, this section opened up new and more modern perspectives when Janus Kamban’s beautiful bust of Fraser Eysturoy was placed next to Jóhan Martin’s lovely sleeping Jeppe. Now Janus Kamban’s bust of Hans Pauli Olsen occupies that spot. It is a fine work, but it gives this part of the exhibition a different, heteronormative character. That is a shame, because the other perspective was more interesting and more progressive. I miss a freer, more playful and contemporary approach, in which juxtapositions of old and new works create new and surprising experiences. The only thing that comes as a unexpected combination is Alda Mohr Eyðunardóttir’s (b.1997) textile installation placed alongside Bárður Jákupsson’s (b.1943) mountain abstractions. It is somewhat amusing and brings out the natural qualities of Alda’s work and the abstract qualities of Bárður’s.
The pyramid of abstract paintings is exceptionally beautiful and strong, with very good works by Ingálvur av Reyni, Rannvá Kunoy, Hansina Iversen and Jens Dam Ziska. This works extremely well and is done with an awareness of the great progress abstract painting has made in the Faroe Islands during this century.
Unfortunately, the experience is partly disrupted by Ole Wich’s large sculpture 3D Dímun from 2009. It is a disadvantage for all the works. It is difficult to look at Hansina Iversen’s large Speaking in Tongues painting without parts of the sculpture intruding into your field of vision.
In the other pyramid, the exhibition feels somewhat airier now that Edward Fuglø’s large sound sculpture Whale-War has been removed, but Tróndur Patursson’s large paintings still look somewhat cramped – they really require space. And of course, it is no small challenge to make works by so many different artists function together. The current hanging of works by Anker Mortensen and Edward Fuglø is better: brighter, lighter and more poetic. Moving Edward Fuglø’s painting of a big guillemot egg out into the corridor gives the exhibition an unexpected quality when you look out from the pyramid. In the glass room overlooking the plantation, works by Guðrið Poulsen and Jón Sonni Jensen are placed in a setting that is very well thought through – perhaps too well thought through, because the works take on an almost interior-architectural quality. Deep in the corner hangs something by Tita Vinther, and far too little has been made of one of the key figures in Faroese art history. She should have been given much more space for her groundbreaking art, just as Ruth Smith has been given an entire room – and rightly so. Steffan Danielsen and Tommy Arge have likewise been given appropriate space, but where is Tommy Arge’s yellow painting View from Hoyvíksgarður (1975)? It is a major work that should always be on display at the National Gallery. The same applies to Grey Morning by Ingálvur av Reyni, although I believe that work is currently being restored, perhaps along with other works – including some by Ingálvur. His fine springtime interior is radiant in its newly restored state.
Contemporary art is, on the whole, well organised, with fine works by Hanna Bjartalíð, Silja Strøm, Randi Samsonsen and Jens Dam Ziska. Although the latter’s painting works exceptionally well in its company, it takes up disproportionately much space. Instead, a work such as Free Nature Description (1993) by Zacharias Heinesen could have hung there – another evergreen masterpiece in the National Gallery of the Faroe Islands. Randi Samsonsen’s crocheted sculpture When will you come to see you like I do? (2022) stands somewhat by itself and looks as though it has fallen down from the moon. This has something to do with its deliberately clumsy aesthetic, but I think a little more could have been made of its surroundings. Works like these, which are parts of an installation, are often conceived for a particular environment. These sculptures were originally exhibited at the supermarket Miklagarður in SMS. When the sculptures were later exhibited at the National Gallery, the walls were painted yellow. A yellow background could have worked well, perhaps with some of her knitted works hanging above it.
It was early in the spring that the National Gallery of the Faroe Islands invited visitors in to see the new permanent exhibition. I have been several times and experienced various changes, and when I visited the Gallery this week – now that autumn has properly arrived – I honestly expected to experience the exhibition in its finished form. But it is not quite finished, because labels and explanatory texts are missing. There is also a lack of information about the reorganisation on the website. Such things matter, because they say something about the direction and perspectives that are crucial when creating a new presentation and interpretation of the approximately 2,800 works of Faroese art in our national art collection. And no: there is not room for all of these works in the exhibition, far from it. That is precisely why the changing exhibitions present changing priorities, and those priorities say something important about our present time.
Kinna Poulsen
SEXAGINTA Hansina Iversen í Steinprenti
/
Fríggjadagin letur SEXAGINTA upp í Steinprenti. Sermerkta latínska framsýningarheitið SEXAGINTA merkir trýss og er heitið á seksti ára føðingardagsframsýningini hjá Hansinu Iversen, sum kann upplivast á tveimum hæddum í Steinprenti.
Í erva hongur ein framsýning við denti á málningar, meðan grafikkurin fyllir gallaríið niðriundir. Hansina Iversen hevur verið virkin listakvinna í meira enn tríati ár og tey flestu sambinda hana við abstrakta málningalist. Men hon er eisini grafisk listakvinna, sum hevur gjørt útivið hundrað prent í Steinprenti. Fleiri teirra, ið teljast sum høvuðsverk í samlaðu framleiðsluni í Steinprenti, verða við á framsýningini.
Hansina hevur gjøgnum árini ment ein serstakan grafiskan stíl, sum hevur ávirkað myndamálið í hennara málningum við støðugt meira samansettum bygnaði, har lag verður lagt oman á lag, júst sum við litografiskari tøkni, har hvør litur verður prentaður sær. Hinvegin kann mann eisini siga, at prentini í stóran mun hava verið ávirkað av málarínum við teimum somu orkumiklu málingastrokunum og einari sermerktari kolorismu, ið er eyðkend fyri listakvinnuna.
Tað er áhugavert at uppliva eitt so stórt úrval av hennara steinprentum sum vit hava høvið til á føðingardagsframsýningini. Tað elsta prentið er frá 1998 og tað nýggjasta er frá í ár – og munur er á teimum, men okkurt hava tey í felag kortini. Tey nógvu prentini fevna bæði tað einfalda og tað maksimala í vøkrum samansetingunum av málingastrokum, organiskum skapum og gjøgnumskygdum laveringum, sum flóta á myndaflatanum. Sjálvt um stílurin er eyðkendur, eru verkini fjølbroytt og tykjast lødd av einum áhaldandi vilja til at bróta upp úr nýggjum og gera okkurt annað enn tað upplagda. Verkini hjá Hansinu snúgva seg í stóran mun um ljós og samanhang, sum bæði sæst í einstøkum verkum og verkanna millum.
Hansina Iversen: SEXAGINTA letur upp í Steinprenti 11.september klokkan 16-18. Vælkomin!
On Friday, SEXAGINTA opens at Steinprent. The Latin exhibition title SEXAGINTA means sixty and is the title of Hansina Iversen's sixtieth birthday exhibition, which can be experienced on two floors of Steinprent.
Upstairs there´s an exhibition with emphasis on paintings, while graphic art fill the gallery below. Hansina Iversen has been working as an artist for more than thirty years and most people associate her with abstract painting. But she is also a graphic artist, who has created almost a hundred lithographic prints in Steinprent. Several of them, which are considered to be main works in the overall production of Steinprent, will be included in the exhibition.
Over the years, Hansina has developed a unique graphic style, which has influenced the visual language in her paintings with an increasingly complex structure, where layers are laid on top of layers, just like in lithographic technology, where each color is printed separately. However, it can also be said that the prints have been largely influenced by the painter with the same energetic strokes and a distinctive colorism that is characteristic of the artist.
It is interesting to experience such a large selection of her lithographs as we have the opportunity to at this birthday exhibition. The oldest print is from 1998 and the latest is from this year – and there are differences, but the works have something in common. The many prints include both the simple and the maximal in the beautiful combinations of paint strokes, organic shapes and transparent laverings that float on the surface of the picture. Although the style is distinctive, the works are diverse and seem charged by a persistent will to break new ground and do something else than the obvious. Hansina's works are largely about light and coherence, which can be seen both in individual works and between works.
Hansina Iversen: SEXAGINTA opens in Steinprent on September 11th at 4-6pm. Welcome!
HANSINA 60
/
English below
