Klokkuklár poesi

Bókabunkin vaksur nokk so seint uppeftir, tí tær flestu bøkurnar í honum eru yrkingasøvn. Tað eru klænar bøkur, ið kortini eru vorðnar nokk so nógvar í tali og tessvegna havi eg gjørt mær ein samtíðarpoetiskan status við trimum nýggjum yrkingabókum, ið eru ymiskar bæði í sinn og skinn.

Í einari Nón-sending herfyri snúi tað seg um at yrkja. Tað var áhugavert at hoyra skrivandi fólk lýsa sínar mannagongdir og greina hvat ein yrking er og ger. Men her var okkurt nevnt, sum hevur verið frammi áður og sum undrar meg. Tað er hetta, at yrkingar skulu vera onkursvegna lættari ella skjótari at skriva enn skaldsøgur og at poesi tessvegna er eitt listaslag, sum tað ber til at fáast við samstundis sum mann t.d. hevur annað arbeiði. Eg skilji ikki ordiliga hesa hugsan - eru yrkingar ikki nettupp krevjandi at skriva og at lesa?

Poetiska upplivingin

Hvat er at skriva yrkingar? Í besta føri snýr tað seg um at orða ævigar, universalar sannleikar og tankar á spildurnýggjan, originalan, samtíðarlistarligan hátt og fáa hesar tankar komprimeraðar ella kókaðar niður til nøkur fá orð á hvørjari reglu, ið alt skal passast inn í ta innihaldsligu og formligu heild, sum yrkingareglan er og sum síðan aftur skal hóska til ta størru heildina, sum yrkingin og savnið er. Hetta er ein veldug avbjóðing, og tað er eisini lutfalsliga sjáldan, mann upplivir, at hetta eydnast til fulnar. Yrkingin krevur somuleiðis nakað av móttakaranum, lesaranum, ummælaranum, sum bæði má tora at taka støðu, vera kritiskur, men eisini má leypa út í poesiina uttan at falla í smáligheitir, máta yrkingar við lineal og rættstavara, vísa á pluss og minus fyri síðan at enda á einum meðalkarakteri, sum hvørki sigur a ella b. Tá verður alt hálvgott- ella vánaligt – ein svøvntung dýna av miðalhampa toliligheit, sum eingin meinar nakað um. Tá móttakarin hinvegin er við uppá tað og yrkjarin ger tað gott, er einki miðalhampa við poetisku upplivingini. Kanska kann hon samanberast við at standa beint undir einari veldugari klokku, tá hon ringir. Tá orðini í yrkingini sita sum tey skulu, er yrkingin ágangandi á sama hátt. Tá sendist hon sum í bylgjum gjøgnum fatanina og allan kroppin. Alt hongur tá saman sum í sveiggjandi resonansi, lesari og yrkjari, avsendari og móttakari, einstaklingur og univers og so hetta, sum knýtir okkum saman og sum er menniskjatilveran og tað serstakt menniskjaliga, sum vit uppliva allastaðni.

Fyribilsni

Nýggjasta yrkingasavnið hjá Tóroddi Poulsen, Fyribilsni (Sprotin 2021) er fult av slíkum málmljóði, men hann hevur eisini arbeitt burturav innan lyrikk (og prosa og myndlist etc.) síðan 1984 og er okkara mest royndi og produktivi yrkjari – Fyribilsni er hansara 45. útgáva og aftur hesa ferð hevur hann sjálvur gjørt ta einastandandi vøkru og serstøku permuna, sum er ein kollasja, har listamaðurin hevur sett appilsingula kvinnufigurin frá steinprentinum, Birgitta 23 ár og grindamaðurin 53 ár og hini frá 2005 á bláa steinprentið Glotti frá 2010 – tað er hin stuttliga myndin við tekstinum, sum staðfestir, at ”vegna plásstrot í helviti er tað nú loyvt at roykja, drekka, bannast og horast í/á himni”. Heitið á yrkingasavninum, Fyribilsni er sett saman av einum hjáorði og einum navnorði, ið onkursvegna ógilda hvørt annað. Fyribils er eitt rættiliga tanlað og slitið orð, sum vit siga allatíðina um hetta og hatta við fyrilitum, sum so líðandi fara at minna um líkasælu: -Jú, jú, tað kunnu vit siga fyribils, tað hevur í roynd og veru ongan týdning, tí tað er bara fyribils og ikki endaligt. Tað einasta vit kunnu vera heilt vís í er, at vit doyggja; tilveran fær tískil neyvan verið annað enn fyribils ella sum John Lennon sang til sonin í vakra sanginum Beautiful Boy frá 1980: ”life is what happens to you while you're busy making other plans” – kendu regluna lænti hann forrestin úr einum teksti í Readers Digest hjá Allen Saunders í 1957, sum er føðingarár hjá Tóroddi Poulsen. Men hetta er alt meira tilvild enn talspeki. Tað, sum hevur týdning er, at Tóroddur við heitinum Fyribilsni til sína nýggjastu bók, loysir orðið frá rutinuni, so tað verður opið og ovfarið.

Náttúra og mál javnsett

Heldur enn at brúka náttúruna sum myndamál, sýnast náttúran og málið eins og javnsettir partar í eini ringrás, sum fevnir um skapan og upploysn eins og kavin í heilum bráðnar meðan mjørkin dampar burtur. Hetta ljóðar meira torskilt enn tað er, tí sjálvt um tað kann tykjast ørkymlandi, tá ókend fólk og lutir verða umrødd í bundnum formi ella tá tingini uppføra seg so at tað sum vendir niður, vendir upp, eru yrkingarnar sum so ikki torførar at skilja. Treytin er, at lesarin góðtekur abstrakta hugsunarháttin í modernistiskum yrkingum nakað á sama hátt sum vit góðtaka okkara egnu ófantaliga løgnu og ólogisku dreymar. Innihaldsliga savna yrkingarnar hjá Tóroddi Poulsen seg um nøkur spor, ið snúgva seg um mál og fatan, náttúru og sansing, dreymar, endurminningar, lív, deyða og samfelagskritiskar eygleiðingar. Summar yrkingar eru sum heilar tíðarmaskinir, har sveiggjandi trækrúnur kunnu leiða okkum aftur til eitt dansigólv í hálvfjersunum.

Dalandi kavaflykra

Inngangsorðini í yrkingasavninum hjá Tóroddi Poulsen eru sett í kursiv og minna mest um onkra av mongu klisjéunum í okkara støðuga práti um veðrið. Tey vísa seg at vera sitat úr eini herligari, surrealistiskt klingandi yrking á síðu 62-63 um eina veðurkonu, ið yrkjaraegið av fyrstan tíð hoyrdi um á heimvitisferðini fyri tíggju árum síðani. Soleiðis hongur alt verkið hjá Tóroddi Poulsen saman við endurtøkum, tilsipingum og øðrum tilfarsligum og kreativum umskaringum. Veðrið hevur týdning sum fyribrigdi, men eisini sum ítøkiligt tilfar, ið verður javnsett sjálvum yrkingatilfarinum, orðunum í teirri fyrstu, praktfullu yrkingini. Hon er smøl, vertikal og elegant sum ein dalandi kavaflykra, men inniheldur eisini eina eyðmjúka staðfesting frá yrkjaraegnum um orsøkina til at skriva; - tá nú eingin kavaflykra kom, mugu vit lata okkum lynda við orðunum frá yrkjaranum. Tað gera vit fegin.

Sosialrealistiskar yrkingar

Forlagið Eksil ger eitt gott og neyðugt arbeiði við at geva út, ráðgeva, redigera og rætta fyri gávuríkar, ungar ella óroyndar høvundar og hetta hevur við sær, at teirra útgávur sum heild tykjast relevantar og sera tíðarbærar, eins og tey gera sær ómak við at geva útgávunum útsjónd, ið hóskar visuelt til innihaldið í útgávunum  – Forlagið Eksil hevur m.a. givið út yrkingasøvn hjá m.a. Sissal Kampmann, Onnu Maluni Jógvansdóttir, Vónbjørt Vang, Lív Mariu Róadóttir Jæger, Beini Bergsson og Daniellu Andreasen. Heili tíggju ár eru liðin síðani Forlagið Eksil í 2011 gav út fyrstu bókina hjá Daniellu Andreasen, Dilemma, men í fjør kom savnið Fragmentir út, sum nú endiliga er komið sum bók í 2.útgávu við ekspressivari reyðari og svartari permu. Tað er gott at lesa yrkingar hjá Daniellu Andreasen, tí hon er serstøk og skrivar um tann óhetjuliga gerandisdagin, tá dastið er farið av romantikkinum og dreymunum. Yrkingarnar eru centrallyriskar, bygdar upp um eitt sansandi eg, sum eygleiðir tilveruna, sum ofta tekur seg heldur dapurt út t.d. í sosialrealistisku prosayrkingini Gentan ”Avdottin mamma í dupultsongini/ Hálvfullar dósaøl við sigarettstubbum í. Gløs full av einum greyti av víni og tubbakki./ Berføtt, nývaknað og fimm ára gomul, traðkar hon upp um skógvar, jakkar og glaspettir í gongini. Fer inn í stovuna./ Gníggjar sær um annað eygað. Suttar upp á suttuna nakrar ferðir./ Steðgar mitt á stovugólvinum./ Ein fremmandur maður liggur og snorkar hart í sofuni. Hann er í brúnum leðurjakka, hvítari t-shirt og myrkabláum kovboybuksum. Hann hevur spýð. Evjan liggur í einum lítlum hyli á sofuni við síðuna av andlitinum hjá honum. Er runnin niður eftir síðuni á sofuni, endað sum ein størri hylur á gólvinum…”.

Stinkandi yrkingar

Jú, tað stinkar í bæði hesari og fleiri av hinum yrkingunum, sum eru lutfalsliga beint fram og lættar at skilja. Hetta eru lýsingar av einí tilveru, sum er full av avbjóðingum, av misbrúki, angist og ólukkuligum kærleika og av dreymum um eitt betri lív. Sjálvt um yrkingarnar eru óregluligar, so sita tær væl við endurtøkum, uppreksanum og rímum, ið hava við sær, at tær ljóða væl, tá tær verða lisnar upp. Lagið er ofta ringt og perspektivið stundum í rørandi syrgiligari barnahædd eins og vit hava upplivað tað í søgum hjá t.d. Sørine Steenholdt, Niviaq Korneliussen, Tove Ditlevsen og Vitu Andersen. Nakrar yrkingar benda frá sosialrealistisku elendigheitini og mynda saman við fotomyndunum í savninum tilfarsligt atlit, sand og fløtaskúm, sum kundi bent á eitt poetiskt sporskifti hjá Daniellu Andreasen. Eg haldi, at hon sum yrkjari er best, tá hon ikki er alt ov ovurtýðilig, tá hon lítur á lesaran og letur orðini ala fram týdningar fyri lesaranum, ið hómar ótýdligar samanhangir um tað hóttandi vaksnamannalívið.

 Eitt bragd

Yrkjarin, Beinir Bergsson debuteraði longu sum tjúgu ára gamal í 2017 við yrkingasavninum Tann lítli drongurin og beinagrindin, sum hann fekk EBBU-virðislønina fyri. 24 ára ungi sørvingurin, Beinir Bergsson hevur tikið seg nógv fram við hesum næsta savninum. Sólgarðurin er heilt einfalt eitt bragd og eitt roysni í sjálvum sær bara orsakað av stóra dirvinum, tað krevur at geva út homoerotiskar yrkingar í okkara lítla landi. Men savnið er áhugavert eisini út yvir hetta m.a. orsakað av hvussu væl tað hongur saman fagurfrøðiliga og innihaldsliga. Eg bar av fyrstan tíð eyga við savnið í onkrari reklamu á telduni, haldi eg, og ógvaðist við av hesi løgnu ljósabrúnu, stórblomstrutu bók við einum stavsniði, sum eg fyrst mistók fyri at vera comic sens – tað er ein óseriøs, bollut skrifttypa, sum av óvissum orsøkum plagdi at verða brúkt til uppbyggiligu andaktirnar hjá bispi eitt tíðarskeið á Vágaportalinum. Tað var so óhóskandi, at tað var eitt lítið sindur stuttligt. Men skrifttypan í Sólgarðinum er ein professionel skrifttypa, sum eitur Greta Display Pro. Tað stendur upplýst í bókini júst sum tað plagdi. Estetiska fatanin av bókini skiftir yvirhøvur rættiliga radikalt, tá tú heldur henni í hondini. Her er so mikið nógv gjørt burtur úr sniði, tilfari og uppseting, at einki er at ivast í, at tann eitt sindur 80´ara kitschuti, glitrandi og vamlisliga vakri stílurin er tilvitaður. Bæði bókstavir og blómur liggja profilerað og skyggjandi omaná á permuni og geva struktur, ið sansast út í hendurnar meðan tú lesur.

Paradís

Sólgarðurin er í minninum hjá einum yrkjaraegi, sum eitt nú minnist ommu sína í urtagarðinum. Samstundis er Sólgarðurin eitt gróðrarmikið paradís við hópin av sansaligum blómum og erotikki millum menn. Tað kynsliga verður lýst rættiliga beinleiðis, men lesarin ørkymlast kortini og missur fótafesti saman við yrkjaraegnum, tá perspektivið verður so mikið tætt inn til húð, blómubløð og mold, at vit missa tað visuella yvirlitið. Kropparnir verða eins og blindar, lívrunnar verur uttan onnur endamál enn lívið í sjálvum sær. Kynslívið verður lýst sum lívfrøði, kroppurin er sum blómubløð og hárið verður hoyggj. Forgeingiligleiki og deyði hómast í moldini og øllum skordýrunum, sum skríða og flúgva í Sólgarðinum og ein longsul eftir at náttúrunnar ringrás kann skapa lív eisini eftir deyðan:

Eg fann ein leyk

í tíni mold í morgun

klipti

blómurnar

í mínum hári

plantaði tær

við tína grøv

vóni

at nýggju røturnar

festa búgv

at vit kunnu skapa

eitt nýtt samband

Framsýningin er avlýst - listin livir

Í gjár var sól í Havn. Stemningurin í býnum var uppeftirgangandi og fyri mítt viðkomandi var tað ein av hesum herligu listaframsýningar-uppheingingardøgunum, sum eru uppbyggiligir á so mangan hátt. Útgangsstøðið var eins og tað plagar at vera, ein ávís mongd av listaverkum, sum eitt dugnaligt og intelligent listafólk hevur lagt alt sítt besta niðurí. So hugsar mann eina løtu um hvat skal hanga hvar og so í gongd við tað praktiska; at heingja upp, gera plakat, rigga til. Í gjár var tað verk hjá Tóroddi Poulsen, tað snúi seg um. Listamaðurin er komin til Havnar at sýna fram og lesa upp. Fimm tímar seinni hongdu vit tað síðsta upp, talfestu myndirnar og fotograferaðu verkini til verklistan. Spent vóru vit og hildu úrslitið vera gott. Júst í teirri løtu ringdi telefonin og vit fingu at vita, at Mentanarnáttin 2021 er avlýst ella “útsett”. Vit í Perlutúninum, sum vóru á veg á flog, komu niður á jørðina aftur í ein vissan fart. Huff also corona og framsýningar, sum ikki lata upp… Vónbrot! Eg hevði eisni glett meg til listaframsýningina í Norðurlandahúsinum og onnur mentanaratiltøk, havi skrivað eina heila grein um tað í Dimmalætting. Fullkomiliga óaktuelt tilfar tíverri. Í dag er mjørki í Havn. Veruleikakendur stemningur - tað kundi verið mánadagur sjálvt um tað er fríggjadagur. - Men var alt arbeiðið til fánýtis? Eg haldi ikki. Tað var inspirerandi og nøkur fá, heppin fólk sóu framsýningina. Kanska fara vit at miðla hana onkursvegna - meira um hetta seinni - og okkurt av tí besta verður í øllum førum við á eini komandi summarframsýning í Steinprenti, har Tóroddur beint í løtuni er í ferð við at gera nøkur ómetaliga góð prent. Nógv er at fegnast um og sjálvandi kunnu vit ikki hava Mentanarnátt við møguligari superspjaðing, tað ber ikki til. Vit mugu vera tolin og gleðast um, at meðan vit bíða, verður listin til. Gott vikuskifti hóast alt og góðan og skjótan bata til tey smittaðu <3

Júst her byrjar dreymurin - soleiðis ljóðar ein regla í nýggjasta yrkingasavninum hjá Tóroddi Poulsen, og sama regla er heitið á eini framsýning í Perluni við verkum eftir Tórodd Poulsen, sum skuldi lata upp á Mentanarnáttini. Tó at Tóroddur Poulsen hevur búð í Danmark ein mansaldur og hartil lutvíst er slektaður av Toftum, er hann Havnamaður við stórum H – tað er her hann er uppvaksin. Tóroddur er fjøllistamaður og arbeiðir við yrkingum, tónleiki, grafikki, installatiónum og málarí og hevur gjørt tað støðugt, síðan hann debuteraði í 1984 við yrkingasavninum Botnfall. Innihaldsliga savnar listin hjá Tóroddi Poulsen seg nú sum tá um nøkur ávís spor, sum munna út í skapan og fatan, umhvørvi og sansing, dreymar, endurminningar, lív og deyða. Dreymurin er (minst) líka álítandi sum minnið, villur eru hjartaliga vælkomnar og hartil eisini endurtøkur. Ofta endurtekur hann síni myndevni soleiðis, at hesi gerast surrealistisk og hugtakandi mynstur av t.d. súkklarum, spannum, víngløsum og bilum. Onkuntíð hómast samfelagsviðmerkingar í bæði yrkingum og myndum – Yrkingasavnið Heimvitisferðin er t.d. ein satirisk og surrealistisk lýsing av Havnini, eins og myndirnar hjá honum ofta sipa til ymiskt sum fyriferst í føroyska samfelagnum; teir nógvu ymislittu bilarnir, sum fjølgast í myndunum hjá Tóroddi, komu t.d. nøkulunda samstundis sum snórurin til Eysturoyartunnilin varð kliptur. Her er spurningurin ikki um hvat bilarnir koyra uppá uppá liturin, hesir koyra sambært Tóroddi bara uppá litir og eru harvið umhvørvistryggir. Herfyri gav Sprotin út ta 45. bókina hjá Tóroddi Poulsen - tað er yrkingasavnið Fyribilsni, hvørs heiti er eyðkent fyri listamannin, sum við eini lítlari broyting loysir upprunaorðið frá rutinuni, so tað verður opið og ovfarið. Heldur enn at brúka náttúruna sum myndamál, eru náttúra og mál, myndaliðir og setningar javnsettir partar í einum samlaðum verki, ið fevnir um skapan og upploysn eins og kavin bráðnar, meðan mjørkin upploysist. Í fjør debuteraði Tóroddur Poulsen á donskum við savninum Valseværk, ið varð hálovað av donskum ummælarum, m.a. Erik Skyum-Nielsen í Information, sum m.a. skrivar: “Samtlige digte i Valseværk sidder lige i skabet.”.

Júst her byrjar dreymurin *framsýningin er avlýst

TÓRODDUR POULSEN

Listaframsýning og upplestur

Júst her byrjar dreymurin - soleiðis ljóðar ein regla í nýggjasta yrkingasavninum hjá Tóroddi Poulsen, og sama regla er heitið á eini framsýning í Perluni við verkum eftir Tórodd Poulsen, sum letur upp í sambandi við Mentanarnáttina klokkan 16-22 fríggjadagin 4.juni (AVLÝST) - Klokkan 20 fer Tóroddur at lesa upp yrkingar í Reinsarínum (AVLÝST) Á fotomyndini her omanfyri sæst, at listamaðurin er komin fram í øllum góðum og at verkini eru innrammað og klár.

Tó at Tóroddur Poulsen hevur búð í Danmark ein mansaldur og hartil lutvíst er slektaður av Toftum, er hann Havnamaður við stórum H – tað er her hann er uppvaksin. Tóroddur er fjøllistamaður og arbeiðir við yrkingum, tónleiki, grafikki, installatiónum og málarí og hevur gjørt tað støðugt, síðan hann debuteraði í 1984 við yrkingasavninum Botnfall.

Innihaldsliga savnar listin hjá Tóroddi Poulsen seg nú sum tá um nøkur ávís spor, ið munna út í evni sum skapan og fatan, umhvørvi og sansing, dreymar, endurminningar, lív og deyða. Dreymurin er (minst) líka álítandi sum minnið, villur eru hjartaliga vælkomnar og hartil eisini endurtøkur. Ofta endurtekur hann síni myndevni soleiðis, at hesi gerast surrealistisk og hugtakandi mynstur av t.d. súkklarum, spannum, víngløsum og bilum. Onkuntíð hómast samfelagsviðmerkingar í bæði yrkingum og myndum – Yrkingasavnið Heimvitisferðin er t.d. ein satirisk og surrealistisk lýsing av Havnini eitt tíðarskeið, eins og myndirnar hjá honum ofta sipa til ymiskt sum fyriferst í føroyska samfelagnum; teir nógvu ymislittu bilarnir, sum fjølgast í myndunum hjá Tóroddi, komu t.d. nøkulunda samstundis sum snórurin til Eysturoyartunnilin varð kliptur. Her er spurningurin ikki um hvat bilarnir koyra uppá uppá liturin, hesir koyra sambært Tóroddi bara uppá litir og eru harvið umhvørvistryggir.

Herfyri gav Sprotin út ta 45. bókina hjá Tóroddi Poulsen - tað er yrkingasavnið Fyribilsni, hvørs heiti er eyðkent fyri listamannin, sum við eini lítlari broyting loysir upprunaorðið frá rutinuni, so tað verður opið og ovfarið. Heldur enn at brúka náttúruna sum myndamál, eru náttúra og mál, myndaliðir og setningar javnsettir partar í einum samlaðum verki, ið fevnir um skapan og upploysn eins og kavin bráðnar, meðan mjørkin upploysist. Í fjør debuteraði Tóroddur Poulsen á donskum við savninum Valseværk, ið varð hálovað av donskum ummælarum, m.a. Erik Skyum-Nielsen í Information, sum m.a. skrivar: “Samtlige digte i Valseværk sidder lige i skabet.”.

Hjartaliga vælkomin til framsýning og upplestur, ið eru partur av Mentanarnáttini í Havn. Heitt verður á øll um at fylgja almennu coronatilmælunum, spritta og vísa varsemi.

BEINIR - Hugsanarsamur poppur

BEINIR hevur júst givið út eina EP og okkurt bendir á, at mann skuldi farið og lurta eftir allari útgávuni hjá gávuríku ungu monnunum, ið mynda tónleikabólkin Beinir. Bólkurin er úr Saltangará og telur umframt forsangaran, Beinir Troest, Fríða Bjarkhamar, Bárð Petersen, Benjamin Dalheim Djurhuus og Jákup Tórgarð. Beinir Troest hevur skrivað sangin, World Out There, saman við Esben Svane. Ein lættur, bleytur og væl svingandi sangur við tekstligari, hugsanarsamari dýpd, sum rakar nokk so beint á tilveruna hjá nógvum børnum og ungum, ið av einari ella aðrari orsøk kenna seg tryggast heima á kamarinum í staðin fyri at fara út í verðina og gera seg galdandi. Einsemið og vantandi framfýsni millum ung er ein vaksandi trupulleiki, sum eisini orsakað av corona er versnaður nógv. Fleiri grundir eru eyðvitað til trupulleikan, men nógvir sálarfrøðingar tykjast samdir um, at ung í vaksandi mun føla eitt ávíst trýst í mun til hvussu mann klárar seg útbúgvingarliga, fíggjarliga og sosialt í samfelagnum. Tað er eitt trýst, sum eitt nú kemur av okkara reypi m.a. av ungdómum á sosialu miðlunum av karakterum, feriustøðum og øllum møguligum øðrum herligheitum. Tá mann bara lesur um tíggju- og tólvtøl, so kann sjey- ella fýratalið, sum mann sjálv skoraði, følast kiksað; tá man sær myndir av vinfólkum í góðalag og champagne í hitapottum, verður tann hálvsvímaða rugbreyðsflísin við livurpostei, sum man hevur standandi við síðuna av telduni í kamarinum, møguliga eitt lítið sindur trist. Trýstið elvir hjá nøkrum ungum til eina kenslu av at vera miseydnað sum menniskja og hetta fær tey at avbyrgja seg. Reypið er nokk komið fyri at vera, men kanska skulu vit eisini minnast til at vísa okkara meira vanligu menniskjaligu síður fyri hvørjum øðrum. Ein sangur sum World Out There er forrestin einki tristur, men fær okkum kortini at hugsa um og varnast trupulleikan. So hattin av fyri BEINIR og til lukku við útgávuni. Eg gleði meg at hoyra meir!

Silja Strøm í húsunum hjá Janusi Kamban

Listakvinnan Silja Strøm býr og arbeiðir í London, men var herfyri í Føroyum fyri at gera listaverkið liðugt, ið skal prýða nýggju løgreglustøðina í Havn. Eg var og vitjaði Silju í Klokkaragøtu í Havn í vøkru húsunum, sum Janus Kamban, myndahøggari læt byggja í 1970 á Dalatrøðni eftir tekning hjá Palla Gregoriussen. Húsið er ómetaliga serstakt við eini greiðari listarligari raðfesting, sum merkir, at størsta rúmið í húsunum er atelierið, arbeiðsrúmið. Janus Kamban skrivaði í sínum testamenti, at hansara ognir skuldu fara í grunn, nevndur Listamannahúsið á Dalatrøðni. Hesin grunnur skal stjórnast av nevnd, ið er hin sama sum sitandi nevnd í Listafelagi Føroya. Í testamentinum hevur Janus gjørt sær hesar tankar um tørvin á einum listamannahúsi: ”Vantandi arbeiðsumstøður hjá teimum ungu listamonnunum eru vanlig fyribrigdi. Fyri at lætta um henda tørv er tað ynski mítt, at húsið í Klokkaragøtu 42, ið stendur eftir meg, verður latið listamonnum at arbeiða í”. Húsini á Dalatrøð standa eisini útlendskum listafólkum í boði, - í býti við onnur hús, sum kann geva føroyskum listamanni høvi at koma burtur. Eisini rithøvundar kunnu fáa innvist, um húsini eru tøk. Janus Kamban doyði 2. mai 2009 - 95 ára gamal. Hansara hús hava síðani 2015 verið leigað út til listafólk.

Rúm

Gunnar Hoydal lýsir so ómetaliga væl húsini soleiðis sum tey enn síggja út í bókini um Janus: “Stovan hevur huglag og búnað hvørt eftir øðrum. Her situr maður hjá sær sjálvum. Her er álvari, sum gongur varliga. Einki, sum vil sýnast, men mangt, sum verður brúkt og hevur søgu. Her er eldstaður, og á múraða vegginum er svørt jarnpláta av gomlum ovni feld inní við mynd av fimta Fríðrikki og drotning hansara. Øðrumegin er veggur við bókum, mest bøkur um list, men hjá teimum eisini savn av bókum um samfelag og mannahugsan.. stovan er ikki stór, men tað skilst, at hon er rúm út í størri heim. Øðrvísi er við verkstaðnum. Hetta er rúmið inn í hansara egna heim, her starvast hann, og her er alt hansara egna verk. Rúmið er høgt og vindeyguni sita ovarlaga, her sæst ikki út, men fjørðurin er inni kortini og liggur við sínum ljósi uppi undir tróðrinum..” Gunnar Hoydal: Janus Kamban (1995 Listasavn Føroya).

Eitt privilegium

Í hesum húsum hevur Silja Strøm búleikast ein mánaða og her hevur hon skapað endaliga stórverkið, sum fer at hanga í móttøkuni á nýggju politistøðini. Sija Strøm er úr Vestmanna og býr og arbeiðir í London. Eg spyrji um tíðina í Janusarhúsum og hvussu uppihaldið hevur riggað hjá henni: “Í morgin er síðsti dagur her. Tá havi eg verið her ein mánaða. Tað hevur verið fantastiskt at arbeiða í einum so væl gjørdum atelieri. Og húsini eru sum eitt livandi savn, so bara at vera her, er eitt privilegium. Myndin, sum eg havi gjørt, er so mikið stór, at eg ikki fekk hana inn í arbeiðsrúmið, eg vanliga brúki í Føroyum, so tað var ógvuliga heppið, at eg slapp inn her”. Í 2019 hevði Silja Strøm serframsýningina, Listaleikir í Listasavni Føroya. Í myndunum á teirri framsýningini sóu vit, at listin hjá Silju Strøm ofta snýr seg um relatiónir ella viðurskifti millum menniskju, lutir og umhvørvi. Tann nýggi stóri málningurin, sum stendur í atelierinum hjá Janusi Kamban henda ljósa dagin, eg eri har, er ikki øðrvísi í so máta, men støddin ger mun. Hann stendur í rúminum eins og ein veldug og gylt glampandi ovursjón á tremur í litríkum, figurativum og abstraktum myndaliðum. Silja Strøm vil helst ikki avdúka ov nógv um henda málningin, sum hon hevur arbeitt við. – Tað fer at bíða til politistøðin er liðug og letur upp, sigur hon, men brosið nær frá kinnklovanum og heilt upp til tey glógvandi eyguni, tá hon leggur aftrat: “Um eg sjálv sleppi at siga tað, so bleiv hann ordiliga góður”.

Gløgt er gestsins eyga

Vit tosa um alt tað nógva, ið hendir innan føroyska list og í listaumhvørvinum fyri tíðina. Vit plaga at siga, at gløgt er gestsins eyga, so eg spyrji Silju hvussu menningin sær út frá hennara sjónarhorni. Hon svarar, at tað var serliga stuttligt og inspirerandi at síggja listafólkini uppi í Hoydølum leygardagin, tá LISA hevði alment hátíðarhald har: “Út frá øllum sum eg sá og upplivdi har, haldi eg heilt vist, at framtíðin fyri føroyska list er bjørt. Og eg má taka hattin av fyri LISA, sum hevur fingið hatta upp at standa”.

Listastuðul

Í sambandi við, at Mentanargrunnurin fyllti 75 herfyri tosa vit um listastuðul og hvat henda íløga hevur at týða bæði fyri Silju Strøm sjálva og fyri føroyska list sum heild. Hon var í 2020 millum teirra, sum fekk tillutaðan Listafólkastuðulin, sum varir í 3 ár. Silja sigur sína fatan av listastuðlinum í Føroyum vera sera ávirkaða, av hvussu mangulfult sama økið er í Bretlandi við tað, at hon arbeiðir í báðum londum: “Listastuðulin, sum eg havi fingið gjøgnum alla mína listafólkakarrieru, er nokk ein tann størsta grundin, at púra vanlig fólk sum eg kunnu vera listafólk yvirhøvir. Í einum landi sum Bretland er tað mest tann priviligeraða stættin, ið hevur ráð at gera tær neyðugu ílegurnar, eg havi atgongd til heimanfrá bæði viðvíkjandi útbúgving, og meira beinleiðis stuðul til verkætlanir og løn. Og eg vildi mett, at listastuðulin er beinleiðis orsøk til, at vit hava so fjølbroytta list og áhugaverdan mentanararv, sum vit hava, ið er nakað heilt serstakt fyri eitt so lítið land sum Føroyar”.

Yoko Matsumoto í Listamannahúsinum á Dalatrøðni

Fyrradagin hitti eg listakvinnuna Yoko Matsumoto í Steinprenti. Eg skilti, at hon í løtuni býr og arbeiðir í húsinum, sum Janus Kamban doneraði til listafólkaresidens í Havn. Beint nú lesi eg í tíðindum frá Statens Kunstfond, at listakvinnan hevur fingið eitt av teimum stóru legatunum á 250.000 krónur frá grunninum: “Med fokus på bæredygtige historiske materialer eksperimenterer og samarbejder Yoko Matsumoto tværfagligt i sit kunstneriske virke på tværs af japansk, dansk og færøsk kultur. Matsumo viser os nye måder at se materialerne på igennem sine fabulerende værker. Det vil vi gerne se mere af”.

Týsdagin 25.mai klokkan 16-18 og somu tíð mikudagin 26.mai bjóðar listakvinnan inn á atelierið í Klokkaragøtu at síggja okkurt av tí, hon arbeiðir við. Tað er veving og plantuliting. Yoko Matsumoto greiðir í síni innbjóðing frá, at møtið við stórbæra føroyska náttúru, kvæði, tekstiltraditión og gestablíðar og jarðbundnar føroyingar hava givið henni íblástur til autenticitet og megi í listarliga arbeiðinum.

Zacharias 85

Foto: Jan Andersson Steinprent

Í dag fyllir føroyski listamaðurin, Zacharias Heinesen 85 ár. Hesin nestor innan føroyska myndlist hevur verið aktivur listamaður í hálvfjers ár og er til alla eydnu enn í fullsving og sýnir í heilum fram heima og í útlondum – hann hevur beint nú tvær framsýningar í ávikavist Keypmannahavn og í Klaksvík. Málningarnir, sum hetta til 30.mai verða framsýndir í Gamla Seglhúsi í Klaksvík, skúma av koloristiskum og listarligum yvirskoti og benda ikki á nakran hátt á, at listamaðurin er í ferð við at leggja frá sær og takk fái hann fyri tað.

Zacharias Heinesen hevur øll árini hildið lutfalsliga fast í tí figurativa myndamálinum, har ikki minst landslagið hevur havt ein høvuðsleiklut, men ofta eru myndirnar hjá honum nógv meira abstraktar enn vit kanska gera okkum far um. Hetta kemst møguliga av, at hansara máti at síggja okkara land, hevur havt so mikið grundleggjandi ávirkan, at vit halda Føroyar síggja út sum í hansara málningum. Soleiðis er tað als ikki. Heilt so bjartlitt eru húsini ikki – heldur ikki um mann skrúvar heilt upp fyri litunum og t.d. velur clarendon-filtrið á instagram. Heilt so fýrkantað og kubistiskt sær tað heldur ikki út í veruleikanum. Í grundini eru myndirnar hjá Zachariasi Heinesen so mikið abstraktar, at tað tykist heilt surrealistiskt, tá fólk tosa um akkurát hvar í landinum, vit eru landafrøðiliga, tá tey standa og skoða eitt av hansara listaverkum við flykrandi prikkum, strokum, puntum og bjartlittum, geometriseraðum skapum. Sjálvt um tað byrjar við figurativum, impressionistisku skitsum úti í náttúruni, so kunnu málningarnir heldur samanberast við frítt improviserandi jazztónleik enn við fosturlandssangir – tað heldur hann sjálvur.

Ein rættiliga stórur málningur á áðurnevndu framsýning í Gamla Seglhúsinum í Klaksvík er rættiliga abstraktur. Bygnaðurin er horisontalur, tríbýttur. Niðast er myndaflatin fullur av ymisklittum, bláum, gulum, reyðum, grønum, orange, violettum, hvítum, gráum, rosa, olivengrønum og gráum rektanglum og kvadratum. Beint uppi yvir eru skapini  heldur størri, einfaldari og meira einlitt blá við denti á eina samanhangandi umhvarvsstriku ovast. Ovast er blái liturin eitt vet bjartari og her hómast eisini gyltir gulir og appilsinreyðir litflatar, sum tendra í tað bláa. Men í staðin fyri at fata hesar formligu staklutirnar hvør sær, savnast teir í okkara huga til eitt bygda- ella býarlag í forgrundini, sjógv í miðgrundini og himmal við ljósglottum í bakgrundini. So fast situr myndevnið av bygdini við havið í okkara huga frammanundan og tað er m.a. Zacharias Heinesen, ið hevur definerað tað.

Zacharias Heinesen var bara fimtan ára gamal, tá hann debuteraði á Ólavsøkuframsýningini í 1951. Og júst sum hann segði um pápa sín, William, tá vit herfyri í Williamshúsi hugdu at einaru broderingsmynd hjá ommuni, Caroline, so hevur heldur ikki hann tað listarliga frá fremmandum. Listin var honum í holdi borin og grundleggjandi partur av hansara barndómsheimi bæði sum lívstreyt og umhvørvi – tíðliga merkti Zacharias krøvini frá listini, tá pápi hansara kendist eitt sindur fráverandi í teim tíðarskeiðum, tá listin kravdi alt.

Zacharias Heinesen er útbúgvin fyrst á Myndlistaskúla Íslands í Reykjavík og síðani á Kunstakademinum í Keypmannahavn, har serliga Niels Lergaard professari gjørdi honum stóran mun. Gjøgnum tíðina hevur Zacharias Heinesen gjørt stórar prýðingar bæði saman við pápa sínum, Williami Heinesen og einsamallur og Zacharias hevur eisini verið fagnaður á ymiskan hátt, í 2011 kom portrettsending um hann í Kringvarpinum (Tá litirnir dansa) og í 2006 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins.

At eiga ein málning hjá Zachariasi Heinesen er sum at eiga hundrað ymsar málningar, tí hann er ongantíð líka vorðin og skiftir útsjónd eftir ljósinum. Málningurin, sum vit eiga, er fyri ein part av kirkjuni í Haldórsvík, men er í veruleikanum ein abstrakt kompositión, eitt skyggjandi klútateppi, ið onkuntíð er nokk so kalt grønt, blátt ella hvítt, men sum aðrar dagar skyggir heitari í gulum og appilsingulum tónum. Tað er ein litsamanseting, sum kortini er meira enn tað. Sjálvt um kompositiónin í málninginum hevur flutt seg nógv í mun til ta naturalistisku upprunaskitsuna og upplivingina hjá Zachariasi Heinesen av landslagnum, so er okkurt eftir av henni í endaliga málninginum, ein kensla av vátum bøi og flógvum sólstrálum og so vakurt ljómandi klangum við rútmiskum strofum onkrastaðni millum heiðafugl og jazz. Hiðani ynskja vit listamanninum hjartaliga til lukku við føðingardegnum.

Vikuyrkingin - Gunnar Hoydal

Gunnar Hoydal gav í 1987 út sítt fyrsta og einasta yrkingasavn, Hús úr ljóði. Mæti býararkitekturin hevði tá laðað eini poetisk hús úr kenslum og litum og við rúmum til alt tað skeiva og veika og mjúka. Yrkingin er lutfalsliga drúgv, hon tekur seg sosialt og atfinnandi upp í lýsingini av ymsum bústaðum, har ”vit” hava búð. Í fyrstani er huglagið sostatt heldur myrkt við húsum, ið minna mest um fongsul og bumbuskýli. Yrkingin fær samfelagskritiskt bit, tá tosað verður um rændar verjugarðar av ovuráti. Víðari verður varpað ljós á heimloysi, ein trupulleika, sum eftir øllum at døma ikki er nýggjur her um leiðir, tí tey eru mong, sum alt ov væl munu kenna seg aftur í reglunum um at hava búð so leingi í kjallarum gjørdum úr heimloysi og harmi, at vandi er fyri at missa seg sjálvan og sína rødd burtur. Miðskeiðis í yrkingini kemur eitt avgjørt ”Nú” og her vendist lagið og gerst meira positivt við áræði at byggja eini nýggj hús úr viti og dirvi og góðum menniskjaligum førningi. At enda broytist yrkingin og verður til eina kærleiksyrking. Myndin er av einum verki hjá Hanna Bjartalíð.

 

 

Húsini

 

Í so nógvum húsum hava við búð

so nógvir veggir

so nógvar dyr

so nógvir karmar við rimum fyri

og við farnum rútum.

 

Í bumbuskýlum hava vit búð

stoyptum úr nátt og eldi

lokaðum við øsku og ótta

umgirdum av oyðimørkum

í okkara geislandi hjørtum.

 

Í skansunum hava vit búð

aftan fyri verjugarðar av ovuráti

rændum frá heimsins svøltandi

og laðaðir so sterkir

at bara byrsumúlarnir

hoyra skotriðini í okkara æðrum.

 

so leingi hava vit búð í kjallarum

gjørdum úr heimloysi

og bróstaðum innan við harmi

at røddirnar kámaðust

og eiturfon veiftraði í okkara andadrátti.

 

Nú er tíðin komin

at grunda av nýggjum

úr drúgvum starvi

er tilfarið vaksið

til sterkari grindir:

 

Eitt hús úr kenslum

borið av huga

styrkt av viti og dirvi

og við látri út gjøgnum allar gluggar

varmin er til

hann rennur kaldur eftir bakinum

andlitið er opið

og tárini dryppa niður í urtagarðarnar

ímóti skansunum stendur samkenslan

ímóti ræðsluni hugurin

gleðin og longsulin

ferðast í grønum frumskógum

kærleikin og tann reyða ástin

bíða á hvørjum húsarhorni

at taka teg av fótum

og syfta teg óvardan

inn í látur og grát .

 

Eitt hús úr litum

við rúmum til alt tað skeiva og veika og mjúka

eitt hús úr vøkstri

har eg komi óbiðin til tín

og tú tekur ímóti við ongum spurningum

elskaða,

unnusta mín.

 

Við bankandi kjøthjarta

Vársprotnir tankar um náði og list og eina altíð unga altartalvu, ið undirritaða kirkjusangarinna gjørdi sær, tá henni untist at vera til guðstænastu í Kirkjubøar kirkju við nýggja prestinum í Suðurstreymoyar vestara prestagjaldi og hoyrdi eina av fleiri vitbornum ungum røddum, sum ríka okkara samfelag og bera boð um eina ljósa framtíð.

-Eg skuldi gingið meir í kirkju! Tað haldi eg, at eg staðfesti fyri mær sjálvari rættiliga ofta, tá eg havi verið í kirkju – hetta er vanliga í sambandi við mentanarátøk ella sang og soleiðis var eisini hesa ferð. Eri so heppin, at eg eigi ein góðan sangvin á Velbastað, sum viðhvørt biðjur meg koma at syngja í Kirkjubøar kirkju. At syngja er lívsjáttandi í sjálvum sær og kirkjugongd er somuleiðis tiltalandi – har er uggi í orðinum og tryggleiki í rituellu endurtøkunum, sum tørvur er á - ikki minst tá árini fjølgast og endin ikki longur tykist heilt so endaleyst langt burturi sum hann plagdi. Men í kirkjuligum høpi eru eisini kveikjandi upplivingar av poesi, byggilist og myndlist í prædiku, sálmum, kirkjurúminum og altartalvuni. Henda sunnudagin í Kirkjubø tosar prestur um eitt steinhjarta - eg hugsi tað er úr Ezekiel. Men bara orðið steinhjarta er so fullt av myndamegi, at tankarnir fara á flog, steinhjarta, ekkóhjarta, steinlungu, feittlivur, kjøthjarta. Steinhjartað er kalt, hart og kensluleyst meðan kjøthjartað er heitt, bleytt og kensluborið. Steinhjartað letur seg ikki ávirkast av nøkrum júst sum øll tey, ið ongan móttakara hava, bara avsendara – Eg skal geva tykkum nýtt hjarta, og nýggjan Anda skal Eg geva tykkum í bróstið; Eg skal taka burt steinhjartað úr likami tykkara og geva tykkum kjøthjarta.

Altartalvan

Hvørja ferð, eg stígi inn í Ólavskirkjuna, er tað eins og lyftist frunturin uppfrá av bilsni, tá eg beri eyga við altartalvuna. Hesin modernaði málningurin sær altíð út sum var hann málaður í gjár. Sum um Sámal Joensen-Mikines nýliga er komin við honum, stríðandi gjøgnum oysregn og áarføri, sjúkur, í slobbrokki við bankandi kjøthjarta og psoriasis. Listasøgan um ta ferðina, tá Mikines kom við altartalvumálninginum til Kirkjubøar, er mytisk, og kyknað úr eini trongari støðu hjá bæði listamanninum og teimum, ið høvdu bílagt málningin, sum barasta ikki mundi komið fram. Málningurin varð ikki málaður í gjár, men fyri 53 árum síðani - fýra ár áðrenn tað byrjaði Mikines uppá skitsur til málningin. Eg giti bara, at málningurin má hava virkað radikalt modernaður í 1967, tá Ólavskirkjan í Kirkjubø var umvæld, endurnýggjað og endurvígd í miklari dýrd. Eg veit ikki hvat tey høvdu væntað sær, kirkjufólkið henda septemberdagin, tá myndin varð avdúkað, men tann ljósi og skitsukendi altartalvumálningurin er formliga sæð sera langt frá teimum myrku og meira ítøkiligu málningunum, sum Mikines málaði í 1930´unum av sorg og sakni og frá teimum heroisku grindadrápsmyndunum. 1967 var eitt serliga strævið ár hjá Mikines, sum stríddist við sjúku meginpartin av hesum árinum. Eftir at hava málað vatnlitamyndir í Noregi eina tíð, fór hann til Føroya, har hann varð innlagdur á Landssjúkrahúsið. Hann málaði altartalvuna til Kirkjubøar kirkju heima hjá yvirlæknanum, Bendt Jensen, sum hevði feriu og sum legði nógv fyri, at henda týdningarmikla uppgáva Mikinesar skuldi eydnast. Einastaðni skrivar læknin: “Der er mange her, som er misundelige på Mikines. Han er for stor en kunstner, det tåler man ikke i disse tider, hvor alt skal nivelleres. Bare fandens, at Mikines ikke forstår det. Nu har han chancen inden for rækkevidde. Altertavlen til Kirkebø skal males nu. Det ville være en triumf for nogle, hvis han ikke gjorde det..”. Henda løgna viðmerkingin verður endurgivin í bókini S.Joensen-Mikines. Færøerne maler, hans kunst og miljø (1973) eftir danska journalistin, Ernst Mentze, sum als ikki dámdi myndina, ið gjørdist altartalva í Kirkjubø, men hann ger eftir øllum at døma klassiska mistakið, at hann hyggur eftir myndini við vanabundnum eygum og vónum, ið eru treytaðar av fortíðarverkum.

Jesus á sjónum

Myndevnið av Jesusi, sum gongur eftir sjónum, er sera væl dámt í Føroyum, ei undur í tí, tá hugsað verður um okkara tilknýti til sjógvin. Niels Kruse málaði hetta myndevnið til altartalvuna í Gjáar kirkju longu í 1929 og Mikines brúkti sama myndevni, tá hann málaði sína altartalvu til kirkjuna á Kirkju í Fugloy í 1933. Seinni málaði hann onnur brigdi av sama myndevni, ið eru sera ymisk og í grundini rættiliga øðrvísi enn altartalvan í Kirkjubøar kirkju. Meðan hinar myndirnar eru lutfalsliga mettaðar av máling í fleiri løgum, hevur altartalvan í Kirkjubø eitt nógv feskari brá – fleiri staðni síggja vit til dømis inn á hvíta løriftið eins og í impressionistiskum myndum.

Impressionisma

Impressionisman tók seg fram langt áðrenn í Fraklandi, har Claude Monet og onnur listafólk fóru at mála uttandura við denti á ljósið. Hetta hevði við sær, at myndevnið sýntist meira og minni upployst og flykrandi og henda formliga loysingin frá myndevninum gav listafólkunum nýggjar møguleikar og íblástur og hevði við sær stóra menning. Úr øllum Europa komu listafólk til París í 19. og 20. øld fyri at uppliva og royna seg innan impressionismu og onnur nýggj rák, ið tóku seg upp og sum samanumtikið verða nevnd modernistisk rák. Summi listafólk løgdu dent á tað formella, á flatuna, skap og litir, meðan onnur hildu tílíkt virksemi vera ov grunnskygt. Tey málaðu heldur ekspressionistiska list, ið snúi seg um menniskjað og tess kenslur ella symbolistisk verk, har myndamálið var miðsavnað um idé og frásøgn. Mikines hevði sum kunnugt sínar listarligu fyrimyndir innan ekspressionismu og symbolismu sum Edvard Munch og Ejnar Nielsen og hetta sæst ikki minst í málningum frá 30´unum og 40´unum, meðan seinni myndir eru ljósari, meira koloristiskar og abstraktar.

Undrið

Stílurin í altartalvuni í Kirkjubø er also øðrvísi, meira upploystur, abstraktur, lættur og modernaður. Burtur úr eini rokaligari, turkisgrønari flatu stingur eitt svart bátaskap seg upp á skák gjøgnum myndarúmið í eini dynamiskari kompositión. Og sjálvt um menninir umborð bara hómast í abstraktum violettum, brúnum, reydligum og svørtum skitsukendum strokum, sýnist ræðslan og hvøkkurin yvir undrið á sjónum ítøkilig. Jesus sjálvur er næstan gjøgnumskygdur sum ein vatnlitamálningur í violettum við gulum skyggjandi ljósi rundanum – undrið er í sær sjálvum lýst á sera einfaldan, næstan góðvarnan hátt júst soleiðis sum tað má vera, skalt tú trúgva undrinum og málninginum.

Ein nýggj rødd í fólkakirkjuni

Tað vildi soleiðis til, at Steintóra Gleðisheygg Joensen gjørdist fyrsta kvinna nakrantíð, ið hevur borið messuakulin frá 1967, hetta var sostatt ein søgulig hending í Kirkjubøar kirkju. Og sjálvt um messuakulin var ríkiliga stórur, riggaði nýggi presturin sera væl eisini í hesum partinum av gudstænastuni, tá kirkjufólk vóru til altars. Men tað týdningarmesta er sjálvsagt prædikan – orðið og hvussu tað verður tulkað og umsitið. Og tað er vist, at mann verður glað inn í sálina av at hoyra slíkar ungar, upplýstar og nuanseraðar røddir í føroysku fólkakirkjuni sum hesa hjá Steintóru Gleðisheygg Joensen, sum í síni prædiku tosaði beint ímóti fortíðar dómadags- og syndapredikantum, ið sambært henni gjørdu ov nógv burtur úr syndini og gloymdu at taka náðina við.

Skál

Og júst hetta við syndini er ein aðaltáttur í heimildarfilminum Skál, sum Maria Guldbrandsø Tórgarð og Cecilie Debell hava leikstjórnað við bankandi kjøthjarta. Heidi Kim Andersen, Made in Copenhagen hava framleitt filmin saman við Jón Hammer, Kykmyndir. Fotografar eru Cecilie Debell, Troels Jensen, Rógvi Rasmussen, klippari Rebekka Lønqvist, meðan Kasper Janus Rasmussen stóð fyri ljóðinum. Skál hevur sama heiti sum eitt yrkingarsavn eftir Daniu O.Tausen. Hon er sjálv ungi høvuðspersónurin í filminum saman við vinkonuni og unnusta sínum. Hon kemur frá einum trúgvandi umhvørvi og gongur í somu samkomu, har eisini hennara foreldur ganga. Hon er flutt til Havnar, gongur á Listaútbúgvingini á Føroyamálsdeildini og er farin at ganga saman við Trygva Danielsen úr Havn, ið eins og hon sjálv er fjøllistafólk. Tvístøðan er fjøltáttað og snýr seg í fyrsta umfari ítøkiliga um avbjóðingina at presentera sjeikin fyri familjuni. Samstundis verður ein lívsfegin frælsishugur lýstur í Daniu og vinkonuni, sum kann gerast teimum ein trupulleiki í samkomuhøpi. Í triðja lagi letur heimildarfilmurin upp fyri einum størri uppreistri, hvørs úrslit fevnir víða og longur enn til endan á heimildarfilminum. Fagurfrøðiliga er okkurt eyðkent føroyskt yvir stílinum í filminum við eiggiligum misfits í undurvakrari føroyskari náttúru. Eg komi í tankar um tær báðar í Byebye Bluebird hjá Katrini Ottarsdóttir og aðrar koyrifilmar frá hálvfemsunum. Eg komi eisini í tankar um tær báðar vinkonurnar í filminum hjá Sakaris Stórá. Men hesar drekka ikki. Tær renna hálvnaknar runt púra edrúar. Akkurát tað skilji eg ikki. Men óansæð hvussu poetiskur ella planlagdur, filmurin er, so er hann dokumentaristiskur. Og tað er tað besta við honum. Ella nei, tað besta við hesum filmi er, at hann er nuanseraður og brýtur niður fordómar. Hyggjarin verður av tí sama góð við persónarnar á báðum síðum av bíbliubeltinum og tað gevur í útgangsstøði ein nógv meira áhugaverdan film enn um vit alt fyri eitt løgdu okkum í ta ”røttu”, progressivu grøvina, sum vit plaga. Eg skal viðganga, at eg sjálv haldi tað vera heilt ómetaliga løgið, at hoyra fólk tosa um ”reinleika” í mun til kynslív í 2021 og eg kann blíva smádeprimerað við tankan um, at ung fólk á henda hátt skulu bera uppá arvasyndina, men hinvegin er kærleikin so týðiligur  í filminum– ikki minst frá teimum, sum formana og vara av. Tað lýsir av hesum fólkunum, av foreldrum og ommum og abbum, hvussu góð tey eru við ta ungu kvinnuna og tað er hann eisini, tann ungi maðurin, sum sær út til at vera við uppá hvat sum helst fyri at vera góðtikin av verforeldrunum, eisini um tað krevur, at hann skal minka seg niður til hann er fullkomiliga gjøgnumskygdur, tapetfarvaður biðjandi borðbøn. Tann rapp-skrappa fucking-alien attitudan hjá Silvurdrongi er horvin. Alt av kærleika. Tá tey hittast, sigur mamman, at hon ikki kennir til tað, sum Trygvi hevur gjørt, tí hon heldur vildi møta honum við opnum sinni. Hetta tykist vera ein sannur lætti hjá Havnamanninum, sum alt fyri eitt heldur við henni. Hetta sama slagi av rørandi, næstan sjálvútslettandi kærleika hómast fleiri staðni í filminum. Eitt nú, tá foreldrini hjá Daniu hava lisið yrkingasavnið og tú sært hvussu hart tað er, hvussu stúrin tey eru og mamman sigur, at hon hevði ynskt, at tað var onkur annar enn dóttir sín, sum skuldi vera so djørv. Skál vann ikki sum væntað virðisløn á CPH Dox, men hann var nógv tann mest sæddi filmurin og onkursvegna hava vit øll longu vunnið við hesum filminum, hesum ungdóminum, dirvinum og øllum hesum menniskjum við kjøthjarta.

Kinna Poulsen

Listaframsýningin á Norðurbryggjuni er opin aftur - Samtaler om Tåge genåbner

Í dag letur listaframsýningin, Samrøður um mjørka - lista í Føroyum í 21.øld upp aftur eftir corona-stongsulin. Á framsýningini, sum er kuraterað av Kinnu Poulsen, eru verk eftir:

Rannva Kunoy, Hanni Bjartalíð, Hansina Iversen, Jóhan Martin Christiansen, Randi Samsonsen, Dennis Agerblad, Svend-Allan Sørensen, Alda Mohr Eyðunardóttir, Julie Sass og Steinprent (Claus Carstensen, Ian McKeever, Mie Mørkeberg, Knud Odde, Bjarne Werner Sørensen, Torbjørn Olsen, Marius Olsen, Silja Strøm, Fríða Matras Brekku, Bjørn Nørgaard, John Kørner, Anna Seppälä, Zacharias Heinesen, Zven Balslev, Bárður Jákupsson, Tróndur Patursson, Øssur Johannesen, Bárður Oskarsson, Carl Jóhan Jensen, Peter Laugesen, Tóroddur Poulsen, Peter Carlsen, Anker Mortensen, Jonas Hvid Søndergaard, Erik Heide, Kathrine Ærtebjerg, Kirstine Roepstorff og Margrethe Odgaard).

Í sambandi við endurupplatingina er framleitt eitt katalog við tekstum um list í Føroyum og føroyska list í Danmark. Katalogið kann síggjast og lesast á heimasíðuni hjá Norðurbryggjuni - sí leinki her niðriundir, og bóklingurin kann eisini keypast á framsýningarstaðnum í Keypmannahavn. https://www.nordatlantens.dk/da/udstillinger/2020/katalog-samtaler-om-taage/

I dag d.13. maj 2021 genåbner udstillingen Samtaler om Tåge - Kunst på Færøerne i det 21.århundrede på Nordatlantens Brygge i København.

Nyt katalog kan læses her - tryk på nedenstående link - og købes på udstillingsstedet formedelst 60 kroner.

https://www.nordatlantens.dk/media/3194/samtaler_om_taage_katalog.pdf

SAMTALER OM TÅGE – kunst på Færøerne i det 21. århundrede

En perlerække af kunstnere og en lige så mangfoldig som fandenivoldsk udtryksglæde, der manifesterer sig på trods af hærgende pandemier, smeltende isfjelde og anden undergang.

30. oktober 2020—25. juli 2021

SAMTALER OM TÅGE

Svævende dråber af vand, der er lette nok til at kredse omkring i luften uden at falde ned som regn eller sne. Det er videnskabens på en gang prosaiske og poetiske definition på det meteorologiske fænomen, vi kalder tåge. Det er næppe tilfældigt, at der findes 37 forskellige ord på færøsk for tåge – eller at tågen og landskabet ofte er i front, når udlændinge skriver om færøsk kunst.

Eftersom Samtaler om tåge i større grad handler om kunsten på Færøerne end om tågen, så zoomer vi ned gennem den æteriske dis for at opleve færøsk samtidskunst via et ganske håndgribeligt og generøst udvalg værker skabt af: Rannva Kunoy, Hanni Bjartalíð, Hansina Iversen, Jóhan Martin Christiansen, Randi Samsonsen, Dennis Agerblad, Svend-Allan Sørensen, Alda Mohr Eyðunardóttir, Julie Sass og Steinprent, Færøernes grafiske værksted (Claus Carstensen, Ian McKeever, Mie Mørkeberg, Knud Odde, Bjarne Werner Sørensen, Torbjørn Olsen, Marius Olsen, Silja Strøm, Fríða Matras Brekku, Bjørn Nørgaard, John Kørner, Anna Seppälä, Zacharias Heinesen, Zven Balslev, Bárður Jákupsson, Tróndur Patursson, Øssur Johannesen, Bárður Oskarsson, Carl Jóhan Jensen, Peter Laugesen, Tóroddur Poulsen, Peter Carlsen, Anker Mortensen, Jonas Hvid Søndergaard, Erik Heide, Kathrine Ærtebjerg, Kirstine Roepstorff og Margrethe Odgaard).

Det er en ganske stor mængde billedkunstnere, hvis værker hverken kan eller skal afgrænses til ét fælles kunstnerisk mål. Billedkunstnerne er såmænd heller ikke alle færøske, men de har alle enten arbejdet eller udstillet på Færøerne og er derved blevet en del af den færøske billedkunstscene.

Samtaler om tåge har fokus på dynamiske og kommunikative processer hellere end at danne en form for repræsentativt kanonisk blik. Dermed omgår udstillingen også flere hierarkier, heriblandt selve traditionen for udstillinger af færøsk billedkunst i Danmark. Det er et forsøg på at vise færøsk billedkunst indefra uden på nogen måde at lade som om vi får det hele med. Det vi så til gengæld får, er en mangfoldighed af udtryk i malerier, grafik, tekstil og installationer - en fandenivoldsk udtryksglæde, liv og skønhed, der manifesterer sig på trods af hærgende pandemier, smeltende isfjelde og anden undergang.

Anna Malan Jógvansdóttir sýnir fram

Anna Malan Jógvansdóttir hevur sína fyrstu serframsýning í Víngarðinum við heitinum EG ERI ELDGOSIÐ - framsýningin er opin frá klokkan 16-02 í dag 8.mai og annars er opið hósdag, fríggjadag og leygardag. Í Víngarðinum kann mann drekka eitt glas av víni, ein cocktail og eta menu ella tapas, men tað ber eisni til bara at hyggja! Leivur Thomsen frá Vikuskiftissendingini var ein túr í Tróndagøtu í gjár og vit prátaðu eitt sindur um framsýningina. Samrøðan kann hoyrast her: https://kvf.fo/netvarp/uv/2021/05/07/framsning-vngarinum

Fimm stjørnur til Tórodd

Væl umtókta dansktmælta yrkingasavnið hjá Tóroddi Poulsen, Valseværk hevur fingið fimm stjørnur aftrat í dagsins Kristeligt Dagblad, har ummælarin Regitze Estrup fegnast um Valseværk, sum hon følir seg fevnda av: “Det er en fryd at lade sig omfavne af det poetiske univers i Valseværk” skrivar hon m.a. í áhugaverda ummælinum. Hjartaliga til lukku við flotta ummælinum - her eru nøkur onnur positiv ummæli av somu bók:

http://www.listaportal.com/tidindi/2020/7/16/en-udfordrende-og-fremragende-vals?rq=Valsev%C3%A6r

https://www.information.dk/kultur/anmeldelse/2020/09/faeroeske-toroddur-poulsens-valsevaerk-ligner-hovedvaerk

https://www.weekendavisen.dk/2020-32/boeger/at-pelse-poelsen

https://litteratursiden.dk/anmeldelser/valsevaerk-af-toroddur-poulsen

Upplating av framsýningini EG ERI ELDGOSIÐ

Leygardagin 1.mai læt framsýning upp í Víngarðinum við verkum eftir Onnu Maluna Jógvansdóttir. Hetta gjørdist ein sera hugnalig løta við góðum fólkum, sum komu at skoða myndirnar og práta saman. Framsýningin kann síggjast í vikuskiftinum, fríggjadag-leygardag.

KOKS – ein ferð, ið vekir allar sansir

Ein vitjan á KOKS er ein ferð, ið vekir allar sansir og ein stórfingin uppliving, sum liggur leingi á við listarligum dimensjónum, ið nøktar svongd, men gevur meira enn bert mettuna.

Ein vitjan á KOKS er uppá allar mátar óvanlig. Her hugsi eg ikki bara um framúrskarandi kulinariska dygd ella um stóra blíðskapin á matstovuni frammi við gjónna við Leynavatn, sum hevur tvær skínandi michelinstjørnur og tessvegna er sjálv krúnan á føroyskari gastronomi. Fyrst og fremst snýr tað seg um kompositión og um hvussu okkara uppliving á KOKS er komponerað bæði í stórum og smáum við óvanliga góðum skili ikki bara fyri mati og drekka, men eisini fyri estetikki og hvussu mann fær gestirnar at kenna seg væl.

Forspæl

Upplivingin byrjar longu á vegnum yvir til matstovuna, har okkara sansir verða vaktir bæði av undurvakra landslagnum og góða anganum av fiski í smáttuni. Kenslan av at vera á veg til nakað óvanligt, kemur alt fyri eitt og sum gestur verður tú spent og eitt sindur fjálturstungin, tí hvat man nú fara at henda og er hetta yvirhøvur fyri vanlig fólk? - Tá vit nærkast matstovuni verða vit blídliga móttikin fyrst av okkara tænara, sum tekur í móti, tá vit stíga úr bilinum – á veg innar skoða vit brádliga eitt kritahvítt lið av kokkum, tænarum og starvsfólki, sum býður okkum vælkomnum. Sjónin av hesum fúsu fólkunum er ótrúliga flott og merkiliga rørandi, og sum gestur skilir tú í hesi løtu, at eisini starvsfólkini eru spent um tað, ið henda skal.

Fjølbroytni

Vínskráin byrjar og endar við øl, tveimum øltypum, hvørs markleysi ymiskleiki avspeglar fjølbroytnið í eini máltíð á KOKS. Tann síðsta verður serverað aftur við dessertini – her verði eg fyrst eitt sindur vónbrotin, tí eg aftaná eitt fantastiskt glas av reyðvíni, ikki havi hug at drekka nakað annað enn júst tað reyðvínið - talan er um Le Point du Jour 2019 frá Philippe Tessier – eitt stórfingið natúrvín frá einum vínbónda í Cheverny í Loiredalinum, sum hevur fingist við natúrvín síðani 1998. Men júst tí hetta vínið er so ríkt uppá bæði smakk og søgu, kemur ógvusliga skiftið til dessertølina í tøkum tíma. Hetta veit ein dugnaligur vínserfrøðingur sum Karin Visth, ið eins og høvuðskokkurin, Poul Andrias Ziska, er ein sannur fongur fyri føroyska gastronomi. Hennara val av drykkjuvørum er heilt sjáldsama gott, grundað á holla vitan, hugflog, men eisini dirvi, frælsi og álit frá teimum, hon arbeiðir saman við, eitt stórt og originalt uppfinnsemi fyri ikki at tala um ans fyri smakki, sum m.a. hevur við sær, at hon velur at runda vínskránna á við ølini BIANCA. Tað er ein eiggilig, vínreyð goseøl frá svenska bryggjarínum, Omnipollo við ymiskum berum, ahornsiroppi og laktosusukri. Ein framúr fruktøl í vakurt prýddari dós við intensum berjasmakki og einum tanka av saltlakresi, serverað køld við lekrum, tjúkkum, pinklittum skúmi, sum bæði í smakki og konsistensi er perfekt til súrligu frísku dessertirnar við m.a. krystalliseraðum berum og søl, sum er eitt slag av broysknum korkalittum tara. Tann fyrsta ølin, vit fáa, er ein heilt øðrvísi, frísk og beisk hveitiøl, Ræstur Fiskur, sum Mikkeller og OKKARA hava bryggjað til KOKS og sum verður borðreidd aftur við søltum turrfiskakipsi, sum knasar lystiliga millum tennirnar. Innkomin verða vit sett til borðs – okkara er eitt lítið fitt tveymansborð haðani vit síggja út yvir stórfingna landslagið og tann fyrijáttandi og fjálga hjallin. Vit fáa fyrst ein aromatiskan, heitan temunn at hita okkum við – teið er bryggjað av ribs, villum urtum; timian og baraldi. Harumframt er smeltað feitt í frá eini skinku, sum hevur hingið í Múla. Runda, fína koppin hevur Guðrið Poulsen evnað til við glasering úr grótbroti í Skopun og soleiðis tykjast allir staklutir á KOKS hava bæði týdning og søgu. Heiti drykkurin er vælgerandi og smakkar av so nógvum, at eg væl kundi brúkt longur tíð uppá hann. Men so eru vit í gongd, og tænarin skeinkir okkum eina broyskna og eleganta grand cru champagne. Hon smakkar væl í sær sjálvum, men afturvið sjógætinum, sum vit fáa, smakkar hon beinleiðis himmalskt. Hetta er forrestin galdandi allan vegin í gjøgnum kvøldið, at matur og drekka ikki bert komplementera hvørt annað, men at samansetingin økir um góða smakkin báðar vegir. Aftur við sevjumikla hummaranum fáa vit eina bourgogne av chardonnaydrúvum, sum angar eitt sindur av petroleum og smakkar fruktkent og løgið, men bara til tú hevur bitið í hummaran. Royn so vínið aftur, sum nú er perfekt.

Hugtakandi smakkir

Í ein ávísan mun fylgir raðfylgjan av rættunum á KOKS klassiskari fyrimynd soleiðis, at vit byrja við sjógæti og skeljadjórum, síðani fáa vit fisk, kjøtrættir og eftir hetta søtt omaná. Men samansetingin av einstøku rættunum kann ikki sigast at vera av handahógvi merkt. Serveringarnar eru at síggja til smáar, men bert til tær koma innum varrarnar. Inni í munninum eksplodera tær í smakkum, sum skapa samanhang og mynda minnir og inn í millum bresta vit út úr við illbønum – ikki tí nakað ilt er til staðar í upplivingini, tvørturímóti, meira tí, at smakkupplivingin fullkomiliga tekur okkum á bóli. Rættirnir eru so vakrir og skroypiliga yndisligir at síggja til, men hava eina ófatiliga megi í smakkinum, konsistensinum og í samansetingini. Hendan er so væl gjøgnumførd, at tað nærkast tí yvirnatúrliga soleiðis at skilja, at kompositiónin av staklutunum er so væl skapað, at heildin sýnist fullkomiliga lýtaleys. Vit sita tískil í heilum nevslignar og undrast og duga ikki heilt at gjøgnumskoða hvussu rættirnir eru samansettir.

Gott alternativ til vínskrá

Serveringin á KOKS er blíð, vitandi og fjølbroytt. Smáu perlurnar av rættum verða bornar okkum í eini elegantari koreografi, sum ikki á nakran hátt kendist strævin ella jabbut, tó at talan var um 21 rættir og einar átta drykkir, tvs. enn meir, tí vit royndu bæði vínskránna og juiceskránna. Tað krevur sín mann og sína konu at presentera alt hetta og fáa tað til at hanga saman og hetta megnaðu tænarar og kokkar til perfektión. Tað er uppá allar mátar fyrimyndarligt, at tey á KOKS gera sær ómak við at gera eitt ordiligt alternativ til alkohol. Juiceskráin er fjølbroytt, smakkar áhugavert og væl og fevnir um saft, te, juice, gin og soppasoð. Vit byrja við kombucha, ið er fermenterað te, hvørs beisku, súru og frísku smakkir rigga til tað lekra, salta turrfiskakipsi. Fleiri av alkoholfríu drykkunum eru kryddaðir á spennandi hátt, t.d. stikkulsbersaftin við timian, sum verður skonkt afturvið feska sjógætinum.

Nærverandi kokkur

Tann nýhugsandi og nærverandi høvuðskokkurin, Poul Andrias Ziska vísir okkum livandi hummara, sjópylsu og annað sum dømi uppá hvussu spilfeskt sjógætið á KOKS í roynd og veru er. Tað er áhugavert og næstan ikki neyðugt, tí frískleikin er í smakkinum - eg veit meg ikki hava fingið so góðan og frískan hummara sum á KOKS. Hesin er eins og jákupsskeljar, kalvi og kaviar og aðrar einastandandi fínar rávørur serveraður uttan nakað roks, kanska bara við onkrum dippi – hummaran eta vit við fingrunum, meðan aðrar serveringar eru meira tilgjørdar, t.d. tann við kúfiski og tara, sum er elegant serveraður í skelini.

Grindahjarta

Smakkirnir, vit uppliva á KOKS, eru sum heild avrundaðir og góðir og sum føroyingur haldi eg ikki nakar rættur fer yvir í nakað ekstremt. Starvsfólkini á KOKS fáa allar rættir at smakka væl, eisini ymiskt, eg ikki havi roynt áður ella ikki havi dámt serliga væl, sovorði sum sjópylsu við sellarí, ella haru, ið saman við baraldi smakkar merkiliga væl, søtt og vilt í kompositiónum vøkrum sum kyrrlutamyndum. Eitt einstakt undantak gagnast mær ikki serliga væl. Tað er grindahjarta og reyðrøtur og mítt fyrivarni snýr seg ikki um fína milda smakkin av tvøsti í rivna grindahjartanum, men at eg onkursvegna ikki fangi meiningina í samansetingini við parfumeraða smakkin av hybenrósu. Tað løgna er, at eg fái hug at royna rættin aftur, nú eg skrivi um hann.

Tað ræsta

Eitt kvøld á KOKS veitir gestinum nógvar framúr upplivingar og tað hendir nokk so ofta, at eg og mín fylgiskona hildu okkum náa sublim hæddarpunkt, sum støðugt verða yvirbrigðað av komandi rættum. Hetta er galdandi fyri alt tað feska sjógætið, men eisini fyri eitt nú framúrskarandi rættin við krabba við snerktum kjarnum og brankaðum leyki oman á eini fínari gelérond við tí lekrasta, kritahvíta krabbakjøtinum undir. Vit fáa ymiskt serverað av toski, sum eg ikki havi roynt áður – í øllum førum ikki á sama hátt sum í KOKS. Her hava tey eitt nú sett toskarogn saman við ymiskum sløgum av rót, eins og tey hava komponerað eina tunna broyskna tvíflís úr toskarhøvdi og skræðu við einari lekruri, mjúkari kremfyllu, sum eisini í konsistensi er perfektur mótspælari til tað knasandi skræðukeksina. Afturvíð fáa vit eitt heilt serligt spanskt hvítvín, ið verður serverað úr eini stórari magnumfløsku, ið er talmerkt og er ein av tilsamans 666 talmerktum fløskum. - Tað er eitt ordans kvett, at KOKS sum einasta matstova í danska kongaríkinum kann bjóða hetta serstaka vínið av Albariño drúvuni hjá Palacio de Fefiñanes frá 2015. Vínið smakkar í fyrstani heldur serstakt við súrligum frískleika, búnari frukt sameint í eini næstan feitari, oljuríkari heild – afturvið toskarættunum smakkar tað fullkomiliga genialt. Tað ræsta á KOKS smakkar so væl, at vit blíva púra stillar, eg og vinkonan – og so flott tað verður presenterað, sum tað sømir seg toppinum av okkara matarvi. Mann kann næstan siga, at vit vitna eitt sublimt tableau fyri kongafisk, sum fyrst verður framsýndur í øllum sínum veldi og síðan verður rivin niður í borðiskin, frystur og ræstur við smeltaðum osti omaná, ið eftir røttum átti at verið nokk so too much saman við garnatálg, men als ikki er tað. Beint tvørturímóti er hetta ein ógloymandi smakksuppliving, sum røkkur aftur til oyruni og sum gevur sannar kuldaskjálvtar av vælveru gjøgnum allan kroppin. Afturvið servera tey vistfrøðiligt, flótt, gylt búnað saké, sum riggar væl saman við tí ræsta.

Farið á KOKS!

Hetta við, at kokkurin heilsar uppá gestirnar í matstovuni, er gamal siður og úttrykk fyri sínamillum virðing millum tey, ið gera matin til og tey, ið eta hann. Eg veit ikki um nakar lesari kann halda hetta ljóða gamaldags, hátíðarligt, fínt ella á nakran hátt strævið? Í hesum sambandi er umráðandi at viðmerkja, at vit ikki uppliva nakað slag av snobbaríi hetta kvøldið. Vit hitta berømta høvuðskokkin fleiri ferð gjøgnum máltíðina. Hann vísir seg at vera ein eygagóður ungur maður og ein passioneraður matekvilibristur, sum á púra óuppgjørdan hátt greiðir okkum frá matinum, vit eta. Ein vitjan á KOKS er ikki á nakran hátt ein torskild uppliving, sum er merkilig ella ov eksklusiv fyri fjøldina. Her hevur tú bara tørv á smakkisansinum. Sum heild er upplivingin á KOKS um somu tíð heilt niðri á jørðini og púrasta guddómlig fyri øll, sum hava tungu at smakka við og ein nøkulunda móttakiligan heila at uppliva við. Har eru so ómetaliga nógvar áhugaverdar og væl hugsaðar detaljur í upplivingini, tilsipingar til gamla føroyska mentan, uttan at tað á nakran hátt gerst patetiskt traditiónsdyrkandi. Samanumtikið er KOKS eitt megnaravrik, sum vit øll kunnu vera stolt av og sum vit øll eftir førimuni eiga at taka undir við. Um mann á nakran hátt hevur møguleikan, viðmæli eg eitt kvøld á KOKS, eina matstovuvitjan, sum er ein ferð, ið vekir allar sansir. Beint í løtuni eru borð tøk orsakað av forðingum, ið standast av covid-19. Matskráin kostar 1.900 krónur, vínskrá afturvið kostar 1.400 krónur, meðan juiceskráin fæst fyri 700. - Í mun til hvat mann fær fyri pengarnar, er tað als ikki dýrt. Og havi eg lív og heilsu, er hetta ikki seinastu ferð, eg havi vitjað KOKS. Mangatakk!

EG ERI ELDGOSIÐ - vernissage

Anna Malan Jógvansdóttir sýnir fram í Víngarðinum

Leygardagin 1.mai klokkan 15-17 letur listaframsýningin EG ERI ELDGOSIÐ hjá Onnu Maluni Jógvansdóttir upp í Víngarðinum í Tróndargøtu í Havn. Sæð burtur frá eini uppheinging á Reinsarínum, sum var gjørd í sambandi við framløguna av bókini Psykosudrottningin sigur frá, er hetta fyrsta serframsýning hjá Onnu Maluni Jógvansdóttir. Á framsýningini í Víngarðinum er eitt úrval av tusjmyndum á pappír. Myndirnar eru figurativar, dekorativar og kunna við sínum bjørtu litum og greitt defineraðu, ævintýrkendu skapum kanska tykjast góðvarnar, fittar ella naivistiskar. Naivisma verður brúkt um sera ymiska list, ið miðar eftir at brúka eitt góðvarið, barnsligt ella upprunakent myndamál, ið minnir um barnatekningar og eitt myndevnisval, sum ofta er merkt av friðsælu og gleði. Tó at myndirnar hjá Onnu Maluni á skræðuni taka seg rættiliga litfagurt og lutfalsliga einfalt út uttan dýpdarperspektiv og ljós og skugga ella nakað annað slag av realistiskari illusionismu, hómast innihaldslig dýpd og álvarsemi í hesum verkum. Í fleiri av myndunum sæst ein kvinna miðskeiðis í myndarúminum. Í eini lýsandi gulari mynd amast grammir, grønir drekar uppi í kvinnuni mitt í myndini. Men kvinnan er sjálv ikki fyriuttan megi og mátt – hon hevur bæði spískar tenn og kløur á bæði hond og fót og er við sínum reydligu flættum als ikki ólík teirri bummsterku Pippi Langsokki, so hon skal nokk klára seg. Sostatt er ein øgilig megi í hesum myndunum hjá Onnu Maluni Jógvansdóttir, ið varpa ljós á valdsgerðir, men sum eisini fagna lívi og náttúru, blómum, kyktum og djórum við symbolløddum myndamáli. Symbolini tykjast um somu tíð upprunalig og frásagnarlig sum í gomlum ævintýrum ella fólkavísum við drotningum og kongum, fuglum, drekum og slangum. Men talan er um samtíðarlist og samtíðarkenslur, sum eru ílætnar ævintýrmyndamál. Tøkniliga er tað áhugavert, at Anna Malan velur at taka útgangsstøði í gentumiðlinum yvir allar gentumiðlar; teirri didduligu tusjtekningini, men tusjirnar eru dygdar- og haldgóð listaamboð og hyggja vit eina løtu, síggja vit, at gentan er eitt satt spreingigos av ótálmaðum kenslum og lívi. Framsýningarheitið kemur úr eini yrking hjá Onnu Maluni Jógvansdóttir, har kvinnuliga yrkjaraegið verður knýtt at eini goysandi vulkan: ”sært tú mína vreiði nú?/ sært tú eg eri eldgosið/ sum brýtur út/ mín magma/ rennur reyð/ tjúkk/ allastaðni.” Myndamálsliga hava bæði yrkingar og myndir hesa somu styrkina og  uppreistrarhugin, ið gevur hugasamband við Metoo-rørsluna. Framsýningin hjá Onnu Maluni Jógvansdóttir verður hangandi í Víngarðinum í mai. Hjartaliga vælkomin til vernissage.

INDUSTRIAL BONDAGE - vernissage

Hetta var eitt ordans listavikuskifti við óvanliga væl vitjaðum framsýningarupplatingum. Í gjár læt framsýningin hjá Jón Sonna Jensen, INDUSTRIAL BONDAGE upp. Talan er um eina maksimalistiska framsýning út yvir tað vanliga við nógvum sansaligum upplivingum og assosiatiónsmøguleikum. Her eru nakrar myndir frá upplatingini.

Til minnis um Gunnar

Eitt óstøðugt ljósmynstur rakar stovuveggin. Sólskygdur morgun. Kanska er várið endiliga komið? Í dag letur Várframsýningin upp. Náttúran vaknar og svarar list og fuglalát í garðinum. - Men eina løtu er tað sum steðgar alt upp, tá eg lesi og skilji, at Gunnar Hoydal er farin í annað ljós. Enn ein partur av trygga manngarðinum út móti einkisleikanum er farin. - Rúm tíð er gingin, síðani eg seinast sá hann, Gunnar og bæði hann og Jette hava verið inniliga saknað til allar ferniseringar og tiltøk, sum hava verið hildin, síðan hann ikki longur kundi vera við meira.

Gunnar var maður, pápi, abbi, yrkjari, arkitektur, sangskrivari og listmiðlari. Hann var tvíburðabeiggi Kjartan, ið andaðist fyri fimm árum síðani. Avrikið hjá Gunnari Hoydal er stórt og breitt. Tað fevnir um arkitektur, at skipa fyri, at tekna, at varðveita og at siga frá byggilistini. Avrikið kenna vit ikki minst gjøgnum sangirnar, sum hann m.a. skrivaði til systir sína, Anniku. Skaldsøgan "Undir suðurstjørnum" hevur fingið status sum nýklassikari og harumframt skrivaði hann skaldsøgurnar “Dalurin fagri” í 1999 og “Í havsins hjarta” í 2007. Í 2002 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins. Gunnar Hoydal skrivaði eina rúgvu av greinum, ritroyndum og týðingum - í løtuni njóta vit her í húsinum hansara frálíku týðing av Harry Potter. Gunnar Hoydal hevur verið við á so mongum mótum, har arbeitt hevur verið fyri list og mentan, eitt nú var hann fyrsti formaður í Listafólkasambandinum LISA í fýrsunum, tá fá vistu hvussu týdningarmikið eitt tílíkt felag er fyri bæði listafólk og samfelagið sum heild. Hann hevur eisini verið formaður í Rithøvundafelagnum, har hann var heiðurslimur. Hann var limur í nevndini í Mentanargrunni Løgtingsins og var stýrisformaður í Listasavni Føroya, tá tað leikaði harðast á í listastríðnum. Eisini tá undir torførum umstøðum úttalaði hann seg djarvt og visionert við virðing fyri listarligum serkunnleika. Hesa virðing og henda áhuga merktu tey í Steinprenti og í grafikkfelagnum Steinbrá, har hann var ein av ítastu stuðlunum. So leingi sum tað bar honum til, var Gunnar Hoydal aktivur partur av føroyska samfelagnum. Tann, sum lesur hansara tekstir, fær varhugan av einum sera sosialum hugsunarhátti, har tað eru "vit", sum síggja og uppliva og har sjónarhornið altso ofta er hjá fleiri persónum. Við inniligastu samkensluheilsan til tey nærmastu hjá Gunnari, siga vit takk fyri hann við eini vikuyrking, sum stóð í Dimmalætting herfyri.

Gunnar Hoydal gav í 1987 út sítt fyrsta og einasta yrkingasavn, Hús úr ljóði. Mæti býararkitekturin hevði tá laðað eini poetisk hús úr kenslum og litum og við rúmum til alt tað skeiva og veika og mjúka. Yrkingin er lutfalsliga drúgv, hon tekur seg sosialt og atfinnandi upp í lýsingini av ymsum bústaðum, har ”vit” hava búð. Í fyrstani er huglagið sostatt heldur myrkt við húsum, ið minna um fongsul og bumbuskýli. Yrkingin fær samfelagskritiskt bit, tá tosað verður um rændar verjugarðar av ovuráti. Víðari verður varpað ljós á heimloysi, ein trupulleika, sum eftir øllum at døma ikki er nýggjur her um leiðir, tí tey eru mong, sum alt ov væl munu kenna seg aftur í reglunum um at hava búð so leingi í kjallarum gjørdum úr heimloysi og harmi, at vandi er fyri at missa seg sjálvan og sína rødd burtur. Miðskeiðis í yrkingini kemur eitt avgjørt ”Nú” og her vendist lagið og gerst meira positivt við áræði at byggja eini nýggj hús úr viti og dirvi og góðum menniskjaligum førningi. At enda broytist yrkingin og verður til eina kærleiksyrking.

 

Húsini

 

Í so nógvum húsum hava við búð

so nógvir veggir

so nógvar dyr

so nógvir karmar við rimum fyri

og við farnum rútum.

 

Í bumbuskýlum hava vit búð

stoyptum úr nátt og eldi

lokaðum við øsku og ótta

umgirdum av oyðimørkum

í okkara geislandi hjørtum.

 

Í skansunum hava vit búð

aftan fyri verjugarðar av ovuráti

rændum frá heimsins svøltandi

og laðaðir so sterkir

at bara byrsumúlarnir

hoyra skotriðini í okkara æðrum.

 

so leingi hava vit búð í kjallarum

gjørdum úr heimloysi

og bróstaðum innan við harmi

at røddirnar kámaðust

og eiturfon veiftraði í okkara andadrátti.

 

Nú er tíðin komin

at grunda av nýggjum

úr drúgvum starvi

er tilfarið vaksið

til sterkari grindir:

 

Eitt hús úr kenslum

borið av huga

styrkt av viti og dirvi

og við látri út gjøgnum allar gluggar

varmin er til

hann rennur kaldur eftir bakinum

andlitið er opið

og tárini dryppa niður í urtagarðarnar

ímóti skansunum stendur samkenslan

ímóti ræðsluni hugurin

gleðin og longsulin

ferðast í grønum frumskógum

kærleikin og tann reyða ástin

bíða á hvørjum húsarhorni

at taka teg av fótum

og syfta teg óvardan

inn í látur og grát .

 

Eitt hús úr litum

við rúmum til alt tað skeiva og veika og mjúka

eitt hús úr vøkstri

har eg komi óbiðin til tín

og tú tekur ímóti við ongum spurningum

elskaða,

unnusta mín.

 

 

INDUSTRIAL BONDAGE

Jón Sonni Jensen sýnir fram í Steinprenti 

Leygardagin 17.apríl klokkan 15-17 letur ein forkunnug framsýning upp í Steinprenti við verkum hjá Jón Sonna Jensen. Framsýningin INDUSTRIAL BONDAGE er myndað av spildurnýggjum verkum, ið øll eru framleidd til framsýningina.  Eisini verður givið út eitt framsýningarkatalog við myndum og teksti, sum Kim Simonsen hevur skrivað í sambandi við framsýningina. 

Tað enska framsýningarheitið tykist altjóða hugsað og tað sama kann sum heild sigast vera galdandi fyri framsýningina, ið er myndað av standmyndum, relieffum og objektum. Heitið er sett saman av tveimum hugtøkum, ið koma frá hvør sínum universi, ið hvørki tykist hava nakað við list at gera sum so. Tað fyrra, INDUSTRIAL sipar jú til maskinir og okkurt slag av skipaðari vøruframleiðslu úr ráevnum á verksmiðjum ella við maskinamboðum, meðan tað seinna BONDAGE upprunaliga sipar til trælahald og at vera í fjøtrum. - Í dag verður tað kortini mest brúkt til at lýsa eina seksuella praksis, har ein verður kynsliga øst av at verða bundin og dominerað. Men hvussu skal samansetingin tá skiljast? Eg hugsi, at framsýningin, sum sami listamaður hevði á Granskingarsetrinum Inova fyri nøkrum árum síðani, kann geva okkum eina ábending. Tí hon hevði somuleiðis eitt sera samansett heiti, Viscera Construct, ið ávikavist sipar til bleytar innvølir og harða byggiverkfrøði. Listamaðurin hevur also áður roynt hesa mannagongdina við mótsetningum í framsýningarheitinum, ið hevur við sær eina rúgvu av assosiatiónum, sum ofta fara í hvør sína ætt. T.d. í mun til eitt verk, sum hongur á vegginum og sær út til at vera sett saman av tveimum tilfarum, sum ovast minnir um ljósareytt skúm sum í einum vaskisvampi, meðan tað niðara minnir um gips. Verkið er kvadratiskt, men við fýrkantaðum innvikum í erva og í neðra og millum hesi bæði heldur eitt silvurlitt folie eftir øllum at døma pørtunum saman í eini dynamiskari rørslu, sum gongur á skák. Rukkurnar í silvurlitta tilfarinum eru spentar og minna í skapi um eitt bind fyri eyguni samstundis sum tað líkist einum pakningi í onkrum byggjaríi. Her verður also latið upp fyri tveimum sera ymiskum søgum.

Í sambandi við framsýningina hevur Jón Sonni Jensen arbeitt á verkstaðnum við steinprenti í eina tíð – hesi prent verða at síggja á framsýningini. Steinprentið er um somu tíð eitt einfalt og komplekst tøkni í og við, at tað fevnir um eina serstakliga umstendiliga prosess, sum krevur, at listafólkið dugir at hugsa bæði mannagongd og harvið ta komandi myndina ígjøgnum. Tey lata væl at á verkstaðnum, so tað verður spennandi at síggja litografiskar debutmyndir eisini.

Jón Sonni Jensen hevur líka síðani hann byrjaði, arbeitt sera tilfarsliga tilvitað við heldur øðrvísi tilfari, sum annars verður brúkt innan byggivinnu m.a. Tað er polyurethan-skúm, gips, latex, nylon reimar og mylar (silvurfolia). Standmyndir og objekt hava eitthvørt maskingjørt yvir sær, samstundis sum skapini eru full av lívrunnum ójavnum. Fleiri av verkunum hava ein bløðrutan yvirflata, ið sipar til okkurt, ið er flótandi og bleytt, samstundis sum verkini sýnast hørð og føst. Mótsetningsríku, bólgnandi verkini sýnast bæði løtt og skemtilig og djúpt álvarslig. Tey hava eitt hugtakandi sansaligt, hedonistiskt brá, sum verður undirstrikað av ljósareyða litinum, ið gongur aftur í verkunum á framsýningini. Ljósareytt er ein serstakur litur, sum bæði signalerar nakað náttúrliga kroppsligt og nakað, sum beint tvørtur í móti er ónatúrligt og kunsturligt. Eisini í tí tilfarsliga, sýnast verkini hjá Jón Sonna samansett, merkt av mótsetningum millum t.d. frítt og bundið og millum kropp og heila. Hetta er ein trídimensjonal framsýning, sum skal upplivast við øllum kroppinum í Steinprenti, við øðrum orðum: Far og hygg!

Tróndur Patursson í fokus

Í gjár frættist, at ætlanirnar um at seta upp ein 17 metrar høgan glaskross hjá Tróndi Patursson á Høganesi á Toftum eru sleptar. Tað eru mong fegin um og tað er gott, tó at gleðin ikki er líka larmandi sum øðin um krossverkið var. Eg havi skrivað eina grein í Dimmalætting, sum kemur í dag, um krossin ella um kjakið, ið stóðst av ætlanunum.

Nú um dagarnar varpaði KVF út ein nýggjan listadokumentar við heitinum, Ringurin í Atlantis um listaverkið hjá Tróndi Patursson, sum varð veruleiki og kundi upplivast á fyrsta sinni, tá Eysturoyartunnilin læt upp fyri jól í fjør. Tað eru teir báðir, Hans Petur Hansen og Ivan Hentze Niclasen, ið hava gjørt filmin, sum er áhugaverdur, upplýsandi og í grundini serstakur, tí tað er sjálvdan, at samtíðarlistin á henda hátt er í fokus í sjónvarpinum. Og Tróndur Patursson syrgir sjálvur fyri, at tað er tað listarliga, sum er í fokus, tí hann er sjálvur ein fínur listmiðlari. Í februar koyrdi eg sjálv á fyrsta sinni gjøgnum Eysturoyartunnilin og skrivaði ummæli til Dimmalætting. Ummælið er her undir - Her er leinki til dokumentarin: https://kvf.fo/dokumentarurin?sid=122364

Tíðarleys tunnilslist

-Tá alt kemur til alt kunnu vit listafólk bara gera okkara besta og so vóna – eg vóni, at tað hevur eydnast mær at fáa verkið so einfalt og lætt at skilja, at tað er tíðarleyst og kann fatast av øllum menniskjum nú og til allar tíðir. – Hetta sigur Tróndur Patursson við meg á veg í Eysturoyartunnilin.

Tíð er á so mangan hátt týdningarmikil partur av samtíðarlistini og í nýggja verkinum hjá Tróndi Patursson í Eysturoyartunlinum er tíðin avgerandi. Fyri tað fyrsta er tíðin ein grundtreyt til tess at uppliva verkið. Hetta er jú ikki ein málningur, men ein rund standmynd, sum tú koyrir framvið ella rundanum og sum tú harvið upplivar í tíð. Stóra ljós- og stálverkið, ið fevnir meira enn 80 metrar í heimsins fyrstu rundkoyring undir sjónum hevur bara tikið eitt ár at framleiða. Tróndur Patursson varð spurdur fyri bara einum ári síðani um hann vildi vera við í verkætlanini, men hann hevur arbeitt nógv og hart hetta seinasta árið og sonurin, Brandur Patursson hevur eisini hjálpt honum væl, sigur hann.

Ljós

Hesum greiðir listamaðurin mær frá ein hvítan kavatýsdag fyrst í februar. Vit sita í hansara stóra, gráa rugbreyði á veg til Eysturoyartunnilin, sum eg nú skal síggja á fyrsta sinni. Eg havi bíðað eftir røttu løtuni ella eftir teimum røttu ljósunum, tí eg eri greið yvir hvussu stóran týdning ljósini hava í einum tílíkum verki. Tað øvugta sæst alla møguliga staðni kring landið, har vit hava fingið eina merkiliga kensludeyva ljósseting, ið als ikki tekur atlit til umhvørvið. Eitt serliga keðiligt stað er á trappuni í Vágsbotni, har syntetiskt diskoljós tekur tað áður so fína  og fjálga kvøldarútsýnið yvir á kirkjutornið og klokkuna í Havnar kirkju. Sama er galdandi fyri fossar og aðrar náttúruperlur, sum við bíligum litaðum ljósi verða vanbøttar og í grundini minkaðar niður í turistbrosjurustødd. Eg veit ikki hvør finnur uppá at seta ljósini upp og eg havi ikki møtt nøkrum, sum dámar tað.

Tróndur sigur, at tunnilin var liðugur ov tíðliga. Tá vóru tey røttu ljósini ikki komin fram og tí var okkurt annað sett  fyribils. Beint áðrenn vit koyra inn í sjálvan tunnilin fara vit ígjøgnum nakrar elegantar, bogaðar hvítar stengur ella portalar, sum Eyðun Eliasen, arkitektur hevur teknað. Hesir sýnast funktionellir og vakrir og tað sama er galdandi fyri ljósdesignið gjøgnum allan tunnilin, sum sami arkitektur stendur fyri. Óheppið haldi eg tað tó vera, at arkitekturin brúkar litað ljós í byrjanini og seinni í tunlinum, tí mann heldur hetta hanga saman við listaverkinum og tað ger tað nettupp ikki serliga væl, frástøðan er ov stór millum litaðu ljósini har.

Atlantis

Vit koyra nokk so leingi nøkulunda beint fram uttan, at tað hendir tað stóra. Eitt sindur huldusligur og drúgvur tunnil og heilt løgið er tað at hugsa sær, at mann nú er onkrastaðni undir firðinum, sum mann annars altíð hevur koyrt rundanum, men so dagar brádliga blátt ljós fyri framman og so er berømta jellyfish-skapið har mitt í Atlantis. Tunnilin er eitt sindur trølsligur, og bláa, reyða og grøna ljósið er djúpt, intenst og ekspressivt og nakað heilt serligt at koyra inní. Tróndur sigur, at verkið í útgangsstøði er skapt eftir praktiskum atlitum. Tá tankin kom at lýsa miðsúluna upp, gjørdist skjótt greitt, at hetta ljósið ikki mátti blenda bilførararnar og at tað tessvegna fór at gerast neyðugt við einum skermi. Tróndur helt sjálvur, at súlan tóktist eitt sindur ber ella endaleys niðri við fundamentið og harvið kom hugskotið at seta eitt slag av skermi upp har. Í staðin fyri at brúka vanligt stál, ið sambært listamanninum er eitt sindur keðiligt, deytt og mekaniskt og minnir um bilar, so valdi hann at brúka sonevnt cortenstál, ið fær ein vakrari rustaðan lit. Men so var tað hvat hesin skuldi ímynda. Hann hugsaði fyrst um okkurt slag av landslagi og om onnur myndevni, hann hevur brúkt, men kom skjótt í tankar um menniskjaskapið: “Eg avmyndi ikki ofta menniskju, men fór at hugsa um tingstaðir, sum vit hava havt kring allar Føroyar og so tað, at henda rundkoyringin onkursvegna er ein miðja í Føroyum, sum fer at savna fólk. Av hesum kom hugskotið at skera tilfarið út, so at tað líkist menniskjum, sum áskoðarin sær eins og skuggamyndir. Hetta eru vit føroyingar, sum hóast alt standa saman, lið við lið, vit sum hava liva her í øldir eisini tá tað ikki var lætt at lívbjarga sær her”.

Eitt logandi bál

Sjálv súlan mitt í rundkoyringini er ótrúliga imponerandi bæði tí hon er so stór, men eisini tí hon sýnist halda øllum rúminum uppi. Litirnir flóta saman, blátt og reytt verður violett og ljósliturin tykist livandi og skærur sum var eitt logandi bál innanfyri ella ein lýsandi fossur. Eg komi alt fyri eitt í tankar um tvey listaverk hjá Tróndi Patursson. - Tað eina er ein vatnlitamynd, sum stendur á permuni á eini kvæðabók hjá Marianne Clausen, kanska er hetta okkurt slag av dansiringi í bláum og reyðum  – eg nevni hetta fyri Tróndi, sum nikkar og sigur seg hava gjørt sær stóran ómak við at gera skapini av øllum persónunum ymisk, so at individualiteturin hjá hvørjum einstøkum traðkar fram. Støddin er monumental, tann hægsti figururin er 3 metrar høgur og so niður til 1.80. Hetta við dansinum er annars ein vælkomin assosiatión, skilji eg, av tí at kvæðini hava givið okkum so nógv og hava so alstóran týdning í okkara mentan og máli. Samstundis er tað sjálv samanhangskraftin, sum tað snýr seg um, sigur listamaðurin.

Tað dionysiska vertshúsið

Eg sigi við hann, at hitt listaverkið, eg kom í tankar um, er Vertshúsið í Havn frá fyrst í hesi øldini, ið Tróndur prýddi inni sum totalinstallatión við bæði málarí, glaslist og spegling. Hølini vóru málað við sterkum “Trónd-litum”, barrin var eitt stórt, glógvandi glaslistaverk. Í loftinum hekk ein veldigur bláur glashvalur og lampurnar vóru naknar kvinnubulmyndir. Tað var Tivoli, ramasjang, suggestión og too much uppá allar møguligar mátar. Eitt kvøldið, tá Vertshúsið júst var latið upp, møtti eg listamanninum har og forvitnaðist um um hvørjir tankar lógu í hesum óvanliga ótálmaða verki. Eg minnist so væl svarið - ikki neyvu orðingina, men innihaldið, sum gekk út uppá, at tað var ov keðiligt at vera til um man bara skuldi gera sovorði, sum mann var púra vísur í fór at halda. – “Onkuntíð mást tú leypa á bláman og so finna út av seinni um tú grynnur ella um tú druknar ella bara fánar av tíðarinnar tonn”. Vertshúsið fekk eina vána lagnu og slapp hvørki at fána ella at skína. Kanska var ølið ov bíligt ella ov einstáttað, men tað var prýðingin, sum fekk toyggið. Í eini roynd at fáa fleiri gestir at trívast har vóru veggirnir málaðir ljósir og henda normaliseringsroyndin var í veruleikanum at oyðileggja verkheildina. Um Vertshúsið hevði verið varðveitt, hevði tað verið ein av kulturperlunum í Havnini. Eg hugsi, at tað verkið kom ov tíðliga. Tí tíð hevur týdning og fyri tjúgu árum síðani skiltu fólk ikki verkið og hildu tað vera smakkleyst og ólátað og tey spældu punktónleiki í kjallaranum – møguliga var reaktiónin eisini tengd at gomlum føroyskum truplum, skuldfestum viðurskiftum við rúsdrekka.

Eitt høvuðsverk

Eg spyrji Trónd um hvussu hann heldur, at hetta nýggja verkið skal síggjast í mun til restina av hansara verk og hann svarar, at talan í øllum førum er um eitt tað størsta verkið hann hevur gjørt, men at tað annars er upp til okkum áskoðarar og tíðina at meta um. Saman við einum parkeringshúsi í Vejle, ymsum konteynaraverkunum, kosmiskum rúmum, glas- og ljósprýðingum úti og inni og øllum hinum verkunum á eini serstakari virkisleið, er listaverkið í Eysturoyartunlinum eitt høvuðsverk hjá Tróndi Patursson. Uppgávan at gera eitt verk undir sjónum má hava verið fantastisk í sær sjálvum hjá einum listamanni, hvørs verk í stóran mun er grundað á havið og á upplivingar, hann hevur havt av havi, himmal og kosmos á søguligu sjóferðum sínum. At tað eydnast so væl kemst av væl hugsaða einfaldleikanum og menniskjaleikanum, ið tekur umstøður áskoðarans við og ger, at áskoðarin fatar verkið eisini í ferðini á veg í gjøgnum og fram við verkinum.

Meðan vit bíða eftir ódn og uppreisn

Leygardagurin millum Langa Fríggjadag og Páskadag er ein løgin dagur, sum liggur ímillum tveir av teimum ordiliga tungu kristnu heiligdøgunum. Hesin leygardagur reyði er sambært bíbliusøguni merktur av bíðistøðu, tá Jesus liggur í grøvini og tað yvirhøvur sær eitt sindur svart út tað heila. Ovasti málningurin er altartalvumynd í Havnar Kirkju - tað er Kristi Gravlæggelse hjá Ditlev Blunck frá umleið 1825 (smb Statens Museum for Kunst, ið eigur málningin). Vit síggja alt fyri eitt á hvíta lina kroppinum, at Jesus er deyður. Krossarnir upp móti reyða vesturskininum siga søguna um hvat Jesus er deyður av meðan kropsmálið hjá teimum livandi sigur okkum eina nemandi søgu um kærleika, sorg og samanhang. Á steinprentinum hjá Torbirni Olsen, sum hann gjørdi í Steinprenti í 2005, er Jesus somuleiðis steindeyður - tað lirrar ikki í honum. Kortini vísir radikala, diagonala kompositiónin okkum, at støðan ikki er blívandi. Her fer at henda nakað, kompositiónin og litljósini í myrkrinum vísa vón um komandi uppreisn.

Tað er páskaleygardagur. Vit bíða eftir uppreisn og kavaódn, men enn er veðrið upplagt at gera sær ein framsýningartúr. Hesar dagarnar er síðsti kjansur at síggja ella enduruppliva listaframsýningarnar í ávikavist Listasavninum og Steinprenti. Í Listasavninum endar serframsýningin um havið 5.apríl og í Steinprenti er tað framsýningin hjá Onnu Seppälä, ið verður rundað av og kann síggjast í dag, leygardagin 3.apríl, týsdagin 6.apríl og mikudagin 7.apríl.

Myndirnar hjá Onnu Seppälä eru vakrar, lívsfegnar og litríkar, samstundis sum tær eru ekspressivar, dramatiskar, symbolskar og apokalyptiskar. Trø, plantur og blómur eru týdningarmikil myndevni hjá listakvinnuni. Í myndum av trøum og fólkum lýsir hon hvussu alt hongur saman; hár og æðrar hjá menniskjanum vaksa saman við røtrunum á trøunum og á henda ítøkiliga hátt verður víst á samanhangin millum okkum og alheimin. Ofta eru menniskju og bygningar endurgivin í lítlari stødd. Ístaðin eru tað náttúran og blómurnar, sum taka yvir júst sum í romantiskum málningum í 19.øld. Anna Seppälä er væl kend listakvinna í føroyska listaumhvørvinum her hon framsýndi á fyrsta sinni fyri góðum tjúgu ár síðani.

Á framsýningini í Listasavninum eru verk eftir hesi listafólk: Tita Vinther, Sigrun Gunnarsdóttir, Jack Kampmann, Sámal Joensen-Mikines, William Heinesen, Bárður Jákupsson, Zacharias Heinesen, Rannvá Kunoy, Edward Fuglø, Frida Zachariasen, Ingálvur av Reyni, Rannvá Holm Mortensen, Elinborg Lützen, Janus Kamban, Tróndur Patursson, Jógvan Waagstein, Jóannis Kristiansen, Randi Samsonsen, Jóna Rasmussen, Heiðrik á Heygum, Ingi Joensen, Kári Svensson, Frimod Joensen, Sven Havsteen-Mikkelsen, William Gislander, Steffan Danielsen, William Smith, Fridtjof Joensen, Olivur við Neyst, Poul Horsdal, Torbjørn Olsen, Amariel Norðoy, Bent Restorff, Flora Heilmann, Guðrið Poulsen, Súsan í Jákupsstovu, Astrid Andreasen, Tóroddur Poulsen o.o. Á Listasavninum er opið leygardag frá 13-16. Í Steinprenti er opið leygardag frá 14-17.

Málningurin her undir er við á framsýningini í Listasavninum. Tað er Kjalarvørrur, sum Mikines málaði í 1929, tá hann hevði gingið á kunstakademinum í eitt ár. Karl Niclasen - Karl í Bókhandlinum keypti málningin, sum Grunnur H.N.Jacobsens eigur. Sambært Bárði Jákupsson er hann málaður umborð á Tjaldrinum á staffeli, sum Mikines setti upp afturi á bátadekkinum. Tað er áhugaverd upplýsing, tí myndin hjá 23 ára gamla listamanninum sýnist ikki serliga impressionistisk. Dentur verður heldur lagdur á eitt dreymakent og romantiskt huglag. Hesin kjalarvørrur sigur eina søgu um menniskjans spor og hvussu lítlan týdning, vit hava í stórbæru náttúruni. Kompositiónin er dynamisk við einum kjalarvørri, sum gongur á skák gjøgnum myndarúmið - um eina lítla løtu er hann horvin sum ein hvørvisjón.

Her í húsinum hongur ein onnur mynd hjá Mikines av havinum, sum eisini er málað í 1929 - sí niðastu fotomynd. Eisini her er sjónarringurin høgur. Grátt er í veðrinum og aldurnar eru at síggja til um at bróta sær veg út úr myndini. Men heldur enn at úrslita í einum gamalsligum náttúruromantiskum málningi, tykist myndin hjá Mikines í stóran mun at snúgva seg um málarí. - í báðum havmyndunum er tað sum bjóðar Mikines báðum elementum av; havinum og málarínum.