Vetrarlistin í Víngarðinum

Í Víngarðinum hava vit skift framsýning og takka fyri stóra áhugan fyri hesari 15.framsýningini hjá okkum, ið hevði heitið “Hetta merkiliga lýsið...” við verkum eftir Zacharias Heinesen og Anker Mortensen.

Nú dagarnir styttast, ætla vit at gera ymiskt burturúr bæði matliga og listaliga. Vit hava sett saman eina dygdargóða og progressiva skrá við listaframsýningum í heyst og vetur. 15.oktober letur upp framsýning við spildurnýggjum verkum eftir Jóhan Martin Christiansen. 3.desember verður tað Julie Sass, ið letur upp framsýning við nýggjum verkum. Vit gleða okkum til framsýningarnar, eisini tær í 2023, tá er foto, málningar og glaslist á skrá - meira um hetta seinni.

Nýggja framsýningin í Víngarðinum, sum er opin frá í dag, 2.sept. eitur LIST ÚR SAVNINUM og ber brá av bæði sorgblídni og lívsgleði. Her eru fotomyndir hjá Ásmundi Poulsen, m.a. ein av Tindhólmi, sum hevur eitt melankolskt romantiskt brá, sum fotografurin ikki bert hevur fingið fram við at taka myndina, men eisini í eftirviðgerð í myrkakamarinum. Fína akvarelmálaða steinprentið hjá Fríðu Matras Brekku av Nólsoynni í gráum og í ljósareyðum támi hevur sama slag av sorgblídni yvir sær nú vit siga summarinum farvæl. Landslagið er eisini afturvendandi myndevni hjá Mariusi Olsen, sum ofta leggur eina serliga, dupulta myndatulking yvir sínar myndir, so at vit varnast landslagið á annan hátt enn vit plaga. Tær báðar vatnlitsmyndirnar hjá Onnu Seppälä eru eyðkendar fyri hesa sermerktu listakvinnu, sum í síni list er eins einastandandi original og hon er inniliga humanistisk. Hon hevur málað ein monumentalan vasa ella krukku, ið er prýdd við teimum fínastu reyðu, bláu og violettu blóðæðrunum. Myndirnar hjá Mariusi Olsen hevur hann gjørt í Steinprenti, har fleiri av hinum framsýndu verkunum hjá m.a. Zven Balslev, Hanna Bjartalíð og Tóroddi Poulsen eisini eru framleidd. Hesa ferð hava vit ikki fernisering, men tit eru øll vælkomin inn á gólvið at hyggja at framsýningini. Tá kvøldið kemur og sól fer í kav er tað ikki so galið at fáa sær eitt glas afturvið góðari list.

Markleys surrealisma

Surrealistaskápið hjá Marcel Jean

Síðsta vikuskiftið var seinasti kjansur at vitja vitskuvíðkandi framsýningina, Surrealism Beyond Borders, sum Tate Modern í London fyriskipaði saman við The Metropolitan Museum í New York. Kuratorar eru Stephanie D´Alessandro og Matthew Gale.

Listarák ella ismur eru sum kunnugt eitt slag av listasøguligum kassum, ætlaðir eins og praktisk amboð til almenna fatan av listini í ávísum tíðarskeiðum og høpum. Allýsingin av surrealismuni hevur verið lutfalsliga smøl um eitt listarák, sum kyknaði í flóðalduni hjá modernismuni í Europa, tað vil siga í París umleið 1924, eitt rák, sum við denti á tað psykologiska og við støði í dreymum og dreymatýðing hjá Freud og Jung legði dent á at lýsa tá ótilvitaða á symbolskan hátt. Salvador Dali, René Margritte, Meret Oppenheim og Frida Kahlo eru kendir surrealistar, men tað eru so ómetaliga nógv listafólk, hvørs verk hava verið og eru surrealistisk.  

Ein sinnisstøða

Eitt ávíst lyndi sæst í okkara tíð til, at framsýningarátøk og útgávur gera upp við ella víðka gamlar listsøguligar allýsingar og júst hetta er galdandi fyri framsýningina á Tate Modern og The Metropolitan Museum, sum víðkar surrealismuhugtakið innihaldsliga, stílsliga og landafrøðiliga. Longu tá vit trína inn í framsýningina fáa vit at vita, at surrealisma í roynd og veru ikki er eitt stílslag men ein sinnisstøða, sum vendir veruleikanum við. Ein sinnisstøða við atliti til at varpa ljós á okkurt óunniligt í gerandisdegnum og á okkara ótilvitaðu trá soleiðis sum hon til dømis kemur fram fyri okkum í dreymum. Tá eitt stílslag verður til eina sinnisstøðu, verður tað av sær sjálvum nokk so markleyst - tá kundu tey eisini framsýnt føroyska list hjá t.d. Tóroddi Poulsen, Silju Strøm, Anný Djurhuus Øssursdóttir ella onkrum øðrum av okkara samtíðarlistafólkum, sum framleiða verk við einum surrealistiskum brá.

Dreymurin dregur

Dreymar hava sjálvandi altíð verið til og als ikki bara í París í 1920´unum. Um vit gáa eftir, eru dreymar framvegis í okkara huga hvønn tann einasta morgun, tá vit vakna, summir marrukendir av strongd og tvingsilsatferð, aðrir flúgvandi poetiskir við djúpari vitan. Á framsýningini síggja vit dømi um surrealismu úr t.d. Buenos Aires, Cairo, Lissabon, Prag, Seoul og Tokyo úr fyrru øld frá tjúgunum til hálvfjersini við denti á ikki bara tað psykologiska, men eisini tað politiska, uppreistrarsinnaða lyndið hjá surrealistum, ið vilja seta seg upp móti øllum autoritetum og definitiónum. Og hvør veit um ikki tað er júst hetta, sum ger, at áhugin er so stórur fyri surrealismu, sum hann er í løtuni – Framsýningin Another Surrealism læt upp í Den Frie í danska høvuðstaðnum síðsta hósdag. Aja, júst sum mann helt, at Freud gamli var væl og virðiliga niðurgrivin og yvirstaðin, er tað hann, mann kemur í tankar um í heilum. Hvussu var tað, Rói Patursson skrivaði? - “Dreymurin dregur Sigmund svevur”. Eins og í hálvfjersunum seta vit í dag spurningar, sum eru skilagóðir, summir. Og vit vita øll, at tað einki nyttar at standa í stað, tosar tú sum lærari um penisøvund og ødipuskompleks ert tú næstan líka perverterað sum tann fyri neyðini detroniseraði Spies rejs og vær glad. Alt sum er fast loysnar, eisini ismuhugtøk – tey kunnu toyggjast, men bara til eitt vist. Tað kann henda, at tú gongur á eini framsýning sum hesari og hugsar: Ja, spennandi, men hví hava tey ikki handan og hasa við eisini og hví í grundini steðga í hálvfjersunum? Svarið er møguliga tað sjálvsagda, at sjálvt um surrealisman er markleys, er veruleikin tað ikki. Har er ikki pláss til meira enn eitt vist – sjálvt í Tate Modern. Men har rúmast nógv á framsýningini, sum er býtt upp í evni og persónar. Markleys surrealisma, Poetisk objekt, Tað óheimliga í tí gerandisliga, Dreymar, Uppreistur fyrst og fremst, Samanrenning í París, Heimurin undir surrealismuni, Kollektivir samleikar, Samanrenning í Haiti, Martinique og Cuba, Eugenio Granell, Ted Jonas, Út um vit og skil, Surrealisma og sex, Samanrenning í Cairo, Samanrenning í Mexico City, Alternativar skipanir, Automatisma.

Hurðar

Framsýningin er stór og væl disponerað í fleiri rúmum, sum eru litsett við vøkrum myrkagráum, myrkabláum og myrkareyðum litum, ið hóska saman og mynda ein samanhangandi karm kring verkini. Framsýningin er fjølbroytt, hølini eru nokk so ymisk, summastaðni eru mest málningar, meðan montrur, fullar av bókum, faldarum, ritum og bløðum eru aðrastaðni. Fyrsta verkið á framsýningini, sum verður sitandi í huganum á mær er framúrskarandi klári og gátuføri málningurin hjá Marcel Jean, Armoire Surréaliste (Surrealistiskt klædnaskáp). Tað er ein sonevndur trompe l´æil málningur, sum á superrealistiskan hátt er meinlíkur einum monumentalum skápi við hurðum, sum gloppa, so at vit hóma eitt landslag aftanfyri hurðarnar. Eg kom alt fyri eitt at hugsa um The Doors og altso ikki bara sýruta tónleikin hjá hálvfjersarabólkinum og heldur ikki bókina hjá Aldous Huxley, The Doors of Perception, sum so, men um sitatið hjá William Blake: “If the doors of perception were cleansed, every thing would appear to man as it is, Infinite. For man has closed himself up, till he sees all things thro' narrow chinks of his cavern.” Málningurin er metalistaligur og snýr seg í stóran mun um surrealismuna, ið summi halda vera óv ítøkiliga og figurativa, men kortini eru fleiri dømi um abstrakta surrealismu á framsýningini t.d. ein málningur hjá Juan Miró.

Max Ernst

Tað kenda ókenda

Í fyrsta framsýningarhølinum eru fleiri surrealistisk høvuðsverk sum t.d. hummaratelefonin hjá Salvador Dali og kenda myndin hjá René Magritte av einum toki, sum kemur guvandi út úr eini kamin, men har er so nógv at síggja, eisini nógv, sum eg ikki havi sæð áður, t.d. einastandandi verkið hjá Max Ernst frá 1924 við heitinum, Deux enfants sont menacés par un rossignol (Tvey børn eru hótt av einum náttargali), sum MoMa eigur. Hetta er um somu tíð ein lítil, glógvandi, yndisligur málningur við turkisbláum himmali og einum fittum húsum við einum reyðum portri, sum røkkur ítøkiliga út úr myndini. Ovarlaga á myndaflatanum sæst ein lítil fuglur, á tekjuni á húsunum rennur ein gráur figurur avstað við einari gentu, onkur er dottin og liggur svímaður, ímeðan gentan vinstrumegin veipar við einum risastórum knívi. Hetta verkið sameinir á hugtakandi hátt okkurt kent og hugnaligt við tað ókenda. Kenslan minnir um hana, mann kann fáa av summum verkum hjá Hanna Bjartalíð, tá mann fær ein varhuga av tómleika og skeivleika, onkrum løgnum í tí kenda og fitta. Og tað er avgjørt ikki einastu ferð, eg á hesi framsýning komi í tankar um týska hugtakið “unheimlich”, ið merkir óhugnaligt, óunniligt, ófrættakent og dapurt. Hugtakið er eisini heitið á eini grein hjá Sigmund Freud frá 1919, har hann grundar um tað íheimliga í tí óheimliga og øvugt við støði í eini etymologiskari og leksikalskari kanning av orðunum “heimlich” og “unheimlich”. Freud ger vart við, at orðini ikki hava øvugta merking, sum mann skuldi trúð og at unheimlich jú er myndað av tí heimliga. Ein orsøk kann vera, at størsti óhugni sum kunnugt kann finnast í tryggasta umhvørvinum og tað er tá tað er tryggast, at óhugnin er minst væntaður – ikoniska senan í brúsubaðnum í Psycho er eins og nógvir aðrir filmar hjá Alfred Hitchcock grundaðir á hesa sannroynd. Framsýningin er yvirhøvur full av verkum, sum kløkka áskoðaran, tí tey gera nakað óvæntað soleiðis sum t.d. áðurnevndi hummarin hjá Dali. Men tað er eisini sera áhugavert at síggja hvussu væl nógv av teimum framsýndu verkunum halda sær – fleiri eru útivið hundrað ára gomul og hava kortini eitt ómetaliga modernað brá, sum saman við tí stóra og vælgjørda kataloginum gera framsýningini til eina framúr uppliving. Hon liggur leingi á.

Dorothea Tanning Eine kleine nachtmusiik 1943

Ein áskoðari hyggur at bókum í eini montru

Rita Kernn-Larsen Atomer 1944

Enrico Baj Bodysnatchers 1959

Pierre Alechinsky Central Park 1965

Juan Miro Mai 68 1968-1973

Tarsila do Amaral Býur (Gøta) 1929

Verkið vísir til fotomynd hjá Man Ray, sum var at síggja í tí fyrsta tíðarritinum av La Révolution Surréaliste 1924

Asger Jorn Uttan heiti 1957

Samtíðarlist í Listasavni Føroya

Silja Strøm, Quiet Ordinary Things, 2021. Eigari: Føroya Politi og Bygningsstyrelsen.

Í tíðarskeiðinum 26.08.2022 – 15.01.2023 verður stór serframsýning við samtíðarlist á Listasavni Føroya. Framsýningin ”Brot” leggur dent á føroyska samtíðarlist í stórum vavi. Listaverkini á framsýningini eru nevniliga fjøltáttað brot úr føroysku samtíðarlistini. Heitið sipar harumframt eisini til frambrot, nýbrot, og tað at bróta frá siðvenjum.

Tosa vit um føroyska list, er tað ofta naturalistiskir landslagsmálningar við olju á lørifti, ið koma til hugs, av teirri góðu orsøk, at hetta slagið av list fyllir serliga nógv í føroysku listasøguni og hevur verið sterk siðvenja í Føroyum í øldir. Í 1960´unum og 1970´unum flyta vit okkum tó longri og longri frá naturalistiska málninginum og afturkenniliga myndevninum og nærkast abstraktiónini við slóðbrótarum sum Jack Kampmann og Ingálvi av Reyni. Men hvat sermerkir føroyska list í dag? Hevur føroyska samtíðarlistin nøkur felagseyðkenni?

Listaverkini á framsýningini hava tað í felag, at tey rannsaka nýggj úttrykk, nýggja tøkni, ella nýtt tilfar, og at tann siðbundna, naturalistiska endurgevingin av einum ítøkiligum myndevni er slept.  Øðrvísi tilfar so sum byggiskúm, mylar, mjólkarpakkar og mangt annað er at síggja á framsýningini, meðan meira siðbundið tilfar so sum oljumáling og ull verður nýtt á ein hátt, ið víkur frá føroysku siðvenjuni.

Verkini á framsýningini koma inn á fleiri øki og viðgera fjøltáttað evni. Evni sum til dømis tað kropsliga, sambond og burðardygd verða tikin upp, umframt at fleiri av verkunum sipa til rák í alheimslistasøguni. Hóast verkini eru sera fjølbroytt, fáa tey ein felagssamanhang í framsýningarhølinum. Tey tosa saman og siga okkum nakað um tað, sum rørir seg í samtíðarlistini og í samfelagnum í Føroyum í dag.

 Listafólkini, ið eru við á framsýningini, eru:

Alda Mohr Eyðunardóttir, Anný Djurhuus Øssursdóttir, Hansina Iversen, Jens Dam Ziska, Jóhan Martin Christiansen, Jón Sonni Jensen, Kirstin Helgadóttir, Ragnhild Hjalmarsdóttir Højgaard, Randi Samsonsen, Rannvá Kunoy og Silja Strøm.

 

Til minnis um Amariel Norðoy

Í dag, 14.august 2022 andaðist listamaðurin Amariel Norðoy á Hvidovre Hospital – hesum boðaði dótturin, Kristianna frá umvegis Facebook. Amariel Norðoy varð føddur 9.oktober í 1945 í Klaksvík. Hann var útlærdur skipstimburmaður, men byrjaði á Kunstakademinum í Keypmannahavn 1977 og hevði har Sven Dalsgaard, Knud Nielsen og Robert Jacobsen sum professarar. Amariel Norðoy var liðugur í 1983 og var longu tá væl dámdur millum listáhugaðar danir og føroyingar. Hann var sera aktivur í mong ár og framsýndi mangan einsamallur og saman við øðrum - tað munu vera mong heim, sum hava Amarielmálningar hangandi. Hann er serliga kendur fyri sínar koloristisku landslagsmyndir, málningar og litografi, sum ofta avmynda hav við litsprongdum flykrandi myndaflatum, men Amariel arbeiddi eisini meira eksperimenterandi við eitt nú surrealistiskum readymades m.a. Hansara verk eru ogn hjá m.a. Listasavninum og fleiri bøkur og hefti eru útgivin um listamannin.

Tey seinnu mongu árini málaði hann javnan ein serligan bát, sum heilt ítøkiliga lívbjargaði honum og familjuni, tá hann var barn - heitið á hesum verkunum var tessvegna ofta Útróðrarbørn. Undirritaða var og vitjaði Amariel á atelierinum í 2011. Tað er altíð áhugavert at vitja listafólk í umhvørvinum, har tey skapa. Á vegginum í atelierinum hingu hópin av skitsum, postkortum og fotomyndum og herímillum ein lepi við onkrum, sum Bergur Jacobsen, prestur hevur skrivað um barnaárini í Klaksvík: "Vit vóru útróðrarbørn - havið og ríkidømið tess átti lívið í okkum. Uttan mun til um faðirin var útróðrarmaður ella ei, so búleikaðust vit kring víkina, tí vit høvdu hjallin á sjónum  havið var lívið!... vit andaðu sjóvarfall, mánan og mysing, høgætt og lágætt, og blankur fiskur á brúnni og á vektini hjá Mikkjali Petur, var ein trygd fyri morgindegnum... Vit sungu sálmar lívsins, tí vit stúrdu, tá teir fóru... havið gevur og havið tók.. og vit gleddu okkum til at fara á støð... har var hugni og ein farri av veitslu, hvørja ferð teir fingu fong. Vit sungu lívsins sálmar, tí mammurnar vóru fegnar, tá teir komu aftur, tí einki var ein sjálvfyglja, tí sólin eisini skein, og góðveðursløtur avloystu ódn, tí ta eisini var stuttligt at vera barn, tí norðlýsið var so vakurt og kavin so hvítur... vit vóru útróðrarbørn. KG 334 var størri enn lívið, og tað er hann onkursvegna enn!".

Mikladalur 1997

Manslýsing 1993

Manslýsing 1997

Surrealisturin í Gøtu 60

Í dag 11.august 2022 fyllir ein av okkara mest sermerktu samtíðarlistafólkum seksti ár. Tað er Tummas Jákup Thomsen úr Norðragøtu, sum er ógvuliga fjøltáttaður listamaður, tó at hann er eyðkendur sum teknari, málari, skulptør, installatiónslistafólk konseptlistafólk, fotograf, snikkari og annað mangt.

Hann hevur tikið lut á hópin av framsýningum í Føroyum og uttanlands t.d. var hann á Arken í Ishøj DK við einum serstøkum bili, sum hann hevði málað eitt føroyskt landslag á. Tummas Jákup Thomsen hevur fleiri ferð tikið lut á Lista-G! og hevur skapt fleiri prýðingar, m.a. eina sonevnda pílabygd í Norðragøtu – hann prýddi eisini Gøtu Skúla í 2011.

Kanska er listamaðurin mest kendur fyri sínar surrealistisku blýantstekningar – ofta í ovurstødd – har landsløg og onnur figurativ element verða sett saman við klingrutum mynstrum, sum geva landsløgunum ein surrealistiskan dám av endaloysi. Á eini Heystframsýning fyri mongum árum síðani framsýndi hann ein einastandandi rørandi málning/tekning, sum var gjørdur út frá einari svarthvítari fotomynd av listamanninum, tá hann var smádrongur - hetta verkið hevði ein góðvarnan tóna, men rakti kortini við tað serliga einsemið, sum eyðmerkir ta opnu og ódefineraðu barnatilveruna. Tummas Jákup kann eisini vera stuttligur, speiskur og nokk so langt úti viðhvørt. Hansara intergalaktiska perspektiv víkir frá aðrar føroyskari list. Á Várframsýningini í Listasavninum herfyri sýndi  hann fram eina stóra installatiónstekning, hvørs arkitektoniska skap var átøkt eini papyrusrullu, sum áskoðarin kundi fara inn í. Eitt tílíkt verk er eyðkent fyri Tummas Jákup Thomsen, tí tað er hugfarsligt, fyndugt og øðrvísi hugsað og skapt eins og tað heilt ítøkiliga tekur áskoðaran inn í verkið. Tummas Jákup Thomsen er sera produktivur og arbeiðir javnt og samt - seinastu árini hevur hann við virðing og kærleika endurskapt og bøtt Húsini hjá Karli í Norðragøtu - tað er eitt veldugt bragd - heimbygdin hevur gjørt eitt satt kvett at varðveita hesi fantastisku, listaligu húsini. Fyri nøkrum árum síðani skrivaði vinmaðurin, listamaðurin Øssur Johannesen eina bók um Tummas Jákup Thomsen og Tummas Jákup er eisini umrøddur í fleiri øðrum listabókum, eins og hansara verk eru ogn hjá ymiskum søvnum. Nú vantar bara ein stór, retrospektiv og samtíðarlig - gjølliga kuraterað framsýning við verkunum hjá honum -hjartaliga til lukku, Tummas Jákup.

Slóðbrótarin Flora Heilmann 150 ár

Flora Heilmann - landslagsmálningur frá 1897

 Á Landsbókasavninum er í løtuni ein framsýning við tekningum hjá listakvinnuni, Floru Heilmann, einum myndlistaligum slóðbrótara, sum er meira ella minni burturgloymd.

Myndirnar, ið verða framsýndar eru á leið trýss í tali – listakvinnan gav sjálv bókasavninum hesar myndir fyri 91 árum síðani, tá savnið kallaðist Føroya Amt Bókasavn. Í 1945, tað var árið eftir, at Flora Heilmann doyði vóru pengar savnaðir saman til tess at ramma inn tær síðstu myndirnar, sum enn ikki høvdu fingið rammu – millum tey, sum tá lótu pengar, vóru Petra og Hans Andrias Djurhuus, Janus Djurhuus og Rigmor Lützen.

Flora Heilmann hevði nógv sera góð vinfólk í Føroyum, m.a. Janus Djurhuus, sum skrivaði eina yrking, ið var vígd henni. Tekningarnar hjá Floru Heilmann eru nú vakurt rammaðar inn á nýggjum og kunnu síggjast á Landsbókasavninum 150 ár eftir, at listakvinnan var fødd. Av tí, at innrammaðu myndirnar verða framsýndar í glasmontrum, er eitt sindur ríkiliga nógv av glasi ímillum mynd og áskoðara, men framsýningin er kortini áhugaverd av tí, at talan er um verk hjá einum av okkara listaligu grundleggjarum.

Verk í Føroyum

Í mongum føroyskum heimum hanga myndir, sum Flora Heilmann hevur málað. Hetta eru kanska serliga heima hjá ikki heilt ungum fólkum úr gomlum mentaðum heimum og í summum førum eru listaverkini arvað ella keypt. Av tí, at Flora Heilmann búleikaðist í Føroyum í mong ár, eru nokk so nógv av hennara verkum tøk her um leiðir, ikki bara á Landsbókasavninum.

Frú Heilmann og frk Taylor

Um hugt verður eftir í okkara listsøgubókum, fyllir Flora Heilmann ikki tað stóra, men í bókini hjá Bárði Jákupsson Myndlist í Føroyum stendur kortini, at Heilmann var virkin málari og at mangt bendir á, at bæði hon og vinkona hennara, amerikanska listakvinnan, høvundurin og ferðakvinnan Elizabeth Taylor hava ”gjørt sítt til, at fyrstu málarar okkara fóru í gongd og sum skilst fekk Mikkjal av Ryggi eisini myndlistaligan íblástur frá somu keldu. Seinni í bókini verður Jógvan Waagstein endurgivin soleiðis: ”Tað sindrið av vitan, eg havi um málarí, havi eg fingið frá frú Heilmann og frk. Taylor”. Elizabeth Taylor búði eitt tíðarskeið á Eiði, har hon fekk stóran listaligan týdning fyri Niels Kruse. Sum kunnugt var Jógvan Waagstein tónleikari, men han verður eisini mettur sum ein av teimum trimum stovnarunum av føroyskari myndlist, sum umframt teir nevndu eisini telur Kristin í Geil.

Flora Rosalia Heilmann 

Flora Heilmann, fødd Hermansen (1872-1944) var donsk listakvinna, dóttur Oluf August Hermansen og Marie Nicoline Mathilde Andersen – pápin var listamaður, sum serliga legði seg eftir at mála blómu- og fruktmálningar – og tað tykist sum hesin florali áhugi sæst endurspeglaður í blómandi navninum hjá dóttrini, Floru Rosaliu og hennara myndevnisvali. Flora var í 1896 varð gift Lorentz Peter Heilmann presti. Tey fluttu sama ár til Viðareiðis, har hann varð prestur. Prestahjúnini búðu í prestagarðinum í Ónagerði inntil 1906, tá tey aftur fluttu til Danmarkar. Flora Heilmann framsýndi fleiri staðni í DK – m.a. hevði hon myndir við á vár- og heystframsýningum á Charlottenborg frá 1913 til 1924. Sambært upplýsingum, sum verða endurtiknir ymsastaðni á netinum, hevði Flora Heilmann onga útbúgving sum so sæð burtur frá undirvísing, sum hon fekk frá sjálvum Frederik Vermehren. Hetta skal hava verið í 1917, men er altso sjey ár aftaná, at kendi listamaðurin, professarin Vermehren doyði, so har er okkurt komið skeivt fyri ella hevur sonurin, sum eisini æt Frederik Vermehren og var lækni, undirvíst Floru Heilmann.

Konubrot

Tað er einki at ivast í, at leikluturin, sum Flora Heilmann og Elizabeth Taylor høvdu fyri føroyska myndlist kundi verið gjølligari granskaður, men sum skilst hevur Landsbókasavnið fleiri brøv til frú Heilmann, sum kundu verið áhugaverd í hesum sambandi. Okkurt bræv er við á framsýningini og umboðað á yvirlitstíðarrøðini við myndum og tekstbrotum, sum hongur á framsýningini – har er m.a. eitt bræv frá myndahøggaranum, Janusi Kamban, har hann eggjar frú Heilmann til at framsýna í Føroyum. Flora Heilmann var jú prestafrúa – tað var tá í tíðini ein positión, ið kundi hava við sær nógvar skyldur. At megna yvirhøvur at tekna og mála í eini slíkari støðu er í sjálvum sær eitt bragd. Sum flestum kunnugt var leikluturin hjá kvinnum skerdur ella samfelagsdefineraður til at ganga fyri seg í heiminum, halda hús og ansa børnum. Kunstakademi var eittans til mannfólk tá í tíðini. Hetta var m.a. orsakað av croquistekningini, tí tað sømdi seg ikki hjá kvinnum at tekna eftir nakinmodel, hildu teir. Í 1876 varð ein privatur danskur Tegne- og Kunstindustriskole for Kvinder stovnaður av Vilhelm Klein, sum samstundis staðfesti tað, sum øll hildu seg vita: ”At kvinder har samme Ævner som Mændene, vil næppe nogen paastaa”.

Blómumálningar

At blómu- og fruktmálningar gjørdust vanligasta myndevni hjá listakvinnum varð treytað av, at hesar myndir mintu um brodering, sum var góðkent húspjak hjá konunum í borgaraskapinum. Í fleiri tekstum á netinum, t.d. gravsted.dk og wikipedia, men eisini í biografi hjá Weilbach Kunstnerleksikon verður dentur lagdur á, at Flora Heilmann ikki fekst við list í Føroyum ella at hon byrjaði aftur, tá hon flutti til Danmarkar. Hetta kundi verið ein orsøk til, at hon ikki verður tikin uppí, tá vit tosað um stovnararnar av føroyskari myndlist. Hinvegin havi eg ilt við at fáa tað til at passa; eitt nú eru tekningarnar á Landsbókasavninum dagfestar frá 1897 til 1931. Men googlar mann navnið á listakvinnuni, finnur mann lættliga fleiri blómumálningar men eisini føroyskar landslagsmálningar so tíðliga sum í 1897.

Siðsøgulig myndaskráseting

Fyrst í 1920´unum kom Flora Heilmann aftur til Føroya og komandi árini málaði hon vatnlitsmyndir av føroyskum landslags- og bygdamyndevnum. Flora Heilmann búði fast í tíggju ár í Føroyum, men var síðani her í fleiri umførum og vitjaði vinfólk og málaði – líkt er til, at hon fleiri ferð hevur fingið ferðastyrk frá danska undirvísingarmálaráðnum til at fara til Føroya at mála. Í Ársfrágreiðing 1995 Føroya Landsbókasavn siterar Martin Næs listakvinnuna, sum greiðir soleiðis frá: ”Jeg så da med Vemod, at det gamle og skønne og poetiske samt kulturmæssigt set værdifulde var i Begreb med at forsvinde. Som Følge heraf fik jeg den Tanke, som efterhånden har fæstnet sig mer og mer hos mig, at jeg burde forsøge endnu engang at komme tilbage til Øerne for at iværksætte grundige Studier over og tilvejebringe Akvareller og Tegninger og studier i Olie – så vidt mulig, af af alt det, som er i Færd med at forsvinde”. Fleiri av myndunum á framsýningini eru myndalýsingar av gomlu Føroyum við denti á tað siðbundna í húsabygging, klæðum, prýðislutum og búnýti.

Viðmæli

Satt er, at nógvar av myndunum á framsýningini í Landsbókasavninum hava størri siðsøguligt enn listaligt virði, men inn í millum eru eisini hugfarsligar landslagsmyndir, sum mugu metast á jøvnum føti við tær hjá teimum listamonnum, sum vit nevna undangongumenn í føroyskari list – harumframt síggjast fleiri málningar til sølu á internetinum, m.a. ein flottur málningur av Ónagerði frá 1897 í sama náttúruromantiska stíli sum Niels Kruse málaði. Men yvirhøvur – tá eg hyggi at myndunum hjá Floru Heilmann og síggi nær tær eru signeraðar, má eg undrast um hvussu lítlan ans, vit hava sýnt Floru Heilmann sum undangongukvinnu og stovnara av føroyskari myndlist. Orsøkin er kanska okkurt slag av misskiltum tjóðskaparligum fyriliti, tí hon er donsk, hetta at vera konufólk hevur neyvan verið til fyrimuns og harumframt hava vit ikki nógva gransking innan myndlist yvirhøvur. Hvussu er og ikki – longu í 1923 hevði Flora Heilmann listaframsýning í Havn – tað var í H.N.Jacobsens Bókhandli og í Tingakrossi verður framsýning viðmæld við hesum orðum ”Enhver der har Interesse for og Forstaaelse af Kunst, bør aflægge Fru Heilmanns Udstilling et Besøg”. Eg kann bara taka undir við Kristini í Geil og viðmæla øllum at fara at hyggja at framsýningini á Landsbókasavninum. Í summar fram til 15.august er opið klokkan 10-14 á Landsbókasavninum, sum eisini hevur eina framsýning um tey 12 eintøkini av fyrstu føroysku bókini, "Færøiske Qvæder” hjá H. C. Lyngbye.

Víngarðurin í summarfrí

Takk øll tit, sum hugdu inn á gólvið um ólavsøkuna. Tað var hugnaligt. Nú fara fólkini í Víngarðinum at halda eina tiltrongda summarfrítíð, men fríggjadagin 12.august lata vit upp og tá ber aftur til at uppliva fínu listaverkini hjá Anker Mortensen og Zachariasi Henesen á framsýningini Hetta merkiliga lýsið.

HETTA MERKILIGA LÝSIÐ - vernissage

Leygardagin 16.juli læt upp framsýning við verkum hjá Zachariasi Heinesen og Anker Mortensen í Víngarðinum. Her eru nakrar myndir frá upplatingini og av verkunum, sum síggjast best í veruleikanum, har tey hanga. Í juli er opið í Víngarðinum mikudag, hósdag, fríggjadag og leygardag.

Fráfaringartímin

 

Hetta merkiliga lýsið

oman av brekkum fyri dag

svøvntyngdar standa

sóljurnar

heftar av dropaveftri

ljósgeislar av og á

nema við náttarspunan

enn ikki dagur

 

Limir tínir

fagrari

enn fjøll og fjarar gjáir –

fráfaring.

 

Hetta loyndarfulla lýsið

oman at lendum

fyri dag.

Regin Dahl

 

HETTA MERKILIGA LÝSIÐ

Góð tíðindi til tey, sum dáma málarí. Leygardagin 16.juli klokkan 15-17 letur upp listaframsýning í Víngarðinum hjá Anker Mortensen og Zachariasi Heinesen. Heitið á framsýningini HETTA MERKILIGA LÝSIÐ er lænt frá summarsligu yrkingini Fráfaringatímin hjá Regini Dahl, ið byrjar eins og ein náttúrueygleiðing og heldur fram sum ein kærleiksyrking.

Zacharias er elsti og royndasti listamaðurin í føroyskari list, sum hevur avrikað so nógv, at hann fyri tað kundi lagt seg á laurberini at hvíla. Men hann arbeiðir framvegis, har tykist eingin pensiónshugur fyri framman og tað kunnu vit vera takksom fyri. Hansara kubistisku, bjartlittu myndir av bygdini við havið eru fyrimyndir hjá mongum. Hann hevur serligan áhuga fyri ljósinum og tá sólin er frammi, tendrar hon myndirnar hjá Zachariasi Heinesen. Hann dugir sum fáur at fanga løtuna, tá ljósið brýtur litirnar í támuta og regnváta landslagnum. Hetta hevur hann gjørt so ofta bæði í oljumálningum og vatnlitsmyndum. Men á framsýningini í Víngarðinum brýtur Zacharias upp úr nýggjum og framsýnir nøkur mixed media verk, sum í roynd og veru eru palettar, tað eru undirløg, hann hevur brúkt at hava málingina á meðan hann málar. Hetta verður til kompositiónir, ið eru sera litfagrar og sum tó, at tær eru abstraktar, tykjast tengdar at náttúru.

Anker Mortensen málar blátt við fleiri ymiskum brigdum av myrkabláum, turkistbláum, violettum og ljósareyðum, sum hann málar í fleiri løgum við abstraktum skapum, sum ofta eru avlong og rundleitt og sveima á yvirflatuni. Sjálvur myndaflatin er tilfarsliga fjølbroyttur, summastaðni blankur, aðrastaðni óblankur, næstan turrur at síggja til við máling, sum stundum er gjøgnumskygd og aðrastaðni óglær. Kantarnir á málningunum hjá Anker eru heilt serstakir og sýnast næstan ullintir við tað, at hann ikki málar tað ovasta lagið av máling heilt út til kantin. Ístaðin fáa vit varhugan av undirmálingini og harumframt er tað onkrastaðni sum um partar av myndakantinum verða prýddir við stuttum, bjørtum og avgjørdum strokum. Myndirnar hava ofta ein lýsandi dám og mann kann siga, at Anker í staðin fyri at skráseta landsløg í sínum málningum, málar kenslur og upplivingar, hann hevur havt. Av tí, at myndirnar eru sansaliga sterkar, fær mann hugsamband við sansaligar upplivingar av grasi, sirmi og sjógvi. Og sjálvt ein lítil mynd av einum urtapotti tykist innihalda ein heilan heim, ið tykist leikandi lættur og merktur av lívstakksemi. Í áðurnevndu yrking hjá Regini Dahl fær ljósið ein heilt serligan dám, tí tað er merkt av møtinum millum myrkur og ljós. Reglan “enn ikki dagur” er spent og á tremur í møguleikum og komandi ljósi. Framsýningin HETTA MERKILIGA LÝSIÐ verður at síggja í Víngarðinum komandi tveir mánaðirnar.

 

Fráfaringartímin

 

Hetta merkiliga lýsið

oman av brekkum fyri dag

svøvntyngdar standa

sóljurnar

heftar av dropaveftri

ljósgeislar av og á

nema við náttarspunan

enn ikki dagur

 

Limir tínir

fagrari

enn fjøll og fjarar gjáir –

fráfaring.

 

Hetta loyndarfulla lýsið

oman at lendum

fyri dag.

 

 

Áhugavert listatiltak í sambandi við G!

Í komandi viku skipa føroysku umboðini í norðurlendska/baltiska lista- og vísindanetverkinum ‘State of the Art Network’ (SOTAN) fyri einum øðrvísi og spennandi átaki. Talan er um eitt átak við bæði privatum og almennum tiltøkum, sum skulu varpa ljós á tær avbjóðingar sum heimurin hevur í mun til mannaskaptu umhvørviskreppuna - bæði so og so. Fyriskipararnir undirstrika, at talan ikki bert er um ta myrku síðuna av hesi kreppuni, men vilja varpa ljós á teir møguleikarnar og tær loysnirnar, sum kunnu koma úr einum tvørfakligum samstarvi millum list og vísindi, um røttu spurningarnir verða settir. 

Fimm útlendskir gestir úr netverkinum koma á vitjan í hesum sambandi, og fer vikan at bjóða uppá millum annað framløgur, filmar, ljóðmyndir, framsýning, samrøður, kjak og upplestur.

Almennu tiltøkini, sum verða í komandi viku, eru:

Mikudag 13. juli, á Listasavnið Føroya, kl. 17-19 : framløgur, kjak og framsýning.

Fríggjadag 15. juli, í fjósinum á G! festivalinum, kl. 13-17: framløgur, filmar, kjak, samrøður og upplestur (G! atgongumerki krevst)

Tiltøkini verða á enskum og eru øll hjartaliga vælkomin.

Áhugaði kunnu annars fylgja við á Facebook bólkinum: https://bit.ly/3c76pIF

Fakta um "THE REWILDING AND EARTH MAKING TOUR - CONNECTEDNESS IN SCIENCE AND ART"

Vit eru partar av umhvørvinum, fólk og djór hava ikki bert náttúruna til felags, vit eru náttúra, heldur er tað gamlar antroposentriskar fatanir av menniskjans leikluti á fold, ið skapa trupulleikar í dag.

Í øldir hava vit sum samfeløg bygt á ein mun millum okkum og náttúruna, men við broytingum innan hvussu vit hugsa í dag mugu vit spyrja nýggjar eksistentiellar og trúðarligar spurningar, tí hvat er nú søgan um okkara pláss í hesum heimi?

Yrkjarar, vísindafólk og listafólk hava altíð funnið íblástur í náttúruni, frá fjøllum, av steinum frá havinum. Geopoesi, ella yrking um og við landinum, er tí eisini ein ’jarðar-skapan’, um vit skilja eina breiðari týðing av hvat ein yrking kann vera og hvat list kann, hvussu list, bókmentir og vísindi kunnu møtast. 

- Hvussu kunnu vit innan list arbeiða við meiri enn tí menniskjaliga, við jarðfrøðini, við sjónum, insektum, við friðaðum oyggjum sum Kolturi? 

- Hvussu kunnu list, bókmentir og vísundi svara aftur mótvegis einum heimi sum vit ikki kunnu liva í longur á sama hátt?

- Hvussu kunnu vit syrgja tað sum vit missa, og hin vegis nøra um alt tað lívið sum er rundan um okkum samstundis?

Føroysku SOTAN umboðini eru:

Jón Sonni Jensen, listafólk og grafikari
Kim Simonsen, rithøvundur og akademikari
Guðrið Poulsen, listafólk
Jón Aldará, lívfrøðingur og sangari
Uni Árting, jarðfrøðingur og grafikari
Kolbrún í Haraldsstovu, plantufrøðingur og listafólk

Fláffy United

Bruno Mikael Eysturstein

Eitt ummæli av eini Várframsýning, sum umframt at vera fleirmedial og festlig, flosnar í støðum

Várframsýningin læt upp í Listasavni Føroya 24.juni og sum vit hava sæð tað áður, er listáhugin stórur millum fólk at meta út frá miklu fjøldini, ið javnan møtir til tílík tiltøk. Sjálvandi er góða undirtøkan eisini tengd at teirri sannroynd, at Várframsýningin er ein lutfalsliga stór framsýning við 25 luttakarum. Av teimum er meira enn helvtin ikki myndlistafólk burturav – summi starvast innan onnur listaøki og onnur eru áhugafólk. Sostatt er framsýningin átøk eini Ólavsøkuframsýning, sum vit altso hava fingið tvær av um árið - tann eina er stýrd av Listafelagnum, hin av Felagnum Føroyskum Myndlistafólkum. Og sjálvt um talan er um eitt sera festligt tiltak við góðum røðum, mati og drekka og góðum lagi, vági eg (einaferð enn) ljósasløkkjarapositiónina við at staðfesta, at tað sum heild verður ov nógv framsýnt í Listasavni Føroya við ov lakari dygd.

Eg hugsi, at eitt ávíst kritikkloysi kann vera ein avleiðing av okkara kompleksu samtíð, sum er so mikið torfør at fata og gjøgnumskoða, at vit hava lyndi til at geva upp og lata eftirtíðina um kritikkin? Kanska økir kenslan av vantandi gjøgnumskygni og yvirliti um eina ávísa ósemjuangist, ið fremur ábyrgdarloysi og fær okkum at krevja endaleyst undirhald og hurrá, meðan minni verður hildið um tað kritiska? Neyvan hava ummæli stóra ávirkan upp móti øllum tí góða lagnum við føgrum og fegnum lovorðum og myndum á SoMe! – Aja og So be it, sum Jóhan Dahl mælti á sinni. Eftir stendur, at ov nógvar tílíkar blandaðar “Ólavsøkuframsýningar” um árið máa yrkisstøðið undan Listasavninum, ið missir sína týdningarmiklu støðu sum oddviti í føroysku myndlistini. Kanska skuldi Várframsýningin hildi fram sum biennala annaðhvørt ár.

Fláffy United

Vónandi hevur kritiski orðagjósturin omanfyri ikki stygt allar lesarar burtur, tí sjálvandi er okkurt meira fjálgt og uppbyggiligt eisini at siga um Várframsýningina 2022, sum ein nevnd hevur hugsað og sett upp. Í úrvalsnevndini vóru hesa ferð Tummas Jákup Thomsen, Bruno Mikael Eysturstein, Ólavur Sverri Trónd Thorsteinsson og Ole Wich. Framsýningarheitið Fláffy United er hugvekjandi. Meðan United jú ber brá av ítróttarligum framfýsni og samtaki, er fyrri parturin av heitinum meira ivasamur. Fláffy er eitt hálvføroyskt avbrigdi av enska lýsingarorðinum fluffy, sum kemur av navnorðinum fluff. Kaga vit í Sprotan, merkir fluff mjúk dun, pu ella fon, meðan fluffy verður brúkt um nakað mjúkt og dúnut. Eisini verður víst á, at orðið kann sipa til okkurt ótrygt. Á netinum finna vit hópin av allýsingum av hugtakinum fluffy, ið kunnu skipast í A) tilfarslig ella B) innihaldslig sermerki um nakað, sum er løgið og ódefinerað. Av tí, at samtíðarlistin eins og samtíðin sjálv er tilfarsliga og innihaldsliga fluffy, er hetta í grundini eitt væl valt tema til eina samtíðarframsýning ikki minst tá hugsað verður um, hvussu nógv tilfar og tilfarslig atlit hava merkt ta progressivu samtíðarlistina síðan aldarskifti. Hetta hava vit sæð í verkum hjá m.a. Jóhan Martini Christiansen, Randi Samsonsen, Dennis Agerblad, Tóroddi Poulsen, Jón Sonna Jensen og mongum øðrum – av teimum nevndu er bara síðstnevndi við á Várframsýningini við trimum verkum, sum eru tilfarsliga serstøk, framleidd úr polyuretan skúmi, gipsi og liting. Tað sama er galdandi fyri ljóðinstallatiónina við teimum eyðkendu mongu bjartlittu leidningum hjá Heðin Ziska Davidsen, sum skilir seg tøkniliga og tilfarsliga úr heildini og sum eisini varð brúkt performativt til upplatingina.

Digitalar myndir

Litføgru digitalu myndirnar hjá Bruno Mikael Eysturstein taka ímóti teimum vitjandi á Várframsýningini. Á myndini, sum hevur verið brúkt til at reklamera fyri Várframsýningini, helt eg meg síggja farslóðina av einum bylgjandi, bleytum, pinklittum seyðaskinn. Pink kann vera ein sera týdningsberandi litur, ið tá hann verður brúktur til nakað so siðbundið føroyskt sum eitt seyðaskinn, fær eitt poppkent, stuttligt ella speiskt brá – ikki minst, tá ein grasgrønur bøkkur er settur inn í høpið. Bruno Mikael Eysturstein hevur sína heilt egnu, áhugaverdu listaligu fatan av náttúruni og hann hevur fyrr framsýnt bøkkar og gras. Á teimum myndunum, sum hanga á Várframsýningin er talan kanska um bylgjandi hár av onkrum slag eitt sindur sum í verkunum hjá íslendsku listakvinnuni Shoplifter. Hvussu er og ikki – talan er um digitalar viðgjørdar myndir - tað tykist vera eitt høvuðstøkni á Várframsýningini – tað vísir seg tó, at fleiri av hesum í roynd og veru eru ymiskt sløg av digitalum prentum, t.d. inkjet pigmentprent í røðini hjá Ole Wich, kaos&fokus 1-5, ið hanga niðri í salinum beint við hjá fýra myndum av tektoniskum fragmentum hjá Bruno Mikael Eysturstein, sum tær líkjast við sínum plakatkenda brá og sterku litum.

Ole Wich

Ole Wich hevur eisini eitt verk á framsýningini úr blandaðum tøkni við heitinum MESTsum – tað er ein avlong, rektanguler pláta, sum kann malast runt á vegginum soleiðis sum áskoðarin ynskir. Interaktiva frælsið verður tó tálmað av nøkrum strikum á vegginum, sum vísa hvar plátan skal hanga. Ole Wich nevndi í síni røðu, at listafólkini í úrvalsnevndini hava valt at hava síni verk við í framsýningini í ár og tað hava tey av sonnum gjørt við lít. Tey fylla ríkiliga nógv - ikki minst Ole Wich sjálvur. Eg kundi heldur ynskt mær at sæð meira av t.d. sáru surrealismuni hjá Gwenaël Akira Helmsdal Carré, villu tekningunum hjá Elini Josefinu Smith ella vøkru tekstillistini hjá Ragnhild Hjalmarsdóttir Højgaard, so at mann fekk eitt meira fullgjørt innlit í hesi áhugaverdu listauniversini.

Elin Josefina Smith

Eg veit sjálvandi frá egnum royndum, at mann sum kurator ofta hevur eitt lutfalsliga avmarkað úrval at arbeiða við og at tað helst er ein orsøk til, at fyriskipararnir í so stóran mun hava sett sítt merki á framsýningina, ið tó er rættiliga fyllt – havi ilt við at skilja hví tað annars útmerkaða video-glasverkið hjá Brandi Patursson, sum var partur av landslagsframsýningini, eisini skal vera við á Várframsýningini - enntá sama stað. Várframsýningin varð hildin á fyrsta sinni í 1990 um várið – hon er í ár seinkað orsakað av umvælingsarbeiði á Listasavni Føroya. Úrvalsnevndin hevur boðað frá, at teir hava valt at víkja frá siðbundnu myndevnunum í føroyskari list: “Vit leita út ímóti mørkunum og grásonunum. Har úti, sum tær grundleggjandi fortreytirnar hjá listini fáa sínar royndir, har nýggir hættir og nýggj úttrykk koma til sjóndar.” Tað er merkiligt og í grundini ótrúligt, at tað yvirhøvur ber til at gera eina framsýning sum Várframsýningina 2022, har tey allarflestu av teimum etableraðu listafólkunum í Heystframsýningarbólkinum og Felagnum Føroyskum Myndlistafólkum og onnur við eru fullkomiliga fráverandi. Spurningurin er hvørt hetta er eitt tekin um vantandi virðing fyri hesi framsýning, sum einaferð skuldi vera flaggskipið hjá føroysku yrkislistini. Yrkislistafólkini tykjast í staðin miðsavna seg um prýðingar og framsýningar á privata listamarknaðinum í Danmark og í Føroyum á gallaríum, har vit eru fleiri, sum gera um okkum við skiftandi listaligum royndum og førleikum. Mann kann næstan siga, at privatgallarí eru farin at spretta eins og hundalond á hvørjum húsarhorni - ikki minst í Havn. Gongdin er á ein hátt positiv – føroyingar hava altíð verið óførir at keypa føroyska myndlist. Sjálvandi er støðan eisini tekin um eitt øgiligt yvirskot, bæði listaliga, men altso eisini peningaliga. Og sjálvt um tað er ivasamt, má mann vóna, at allar íløgurnar fara at bera seg – eisini tær ógvuliga mongu, sum verða gjørdar í hesum árum uttan um faklistalig innlit ella ráðgeving. 

Ragnhild Hjalmarsdóttir Højgaard

MateriaLIST

Várframsýningin 2022 fylgir á ein hátt nýmaterialistisku gongdini innan myndlistina soleiðis at skilja, at hon er fjølbroytt og fleirmedial. Nýmaterialismuhugtakið verður nýtt um sera ymiska list, t.d. um verk, hvørs ontologi ella tilverufrágreiðing er partur av sjálvum tilfarinum, men fevnir eisini um øll møgulig slag av crossover verkætlanum millum náttúruvísindi og list og um kanningar av tí sonevnda antropocæna, av veðurlagsbroytingum ella socio- og kynspolitiskum evnum. - Eg havi spekulerað uppá um eg kann hefta intergalaktiska list uppí nýmaterialismuna. – tí so kann tað stóra verkið hjá Tummas Jákupi Thomsen, surrealistinum í Gøtu, kallast nýmaterialstiskt. Hann hevur eina stóra installatiónstekning, ið stendur miðskeiðis í framsýningini. Skapið á installatiónini minnur ikki sørt um eina papyrusrullu, samstundis sum okkurt ídnaðarligt er yvir uppsetingini – listamaðurin segði, at m.a. MEST hevði sponsorerað verkinum. Snyrilsskapið hevur í mong ár hevur verið fastur fúsur í listini hjá hesum originala listamanninum. Hansara útgangsstøðið liggur enn sum altíð í einstaklinginum í universinum og sjónarringurin er sjáldan heilt almindiligur og niðri á jørðini.

Við á Várframsýningin 2022 Fláffy United eru Ole Wich, Tummas Jákup Thomsen, Bruno Mikael Eysturstein, /TRÖDL/ (Ólavur S. T. Thorsteinsson), Billa Jenny Jónleifsdóttir, Bjørk í Hoyvík og Sigga í Hoyvík, Edith Mørkøre, Erhard Jacobsen, Lív í Baianstovu, Vár Kyn, Alma á Lava, Ann Mari Dam, Elin Josefina Smith, Gwenaël Akira Helmsdal Carré, Harald Bjørgvin, Jana Jonhardsdóttir, Jón Sonni Jensen, Leivur Thomsen, Maria Smith, Oddfríður Marni Rasmussen, Rakel Helmsdal, Heðin Ziska Davidsen, Ragnhild Hjalmarsdóttir Højgaard, Brandur Patursson. Framsýningin hongur inntil 20.juli.

Tummas Jákup Thomsen

Rakel Helmsdal

Jón Sonni Jensen

Leivur Thomsen

MECHANICAL POSES - finissage við artist talk

Leygardagin 9.juli klokkan 15 verður finissage í Víngarðinum, tá Jón Sonni Jensen og Kinna Poulsen fara at práta saman um serstøku framsýningina, sum hevur verið at sæð seinastu mánaðarnar í Víngarðinum. Hetta vikuskiftið verður seinasta høvið at síggja ella enduruppliva framsýningina og øll eru hjartaliga vælkomin.

MECHANICAL POSES er heitið á serframsýningini hjá Jón Sonna Jensen í Víngarðinum í Tróndargøtu 31. Tá vit skulu lýsa verkini hjá Jón Sonna Jensen, hendir tað so ógvuliga skjótt, at umrøðan snýr seg um tað tilfarsliga. Eitt er, at hesi verk úr byggitilfari sum skúmi, gipsi og silvurfoliu bróta upp úr nýggjum listtøkniliga, men tey eru harumframt so ómetaliga fysisk og ítøkiliga til staðar í rúminum. Fleiri listaverk hava ein bløðrutan yvirflata, ið tykist vera úrslitið av tilfari, sum hevur verið flótandi og bleytt, men sum síðani er stadnað og vorðið hart og fast. Og soleiðis eru nógvir mótsetningar í hesum verkum ið tykjast løtt og skemtilig, men eisin djúpt álvarslig.

Ein røð av skapilsum hanga á vegginum eins og skulpturel relieff. Tey eru øll snarað og boygd avbrigdi av klassiska byggilistaliga súluskapinum, hvørs rørslur síggjast í tilfarinum eins og bylgjur ella rukkur. Verkini bera brá av onkrum mekaniskum ella funktionellum; rørum og installatiónum. Samstundis er eitt týðiligt organiskt brá yvir teimum kúputu ella innskaraðu formunum. Yvirflatan er matt, mjúk og aðrastaðni blonk og sýnist sum heild sera varierað. Verkini hava eitt hugtakandi sansaligt at kalla hedonistiskt brá, ið verður undirstrikað av ljósareyða litinum, ið gongur aftur í fleiri av verkunum á framsýningini. Ljósareytt er ein serstakur litur, sum bæði signalerar húð og kropp og og nakað, sum beint tvørturímóti er ónatúrligt og kulturelt.

Relieffini eru still – sjálvandi -  men av tí, at verkini eru so sansalig, sum tey eru, hómar áskoðarin kortini ljóð og rørslur t.d. í silvurfoliutilfarinum, ið prýðir ella savnar summi verk. Tann turri stívnaði bløðruflatin hevur ein annað tóna, sum mann ímyndar sær kann hava sama poknuta ljóð sum rískeks. Eisini í tí tilfarsliga, sýnast verkini hjá Jón Sonna samansett, merkt av mótsetningum millum t.d. frítt og bundið og millum kropp og heila.

 

Art talk in Víngarðurin saturday 9.juli 15.00

The solo exhibition at Víngarðurin by Jón Sonni Jensen is titled MECHANICAL POSES. When we are to describe Jón Sonni Jensen’s art, the conversation quickly becomes about the materiality of his work. It is one thing that his pieces are made from construction materials such as foam, plaster and silver foil, some which are relatively unconventional in an artistic context, but the work is simultaneously tremendously physical and present in the space. Several of the artworks have a blistered and porous surface, which seems to be the result of a material, once liquid and soft that has dried and become hard and rigid. Opposites like these are present in many of the pieces that seem light and humourous yet deeply serious.

On the walls we see a series of figures reminiscent of sculptural reliefs. All of them are twisted and bent variants of the classical architectural columnar form. The work resembles some sort of mechanical functionality such as tubing and structural installations, whilst at the same time bearing concise organic intentions in the arched and concave shapes. The surfaces show variations of matte and glossy finishes. The work has an interesting sensuous and hedonistic quality, which is emphasized by the recurring pink colour. Pink is a special colour that simultaneously gives connotations to skin and the corporeal and indeed something much more unnatural and cultural.

The reliefs are of course motionless, but because of their sensuous nature the viewer can still discern some sounds and movement. For example in the crispy silver foil, which decorates some of the work as well as gathering other pieces. The dry, stiff and blistering foam surfaces carry a different note, perhaps one similar to rice crackers. The material combinations of Jón Sonni’s work are also teeming with opposites such as something free and something bound as well as the connection between the bodily and the cerebral. His work seems almost made for the space at Víngarðurin where the exhibition MECHANICAL POSES will be on display until the 9th of July where we will have a finissage and an artist talk at 15.00.

Bjarne Werner Sørensen sýnir fram í New York

Fram til ólavsøku hevur føroyskdanski listamaðurin Bjarne Werner Sørensen framsýning í Elizabeth Harris Gallery í New York.

Á framsýningini, sum kallast Transitions sýnir hann fram oljumálningar. Bjarne Werner Sørensen hevur verið sera virkin á føroyska listapallinum og hevur havt framsýningar í Listasavninum, Listahøllini MEST og á Norðurbryggjuni.

https://www.ehgallery.com/bjarne-press

Tá einki er alt...

Framúrskarandi Tóroddur

Nýggju yrkingarnar hjá Tóroddi Poulsen eru glógvandi dømi um ein poetiskan og listaligan vitapassara, sum ikki minst hevur ans fyri myrkrinum millum ljósblunkini.

At tað skuldi vera júst longsta dag, mær untist at lesa nýggja yrkingasavnið hjá Tóroddi Poulsen, EINKI HEITI, eri eg glað fyri, tí henda bókin tekur tíð at lesa, serliga um mann lesur hana seint soleiðis sum yrkjarin einaferð skrivaði, at mann skuldi. - Tað veit eg ikki um eg geri. Eri kanska ikki so málførur lesari ella jú, tað eri eg í øllum førum í løtuni, tá eg lati spildurnýggju bókina upp. Tá eri eg tann perfekti víðopni lesarin, men so lesi eg nakað, sum fær meg at koma í tankar um okkurt annað, sum eg má venda aftur til – blaði síðan fram og taki afturíaftur ein tanka – sæð onkrastaðni úr erva má henda lesitilgongdin tykjast heldur óskipað sum tá ein grindalokkur í ovfarakæti dansar millum tendraðar lampur.

Yrkingarnar eru eisini so mikið tendraðar, at tað neistar úr tí væl roynda skaldapottinum. Hesin pottur verður nevndur í framúr góðu yrkingini ÍDNI, ið fær somu merking sum íblástur ella sum í øllum førum sýnist vera ein lýsing av tí at yrkja. Tað er at røra so hart í skaldapottinum, at ein vísa úr barndómsins fjøru fær okkum at renna undan ørindum, sum eingin sendi okkum – so sjálvsagt, einfalt og samstundis komplekst verður samanhangurin millum barndóm og yrkjaraeg lýst samstundis sum vit fáa varhugan av hvussu fullkomiliga óneyðug yrkt ørindi eru. Eingin hevur biðið um tey.

Tóroddur Poulsen fær ómetaliga nógv innihald at rúmast í sínum reglum, ikki minst, tá hann snarar teimum á. Øvugtleikin er ikki bara orðaspæl, tvætl ella spei soleiðis sum tað onkuntíð hevur verið hildið. Her er týdningarmikil samanhangur millum háttalag og tað, sum hann roynir at siga og tað er í grundini ófatiligt hvussu hann støðugt megnar at orða hetta av nýggjum nú í bók nummar 45, sum inniheldur 45 yrkingar ella har á leið. Sjálvmótsigandi heitið á yrkingasavninum EINKI HEITI vísir til eina hevd innan modernistiska list, har myndlistaverk eru uttan heiti. Hetta er aftur treytað av, at myndevni og funktión verður alsamt meira opið, har móttakarin støðugt fær størri leiklut og álit og tessvegna ikki nýtist eitt heiti til tess at skilja listaverkini.

Orðingin kann eisini sipa til listaliga universið hjá Tóroddi Poulsen, ið ofta brúkar sonevndar negatiónir sum kreativt útgangsstøði í yrkingum og myndum, har noktandi orðingar sum “einki” ella “ikki” eru afturvendandi. Tað áhugaverda við negatiónum er, at tær í grundini ikki upploysa týdning sum mann skuldi hildið. Tá mann til dømis lesur um eitt træ, sum IKKI var har, verður semantiska tómrúmið, ið stendst av negatiónini merkt av hesum trænum ella fyribrigdinum, sum var nevnt í negativum skapi og tá verður tað ordiliga spennandi at vera lesari í einum meira abstraktum og óítøkiligum fatanarrúmi, ið er meira merkt av døggi, ljósstrálum, támi og varhuga enn av tí ítøkiliga.

Fagurfrøðiliga og tøkniliga er stórur munur millum vatnlitsmyndina á permuni við teimum luftkvæmu, sveimandi beinagrindunum og so orðini, har listamaðurin hevur brúkt okkurt slag av kriti og stórar spjaldrastavir at skriva sítt egna navn og bókaheitið omaná og í millum beinagrindirnar. Stavirnir tykjast avgjørdir fyri ikki at siga illsintir og hesin sami tóni heldur fram á innpermuni, har vit verða mint á hvussu EINKI HEITI skal framberast (ikki við o ella oy!) og alt hetta hevur við sær, at mann fer at grunda um orðið “heiti” og hvat tað í grundini merkir. Sambært Sprotanum kann orðið umframt at siga hvat nakað eitur, bæði merkja lyfti og hóttan og tað er jú nóg nógv tilfar til at byrja ummælið umaftur.

Yrkingarnar í EINKI HEITI eru djúpar, eksistentiellar, surrealistiskt snurrandi, humoristiskt glógvandi við viðkomandi viðmerkingum til alt møguligt løgið, sum gongur fyri seg í okkara tíð í okkara samfelag. Tað er sum tað plagar í bókunum hjá Tóroddi, ið tó ikki tykist líka harmur ella indigneraður sum hann onkuntíð hevur verið. Ein fitt og stutt yrking staðfestir, at ein frikadella og eitt sindur av guði er nóg mikið til at bjarga degnum hjá onkrum. Ein onnur ræðist kríggið – ikki bara tað í Ukraine, men eisini tað í lummanum á telefonini, sum er full av støðugum ræðuleikum, yrkjaraegið ikki klárar at síggja. Jú, mann er við uppá hatta har og inngangsorðini, ið boða frá, at tíðindini eru avlýst vegna bláan himmal. Hevði tað verið so væl onkuntíð.

Fleiri yrkingar taka saman um eina lívs- og listafatan, sum í grundini hevur verið til staðar síðan byrjanina - debutsavnið Botnfall (1984). Hetta er t.d. galdandi fyri ta fínum yrkingina Í HOLINUM, har tað verður staðfest, at einki er alt og at holið vil vera ljósið. Millum myrkrið og ljósið gongur ein smøl snyrilstrappa niður ella upp í gjøgnum hetta mjáa vitatornið av eini yrking – segði nakar William Heinesen? Ein onnur universal/genial yrking, NÝBROT snýr seg um okkurt slag av umvæling, men hesa ferð ikki av eini standmynd ella nú ert tú eitt skip – skipið er í hvussu er í hvussu er ikki longur lossað við bókmentum ella siðsøgu. Hetta gongur fyri seg í náttúruni á bønum, har sóljur siga sannleikan við summardáar og kokkurin fer niður í maskinrúmið at heinta berjalyng meðan boð verða send eftir hornorkestrinum. Hetta er ein fantastisk yrking, ið minnir um eina listaliga installatión, sett saman av ítøkiligum og óítøkiligum lutum, ið mynda ein listaligan nýbygning, sum er meira enn bara eitt far.

Virðingin fyri at spæla er grundleggjandi, spæl er javnsett at yrkja og at droyma. Barndómurin er grundarlagið - tað veldiga løriftið, sum einaferð var ómálað, men nú fyllist og sum allar upplivingar verða mettar upp móti og málaðar á. Hetta tykist Tóroddur Poulsen sera tilvitaður um og hann dugir óvanliga væl og sum fáur at lýsa eksistentiella paradoksið, at jú fleiri dagar, vit hava samlað okkum saman á lívskontuni, tess færri eru eftir. Hesa banalu men universalu sannroynd hevur hann formulerað í mongum yrkingum og myndlistaverkum og tað er í grundini ófatiligt hvussu hann støðugt megnar at orða hetta av nýggjum og at gera tað listarliga relevant og nýhugsandi.

PARADÍS

vit børn

lakkaðu paradís

á tí breiða vegnum

tí tað var

ov lítið pláss

á tí smala

har tey gomlu

gingu aftur og fram

og tosaðu um

gamlar dagar og slekt

áðrenn tey fóru

út á bøin

at henta summardáar

til okkum

sum vóru so røsk

at lakka paradís

á tí breiða vegnum

Nær fert tú at síggja teg sum eg

Í síðstu viku byrjaði ein serstøk listaframsýning, ið ikki hevur sæð sín líka her á landi. Fyri tað fyrsta eru framsýningarhølini ikki høli, sum vit plaga at sambinda við list yvirhøvur. Tað fyrsta framsýningarstaðið var Miklagarður í SMS, og nú standa verkini í Svimjihøllini í Gundadali og listakvinnan, sum kann finna uppá slíkt eitur Randi Samsonsen. Hon er Havnakona við stórum H – blíð og týð og krúllut, men mann skal ikki lata seg narra hvørki av krúllum ella teimum sveimandi, himmalbláu eygunum hjá láturmildu listakvinnuni. Í grundini er listakvinnan sjáldsama skørp og málfør og ein av okkara mest framfýsnu listafólkum. Hon brýtur upp úr nýggjum við síni list, ið er merkt av samtíðarligum, umhvørvisligum og menniskjaligum atlitum. Hon hevur seinastu árini luttikið á hópin av framsýningum bæði í Føroyum og uttanlands og er nýliga komin aftur úr Toronto, har hon hevur sýnt fram á framsýningini Shared Terrain. Eg hitti hana við hús, har listaverkini í beint tá fylltu væl upp í stovu og atelieri. Tað sá heilt fantastiskt út – sum ein surrealistisk, mjúk og bleyt hertøka av eini vanligari stovu og arbeiðsrúmi.

Vakurleiki

Heitið á framsýningini í m.a. Miklagarði er “When will you come to see you like I do?”. Reglan stavar frá einum framúrskarandi vøkrum jazzlagi, ið snýr seg um vakurleikan í tilveruni, kærleikanum og menniskjanum. Møguliga er tað ikki júst, vakurleiki, ið liggur fremst fyri, tá tú skalt lýsa tey fimm listaverkini, sum Randi Samsonsen hevur gjørt til framsýningina í Miklagarði. Kortini er tað júst vakurleikin ella okkara fatan av vakurleika, ið er ein tann frægasta inngongdin til eina fatan av hesum verkunum, tí hvør Venusversión er tann vakra, tann klassiska úr Milo ella rundi fruktbærisfigururin úr Willendorf? Tað valdast um eyguni, ið síggja og um avvarðandi mentan og tíðarskeið.

Standmyndir

Verkini hjá Randi Samsonsen eru í hvussu er standmyndir. Tær eru lutfalsliga stórar, fleirlittar við heklaðari yvirflatu. - Jú, tú las rætt; hondheklaðar standmyndir, organisk, buglut trídimensjonal skap, sum kneysa í einum matvøruhandli og aðrastaðni í Havn. Fleiri teirra hava bein og fáa meg at hugsa stuttligar, ómøguligar tankar um at klatra upp og seta meg á tær. So kundi eg sitið har uppi í 2 metra hædd og hugsa um lívið sum ein onnur prinsessa á ertrini. Eg fái eisini hug at klemma standmyndirnar, tí tær eru so tjúkkar og fjálgar og dotnar niður av mánanum og standa nú í teirra óendaliga gátuføri púra ómystiskar millum matvørur í Miklagarði eitt sindur sum Barbapapafólkini. Franska barnabókin Barbapapa kom út í 1970 og eg minnist hvussu hugtikin eg sum smágenta var av figurunum, samstundis sum eg ræddist teir. Ómetaliga lættir at tekna, eg taknaði ofta ta ljósareyðu við hvítum perlum um hálsin – einfalda skapið var ein orsøk til øgiliga popularitetin, hugsi eg, men eg ræddist eisini figurarnar, ið vóru ræðandi dulklæddir – eitt sindur sum Sorte Slyngel – mann visti ikki hvar mann hevði slíkar formskiftarar.

Knoss

Vit hava fingið orð á listakvinnuna og spurt hana nakrar spurningar, m.a. hvussu tað ber til, at hon hevur heklað allar hesar kvadratmetrarnar av eygum og um tað ikki hevði verið lættari at keypt liðugt framleitt toy? 

Randi Samsonsen svarar, at hon frá byrjan ikki visti, at hon skuldi hekla verkini: ”At hekla er sera tíðarkrevjandi og ein teknikkur sum bert kann útinnast við hond. Eg gjørdi tí royndir við at stykkja toy saman, binda á maskin og annað, sum eisini er sera spennandi og sum kundi gingið eitt sindur skjótari. Men í síðsta enda var tað sjálv vondin, tað taktila og strukturella í heklingini og einfaldleikin í tøkninum, sum gav mest meining og sum eg vænti talar til áskoðaran. Menniskju sansa flatur og vond við okkara húð eins væl sum okkara eygu. Tá eg brúki ullintan tráð og hekling, minnist húðin tað aftur, tí hon hevur sansað hvussu ull merkist. Tilfarið er eisini hugsað sum mótsetningur til alt annað massaframleitt tilfar inni í matvøruhandlinum, sum fyri tað mesta er papp, plastikk og metal”.

Tóvirki

KP: Tú arbeiðir primert við tekstil, sum jú er eitt tilfar, vit brúka til klæði. Hevur tú ongantíð málað málningar? Hvørjar møguleikar sært tú í tekstillistini, sum tú ikki finnur í málningalist?

RS: Eg havi ikki arbeitt við at mála ella tekna annað enn skitsur. Ikki tí eg ikki havi havt atgongd til tilfarið og møguleikan, frá eg var heilt lítil. Abbi mín hevði ein málingahandil í Havn, har hann eisini seldi máling og amboð til listafólk. Men eg lærdi eisini frá eg var heilt lítil at fáast við tráð. Hetta var mest saman við ommu míni. At læra at binda, brodera, hekla og annað var fyrst og fremst fyri at skapa okkurt sum hevði nyttuvirði. Eg skuldi læra at brúka hesar eginleikar og skilja at tað handlar um at gera klæðir til húsarhaldið og fór spakuliga at seta spurningar til hetta? Eg flutti til Svøríkis at ganga í skúla, har eg kom inn á eina “textil konst” linju á HDK Steneby og byrjaði at brúka tráð, form og litir til at skapa tekstil listaverk uttan nakra ávísa funktión aðra enn ta listaligu.

 Serligt framsýningarstað

KP: At seta myndlist upp í einum matvøruhandli er rættiliga serstakt - hvørjir tankar eru aftanfyri hesa staðseting?

RS: Orsøkin til at eg ynski at sýna fram í einum matvøruhandli, er m.a. tí at eg ynski, at standmyndirnar møta áskoðarunum har tey eru, og ikki øvugt, at áskoðarin kemur til teirra soleiðis sum tað plagar at vera í sambandi við framsýningar í søvnum og gallaríum. Eg havi valt ein matvøruhandil og onnur støð, har endamálið við at fara inn hagar er ógvuliga eintýðugt; vit fara í matvøruhandilin at keypa inn. Vit keypa okkum mat, sum er pakkaður inn í fýrakantar, vacuum, plastikk, kassar og dósir við litum og orðum, logo´um og grafikki. Matvørurnar standa á hillini og rópa eftir okkum. Alt hetta er gjørt fyri at fáa samband við okkum. Og vit blíva von við hendan estetikkin. Ein serligur reydligur litur við einari ávísari gulari sól, kann fáa tey flestu til at hugsa um havragrýn frá einum ávísum framleiðara sjálvt um sjálv matvøran í sjálvum sær eru ljósabrún, smá fløt grýn. Tá eg seti mínar bleytu standmyndir inn í Miklagarð, ynski eg kanska at bjóða vananum og automatikkinum í matvøruhandlavitjanini av.

At missa stýring

KP: Nøkur av tínum verkum eru seymað og hanga á vegginum eins og eitt slag av bleytum relieffum. Tey hava eitt hugtakandi óstøðugt brá bæði orsakað av foldum í klæðinum, har ljós og skuggi raka ymiskt á, men eisini ítøkiliga eru tey sera dynamisk og flyta seg í mun til rørslur í rúminum. Tað tykist vera okkurt slag av tilvitaðum listarligum kontrolltapi í hesum. Fer staðsetingin av verkum í almenna rúminum eisini tann vegin?

RS: Jú tað kann vera. Umstøðurnar í tí almennan rúminum eru ómøguligar hjá mær at redigera. Litir, objekt á staðnum, ljós og annað. Hvussu verkini verða móttikin í hesum konteksti er ei heldur nakað eg kann so at siga “stýra”, um tey heila tikið verða móttikin sum standmyndir ella annað er fultkomuliga upp til tann einstaka, eftirsum tey standa á einum “óvanligum” framsýningarstaðið. Tað er bæði eitt befríilsi og eitt sindur hættisligt. Men tað er samstundis avgerandi. At missa kontrol er við til at læra meg, hvat verkini, áskoðarin og eg sjálv megni.

 

Design

KP: Tú hevur eina designútbúgving, hví fórt tú heldur tann vegin í staðin fyri t.d. akademi og hevur hetta nakað at týða?

RS: Áhugin fyri tráði byrjaði sum áður nevnt tíðlig og ikki bara hjá mær. Tað eru góð 30.000 ár síðani, at menniskjað lærdi at spinna ein tráð og ognaði sær snildur til tess at betra um møguleikan hjá smáum stuttum trevjum við at spinna tær til ein tráð. Henda uppdaging hevði risastóran týdning. Menniskjað lærdi at veva og fáa til dømis klæði burturúr og at gera segl til skip, sum gjørdi tey før fyri at flyta seg lættari um hav. Um vit spola fram til nútíðina, liva vit í einari tíð, har tekstila framleiðslan er í einum vaksandi yvirflóð, har umhvørvisligu avleiðingarnar eru nærum óbøtuligar. Tað tykist sum vit hava mist eina kontakt til at skilja, hvat tekstila tilfeingið kann og skal gera fyri okkum. Fyri meg snýr tað seg altíð um tilfar fyrst og tað er kanska tí eg hugsaði, at Designskúlin var betri fyri meg enn kunstakademiið. Eg veit at ein designskúli er meira “brúkara-orienteraður”, men hetta hevur ikki verið nøkur forðing í mínum listarliga arbeiði, kanska tvørtímóti. Eg haldi tað er spennandi at brúka designástøði og háttaløg í míni listaligu tilgongd og hugsi, at listin jú eisini er kommunikativ og sansalig, so har eru felagsnevnarir.

Heitið á framsýningini

KP: Kanst tú greiða frá heitinum á framsýningini, ”When will you come to see you like I do”?

RS: Tá heitið í roynd og veru er ein spurningur, skapar hetta ein møguleika fyri einum svari og ta elalítlu løtu, móttakarin møguliga hugsar um spurningin, so er tann tíðin upplivað og eitt samband knýtt millum verk, menniskja og rúm. “When will you come to see you like I do”, er annars ein regla úr einum sangi sum eitur “The Beauty of all things” hjá Laurance Hobgood og Kurt Elling. Nú kenni eg tekstin og sangin sera væl, so tað gav meining at knýta hetta heitið á míni verk, so tey fingu eina meira innbjóðandi og samrøðukenda rødd. Heitið kann ganga báðar vegir, at tað er áskoðarin sum spyr standmyndina, ella at tað er standmyndin, sum spyr áskoðaran.

Framsýningin ”When will you come to see you like I do” er at síggja í Svimjihøllini í Gundadali eina viku til 4.juli.

Hanus Kamban 80

Hann hevur ikki sett sítt ljós ella sínar førleikar undir skeppuna, rithøvundurin, sum í dag fyllir fýrs. Tað sæst heilt ítøkiliga um vit telja tær mongu skrivaðu síðurnar, sum eru komnar frá honum og sum eftir øllum at døma halda fram at koma, tí í dag á sínum 80 ára degi gevur Hanus Kamban út nýtt stuttsøgusavn við heitinum, Tað lovaða landið.

Tað er ikki langt síðan, vit seinast lósu eina av hansara greinum í Dimmlætting – hetta var ein hvøss atfinning og ávaring móti Vladimir Putin og hansara antihumanu “farsótt úr eystri”. Og júst humanisma og sosialisma kunnu sigast at mynda ideologiska jørðildið, sum ikki bara skaldskapurin men eisini persónurin Hanus Kamban er grundaður á. At tala Róm ímóti er partur av politiskt tilvitaða, samfelagskritiska DNA´num, hjá Hanusi Kamban og ættarliðnum av útisetum, ið búleikaðust í Keypmannahavn í seksti- og sjeytiárum

Hanus Kamban var føddur í Saltangará í 1942, vaks upp í Skúvoy og flutti til Havnar í 1956, har hann tók studentsprógv í Hoydølum í 1960. Eftir hetta starvaðist hann sum lærari og arbeiðsmaður í nøkur ár, áðrenn hann fór undir lestur uttanlands. Hann las eitt skifti enskt og týskt og er útbúgvin sjúkrahjálpari. Seinnu mongu árini hevur hann fingist við skriving burturav. Sum áðurnevnda grein um Putin helst eisini bendir á, røkkur sjónarringurin hjá Hanusi Kamban víðari enn til tað heimliga umhvørvið. Hann er kosmopolittur við stórum áhuga fyri ikki minst europeiskari søgu og mentan. Samlaða verkið hjá Hanusi Kamban er sera fjølbroytt og fevnir um ymisk teksta- og stílsløg í stuttsøgum yrkingum, ritroyndum, ævisøgum, sangum, greinum, ummælum, eini kantatu osfr. - Hanus Kamban sparir seg ikki, men tekur fegin lut, tá boð eru eftir honum – hann hevur fleiri ferð sagt frá ymiskum í útvarpinum t.d. í Meg minnist og í Dansivali og í 2020 hevði hann eina áhugaverda røð av sendingum við hugleiðingum og tónleiki. Tá eg fyri nøkrum árum síðani arbeiddi við einari av hansara stuttsøgum saman við einum skúlaflokki á Glasi, møtti hann fúsur upp og svaraði øllum spurningum, sum tey ungu høvdu um søguna, Exit Farao og um hansara rithøvundalív – ikki minst um vísindaskaldskapin, science fiction, sum fleiri av teimum ungu vóru áhugað í. Tey vóru serliga imponerað av, at hann hevur týtt Tað nýggja Atlantis, stuttsøguna hjá Ursula K.Le Guin til føroyskt og enntá verið í brævasambandi við víðagitna amerikanska kultskaldið. Hanus Kamban er sosialur av lyndi - tað endurspeglast í evnunum, hann skrivar um, sum ofta eru miðsavnað um menniskju og einum djúpum og inniligum áhuga fyri hvat menniskjaleiki er fyri nakað, men tað sosiala speglast kanska eisini í drúgvu tíðini, sum hann hevur brúkt uppá at lýsa og miðla aðrar høvundar, t.d. Áarstovubrøðurnar. Útgávuvirksemið hjá Hanusi Kamban fevnir um meira enn fimti ár - yvirlitið á netinum er ikki dagført og tá tilfarið er so rúgvusmikið sum tað er, er vandi fyri at villur koma fyri um mann roynir at gera eitt yvirlit. Men so vítt sum eg dugi at síggja byrjaði útgávuvirksemið við týðingum – fyrsta bókin kom í 1969, tað var Drekin og aðrar søgur (Greene, Wells, Bradbury, Maugham). Í 1974 kom Kaleidoskop og aðrar søgur (Bradbury). Í 1978 komu Vælferðarvísur hjá Kára P, har Hanus Kamban átti uppií tekstunum, hann hevur eitt nú skrivað Hvørvisjónina og aðrar. Í 1979 kom enn ein bók við týðingum, Dreymur um eitt undarligt land, av sjey søgum hjá Graham Greene. Í 1989 kom týðing av Othello (Shakespeare) 1991 - Tey deyðu (Joyce) 1994 - Glas lækni (Söderberg) 2002 - Tað nýggja Atlantis (týddar science-fiction stuttsøgur). Í 1979 kom bókin Kveikt og kannað (yrkingar/greinir og týðingar eftir Rikard Long) 1980 - Dóttir av Proteus (stuttsøgur) 1982 - Við tendraðum lyktum (stuttsøgur) 1985 - Tíðartinnur (greinasavn) 1986 - Hotel heyst (stuttsøgur) 1994 - Hjalmar Söderberg (stutt ævisøga) 1994 - J.H.O. Djurhuus - ein bókmentalig ævisøga -  2000 - Tann bráðvakra hugsjónin (greinasavn) 2000 - Heystveingir (sjónleikur) 2001 - Heimahøllin (kantata saman við tónaskaldinum Kára Bæk) 2001 - Pílagrímar (stuttsøgur) 2003 - Jósef Stalin (um lív og politik Stalins) 2007 - Hjarta uttan fylgisneyta: Herman Bang 150 ár (essay) 2008 - Café Europa (yrkingasavn) 2010 - Gullgentan (stuttsøgur) – 2019 Hans Andrias Djurhuus Ein bókmentalig ævisøga.

Hanus Kamban er virðisløntir fleiri ferð og hevur fingið M.A.Jacobsens Mentanarvirðisløn í 1980 og 1986, Mentanarvirðisløn Landsins fekk hann í 2003 og síðan 2007 hevur hann fingið lívslongu heiðursveitingina frá Statens Kunstfond. Hansara stuttsøgusøvn hava verið í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins í 2002 Pílagrímar og 2012 Gullgentan.

Alt sítt drúgva skaldalív hevur Hanus Kamban onga serliga trongd havt til at hvíla á laurberunum ella til at sessast í fílabeinstorninum í friði og náðum og hátíðarligum einsemi. Ístaðin hevur hann verið og er framvegis livandi og virkandi partur av okkara samfelag. Ein persónur, sum mann hittir á café, til listaframsýningar, sjónleikir og annað, sum gongur fyri seg. Um pennurin er hvassur er hann ikki tann, ið ger størstan hávað burtur úr sær; hann er kurteisligur og siðiligur, tykist næstan innifjarur, men tað ber altíð til at fáa eitt gott prát við hann og konuna, Kirsten - takk fyri tað, tit og hjartaliga til lukku, Hanus á 80 ára degnum.

Kinna Poulsen - Listaportal

List í Miklagarði

Hesa vikuna er ein serstøk listaframsýning at síggja í Miklagarði í SMS. Talan er um eina ferðaframsýning av standmyndum, sum um eina viku fer víðari. Heitið á framsýningini When will you come to see you like I do? stavar frá jazzlagnum “The Beauty of All Things” hjá Kurt Elling og Laurence Hobgood, ið snýr seg um vakurleikan í tilveruni, kærleikanum og menniskjanum. Framsýndar verða fimm lutfalsliga stórar standmyndir, fleirlittar við heklaðari yvirflatu og organiskum, buglutum, trídimensjonalum skapum, sum í summum førum standa á beinum - tann hægsta er um tveir metrar til hæddar.

Standmyndirnar eru bleytar og sýnast um somu tíð einfaldar og kompleksar, ítøkiligar og abstraktar. Tilfarið tykist banalt onkursvegna og minnir um barndóm og heklaðar grýtulappar samstundis sum verkini við sínum larmandi infunktionaliteti og monumentalu stødd heilt týðiliga eru annað og meira enn hugnalig. Í staðin tykjast tey ágangandi og full av ósøgdum spurningum. Tilfarsliga snýr tað seg um vondina, tað taktila í heklingini, hvussu vit sansa tilfarið, hvussu okkara húð minnist heklaðu yvirflatuna. Tilfarið er eisini hugsað sum mótsetningur til alt annað massaframleitt tilfar inni í matvøruhandlinum, ið fyri tað mesta er papp, plastikk og metal.

Við at seta verkini inn í ein matvøruhandil og onnur støð, sum vit ikki sambinda við nakað listaligt, vónar listakvinnan at fáa okkum at steðga á og at bróta okkum av í okkara automathugsan, tá vit keypa inn. Talan er ikki um eitt politiskt kapitalismumótmæli sum so og kortini gevur tilfarið hugsamband við tey politisku, antimaterialistisku sjeytiárini. Listakvinnan missir eitt sindur av stýringini á sínum verkum, tá tey verða sett inn í eitt høli, sum einki hevur við list at gera, har tað ikki ber til at stuðla seg upp móti einum listaligum umhvørvi ella teimum ritualum, sum merkja hetta umhvørvið. At missa stýringina er ikki so galið sambært Randi Samsonsen; av hesum lærir hon hvat verkini, áskoðarin og hon sjálv megna og hetta er eitt befríilsi, heldur hon. Sama slag av opinleika hómast í heitinum, Nær fert tú at síggja teg sum eg? Hetta er ein opin spurningar, ið kann ganga fleiri vegir, antin tað er ein filosofiskur tilveruspurningur ella áskoðarin, ið spyr standmyndina, ella tað er standmyndin, sum spyr áskoðaran.

Vit hava sett verkini upp í Miklagarði í dag, eg seti nakrar myndir inn her, men verkini síggjast best á staðnum, far og hygg!

RANDI SAMSONSEN When will you come to see you like I do?

Tíðindaskriv

20.juni verður sjøtul settur á eina serstaka listaliga verkætlan, sum komandi tíðina verður at uppliva á ymsum almennum støðum í Havn. Talan er um eina ferðaframsýning av standmyndum, sum byrjar í Miklagarði í SMS. Heitið á framsýningini When will you come to see you like I do? stavar frá jazzlagnum “The Beauty of All Things” hjá Kurt Elling og Laurence Hobgood, ið snýr seg um vakurleikan í tilveruni, kærleikanum og menniskjanum. Framsýndar verða fimm lutfalsliga stórar standmyndir, fleirlittar við heklaðari yvirflatu og organiskum, buglutum, trídimensjonalum skapum, sum í summum førum standa á beinum og kneysa um tveir metrar til hæddar.

Standmyndirnar eru bleytar og sýnast um somu tíð einfaldar og kompleksar, ítøkiligar og abstraktar, fjálgar og gátuførar. Tilfarið tykist banalt onkursvegna og minnir um barndóm og heklaðar grýtulappar samstundis sum verkini við sínum larmandi infunktionaliteti og monumentalu stødd heilt týðiliga eru annað og meira enn hugnalig. Í staðin tykjast tey ágangandi og full av ósøgdum spurningum. Tilfarsliga snýr tað seg um vondina, tað taktila í heklingini, hvussu vit sansa tilfarið, hvussu okkara húð minnist heklaðu yvirflatuna. Tilfarið er eisini hugsað sum mótsetningur til alt annað massaframleitt tilfar inni í matvøruhandlinum, ið fyri tað mesta er papp, plastikk og metal.

Við at seta verkini inn í ein matvøruhandil og onnur støð, sum vit ikki sambinda við nakað listaligt, vónar listakvinnan at fáa okkum at steðga á og at bróta okkum av í okkara automathugsan, tá vit keypa inn. Talan er ikki um eitt politiskt kapitalismumótmæli sum so og kortini gevur tilfarið hugsamband við tey politisku, antimaterialistisku sjeytiárini. Listakvinnan missir eitt sindur av stýringini á sínum verkum, tá tey verða sett inn í eitt høli, sum einki hevur við list at gera, har tað ikki ber til at stuðla seg upp móti einum listaligum umhvørvi ella teimum ritualum, sum merkja hetta umhvørvið. At missa stýringina er ikki so galið sambært Randi Samsonsen; av hesum lærir hon hvat verkini, áskoðarin og hon sjálv megna og hetta er eitt befríilsi, heldur hon. Sama slag av opinleika hómast í heitinum, Nær fert tú at síggja teg sum eg? Hetta er ein opin spurningar, ið kann ganga fleiri vegir, antin tað er ein filosofiskur tilveruspurningur ella áskoðarin, ið spyr standmyndina, ella tað er standmyndin, sum spyr áskoðaran.

Komandi tíðina fer framsýningin at stinga seg upp ymsastaðni, har tú ikki væntar at síggja hana, men hon byrjar í Miklagarði mánadagin 20.juni. Kurator er Kinna Poulsen.

Paul McCartney 80

Góði keri harra Paul – hjartaliga til lukku við 80 ára føðingardegnum. Tú kennir meg valla, men eg kenni teg væl ella tað helt eg meg gera, tá eg var lítil. Tað var her í Havn í hálvfjersunum. Eg hugsi ikki, at tú hevur verið her í Føroyum nakrantíð og nú verður tað neyvan til nakað so nógv sum tú hevur ímóti grindadrápi. Vegetarur ert tú eisini – tað las eg onkrastaðni, áðrenn eg ordiliga visti hvat vegetarur merkti. Nåh, men um tú skuldi komið og spælt á onkrum av summarfestivalunum, so hevði eg heilt vist farið at lurta - havi so ómetaliga nógv at takka tær fyri.

Eg veit ikki, men møguliga var Ob-La-Di, Ob-La-Da fyrsti Beatlessangurin, eg hoyrdi. Tann sangin skrivaði tú. Hann varð innspældur 8.juli í 1968, tá eg var 9 dagar. Var nakað eldri, tá eg hoyrdi Ob-La-Di, Ob-La-Da og var tann dagin møguliga stødd í stovuni hjá pápabeiggja mínum og teimum á Traðarvegnum. Haldi ikki, at eg var nakað serliga stór, rakk bara eitt sindur longur upp enn til radioapparatið. Tað var í teirri tíðini, tá gardinur vóru appilsingular og fólk royktu inni. Eg havi funnið eina gamla dagbók, har eg havi skrivað THE BEATLES við appilsingulum spjaldrastavum, mær dámdi so væl appilsingult og brúnt. Minnist so væl tann kabarettkenda, lívliga og nokk so fjákuta obladisangin, ið javnan var í útvarpinum um tað mundið, men eg visti ikki, at sangurin hevði sama uppruna sum herliga plátan, Help! ið eg júst hevði fingið fatur á og sum eg trálurtaði eftir frá morgni til myrkurs ella tá eg kundi - alla plátuna á tamb frá fyrsta heitislagnum við brádligu byrjanini og marghátliga rópinum um hjálp, ið var líka inniligt sum tað var óforklárað og óskiljandi. Okkurt um ein, sum við aldrinum tørvar hjálp When I was younger so much younger than today/ I never needed anybody´s help in anyway. - Altso hjálp til hvat? Eg visti ikki, men eg var forvitin, vildi vita. Eg var forrestin ikki tann einasta í mínum ættarliði, sum í úrtíð idoliseraði Beatles fleiri ár aftaná teir vóru givnir. Her í Havn var okkurt slag av Beatles endurkveiking umleið 1978- 1980 – eg minnist ikki hví - hómi bara, at vit hugdu at filminum Help í onkrum føðingardegi hjá Jón í flokkinum, tá tað ikki var hvønsmanslutur at eiga sjónvarp. Eg síggi eisini, at tær flestu skriva Help á regluna “Min bedste grammofonplade” í míni gomlu poesibók.

Haldi ikki, at eg tók mær av, at bólkurin, eg dyrkaði í roynd og veru ikki var til og ikki hevði verið til síðan eg var eitt ár í 1969-70. Sovorðin fjepparastøða, sum eg var í, var ikki ov tengd av veruleika, alt var bara hugflog og dagdreymir - minnist meg hava drúgvar samrøður við John Lennon alt í høvdinum - hann hevði so pena og klóka nøs. Jú, tað ljóðar helst løgið, men frá Help! av, var Beatles nakað, sum gav míni tilveru meining og kós. Eg ynskti mær Beatlesplátur í føðingardags- og jólagávu. Eg lurtaði, lurtaði, lurtaði eftir plátum, skrivaði tekstirnar av, týddi tekstirnar og skrivaði viðmerkingar til tekstirnar - alt til skrivaraborðskuffuna sjálvsagt. Kanska var hetta í einum aldri, tá børn finna okkurt at ganga upp í - hjá mær var alt Beatles. Ein yndissangur var You´ve got to hide your love away - eg var onkursvegna altíð forelskað ella hugtikin ella hvat eg var í onkrum ella fleiri og var alla tíðina um at kódna av øllum møguligum óskiljandi kenslum, so eg var fullkomiliga við uppá hatta, sum John Lennon sang um at skula krógva okkurt fyri øðrum – eg var helst tíðliga til tað eitt sindur kensluborna og dapra og tí eru fleiri av mínum fyrstu yndisbeatlessangum skrivaðir av John Lennon, men tað hugsaði eg ikki um í fyrstani. Í allarfyrstani helt eg, at sangskrivarin æt Lennon til fornavn og McCartney til eftirnavn. Aja, hetta var í eini tíð, tá Beatlarnir fyri mær ljóðaðu sum ein eittans (fleirræddað) rødd og tað var langt áðrenn internetið, men á Býarbókasavninum fann eg seinni bøkur um tónleikabólkin og um teg, John Lennon, Ringo Starr og George Harrison.

Á ein hátt kann mann siga, at eg bingjaði Beatles, so frægt eg hevði ráð eftir sum, at Beatles, tá eg gjørdist fjeppari longu hevði givið allar tær mongu pláturnar út, sum eg lærdi meg uttanat - eg veit eisini enn hvør sangur kemur aftaná hvønn á teimum tólv plátunum – eg keypti Silverbeatles og hvat tað æt, onkrar uppsamlingsplátur, men lurtaði ikki so nógv eftir teimum sum eftir upprunaplátunum. Help (1965) var mín fyrsta Beatlespláta, síðan keypti eg A hard day´s night (1964), With the Beatles (1963) og Please Please me (1963) – eg lurtaði eftir teimum øllum, mær dámdi sangir sum  If I fell in love with you og Things we said today, men minnist, at eg annars føldi eina ávísa frástøðu til hesar pláturnar - hetta kendist gamalt onkursvegna, serliga tær tvær síðstnevndu. - Beatles for sale (1964) var merkilig, so ótrúliga blandað við sovorðnum smágiggutum rockabillyløgum og country men við onkrum smáum perlum inn ímillum sum I´m a loser og no reply hjá John Lennon. Revolverplátuna elskaði eg høgt og inniliga. Veit ikki hvussu nógvar versiónir, eg gjørdi av hasari permutekningini hjá Klaus Voormann. Allir sangirnir vóru áhugaverdir onkursvegna, Taxman hjá George Harrison ljóðaði øðrvísi enn nakað, eg hevði hoyrt áður og praktfullu Lennonsangirnir I´m only sleeping og And your bird can sing vóru eisini løgnir. Nú var teksturin ikki bara beint fram og kanska fekk mann ein varhuga av eini komandi konflikt? “When your prized possessions/ start to weigh you down/ Look in my direction/, I'll be 'round”. Eg haldi, at keypið av hesi plátuni fall saman við fyrstu árunum í Eysturskúlanum, har vit fingu ein framúrskarandi musikklærara, Paula í Sandagerði, ið var tikin úr leikum at spæla klaver og at velja tónleik. Eg minnist í hvussu er hvussu tað bilgdist innan í mær, tá vit í einum av teimum fyrstu sangtímunum við Paula brádliga skuldu syngja Eleanor Rigby og hvussu eg royndi at stýra mær og ikki syngja ov hart ella inniligt henda vælsignaða sang, sum eg elskaði og dugdi uttanat. Tann sangin skrivaði tú, Paul saman við hinum – eitt framúrskarandi lag og ein lítil skaldsøga um stórt einsemi. Á Rubbersoulplátuni dámdi mær best Lennonsangirnar Norvegian Wood við tí einfalda og eitt sindur surrealistiska tekstinum. Fleirraddaði sangurin ljóðaði praktfult í lagnum, sum í bygnaði, útseting og instrumentalisering fullkomiliga rakti beint á tað um somu tíð heimliga og fremmanda huglagið í tekstinum.

Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band (1967) fekk eg frá systir míni Beggu. Tann plátan sá øðrvísi út enn hinar. Kenda horror vacui permumyndin við øllum fólkunum og mongu detaljunum var í sær sjálvum serlig og at lurta eftir plátuni føldist frá byrjan sum at fáa ein frammaná. Eg minnist, at eg setti nálina á svarta vinlylið og at sjóðanin var so óvæntað og løgin, at eg hugsaði, at plátuspælarin mundi vera skeivt innstillaður. Tá kom orkumikla rokkguitarintroin til heitislagið - tað er ein sangur hjá tær, Paul og eg var seld beinanvegin. Fullkomiliga genial pláta allan vegin fram til síðsta sangin, A day in a life og eitt meistarverk, sum nógv er skrivað um. Sjálvt um eg lurtaði eftir plátuni eini fimtan ár aftan á hon var komin út, ljóðaði hon púra fesk og progressiv. Ein ambitiøs og ómetaliga fjølbroytt útgáva, ein heild, ið fevnir klassiskt og rútmiskt uttan trongd til at seta tónleikin í bás. Har eru so nógv hugskot eru gjøgnumførd, at mann kann undrast yvir, at fólkini ikki mistu yvirlitið. Tað gjørdu tey kanska viðhvørt, men úrslitið var gott. Let it be (1970) plátan tóktist kanska eitt sindur ósamanhangandi, sangirnir vóru ymiskir - fýra individualistar við motherfuckingskeggi, sum vóru farnir frá hvørjum øðrum, ósamdir um alt møguligt, innsósaðir í ein wall of sound, men eg lurtaði eftir stórfingna Across the universe hjá John Lennon og longsulsfullu balladuni hjá tær, The long and winding road og sang við tað dýrasta eg var ment. Tá var eg farin at syngja javnt og samt og allatíð. Tá eingin var inni sang eg Oh Darling! Øgiliga hart! Tað var praktfult. Tann plátan, Abbey Road (1969) er óluksáliga góð, Because hjá John Lennon er enn millum mínar yndissangir, men eisini She came in through the bathroom window hjá tær og Something hjá George Harrison.

Magical Mystery Tour (1967) var tann seinasta Beatlesplátan, sum eg keypti og har ikki minst tínir sangir, The fool on the hill og Your mother should know vórðu spældir á tamb og eisini tiknir upp á musikkbond, sum eg gjørdi til mín sjálvs og vinfólk. At hugsa sær, at Paul McCartney fyllir fýrs ár. Tað er nokk so nógv, men nú eg sjálv eri í hálvtrýssunum, má tað jú vera soleiðis. Eg minnist, at eg hevði eina mynd av tær og hinum trimum á blomstruta tapetinum í mínum barnakamari. Tá sóu tit eitt sindur hálvfjersaraligir út við yvirskeggi og síðum hári – haldi eg fekk myndirnar úr hvítu plátuni, sum eg eisini lurtaði eftir, tá eg var farin at ganga í Hoydølum. Tað var um ta tíðina, at alt skuldi diskuterast og eg var ein strævin dóttur, sum uppdagaði alt møguligt nýtt og varnaðist politiskan órætt og hoyrdi samfelagskritiskt bit og sarkasmu í Piggies hjá Harrison. Hvíta dupult-LP´in er annars eitt ordans kurpali, eitt satt órudd av sangum, ið summir eru fjákutir, yndisligir og hampiligir meðan aðrir eru abstraktir og syrutir. Revolution number nine orkaði eg ikki ein gang at hoyra míni heitastu Beatlesfjepparaár. - Martha my dear er ein fínur og eitt sindur prikkisnikkutir sangur, ið fær fittligt flog av øllum blásturljóðførunum og minnir meg um ólavsøkuballónir um dagin, ja og hornorkestur, meðan hon sjálv Sexy Sadie er ein heilt onnur dama, her er hugflogið minni elskuligt og okkurt óhugnaligt, men hetta kemur kanska av, at ræðuleikarnir hjá Charles Manson blanda seg uppí minnini.

Jú jú og Mull of Kintyre hjá Wings varð so ofta spældur í útvarpinum, at sekkjapípuljóð var gerandiskostur í Føroyum í hálvfjersunum, men eg má viðganga, góði keri harra Paul, at eg ikki havi lurtað nógv eftir tí, tú hevur gjørt eftir Beatles. Jú, Live and let die og Tug of war minnist eg og duettirnar, tú sangst saman við Stevie Wonder og Michael Jackson, tað var ikki til at koma uttanum í fýrsunum. Seinni havi eg eisini hoyrt framførsluna av A Ballad of American Skeletons, sum tú hevði saman við Allen Ginsberg í Royal Albert Hall fyrst í hálvfemsunum. Veldugt og tú turnerar enn. Tað er fantastiskt. Grundleggjandi haldi eg, at tónleikurin og tekstirnir, sum eg fekk frá Beatlesplátunum bara hava gjørt mær gott. Kunnleikin til hetta tónleikauniversið gjørdist eitt slag av grundarlagi í míni tilveru, sum eisini var ljóðtapet kring øll møgulig góð vinaløg og enn er tað - Eg upplivi enn í veitsluhøpi at gerast inniliga glað av at hoyra ein Beatlessang og tað hendir enn, at eg hitti nýggjar Beatlesvinir. Takk fyri henda felagsskapin, Paul McCartney - takk fyri tónar og orð og fyri kós - Hjartaliga til lukku og hurrá.

Træyrkingar

Sigurjón Ólafsson á Norðurbryggjuni

Herfyri læt ein ansingarverd framsýning upp við standmyndum úr viði hjá íslendska listamanninum Sigurjón Ólafsson á Norðurbryggjuni í Keypmannahavn. Tó at heitið á framsýningini, Digte i træ stavar frá eini ritroynd frá 1980, rakar tað beint á aktuellu framsýningina, ið av sonnum er poetisk. Hon fekk í hvussu er meg at hugsa um sonevndar millumgerðir í gomlum kirkjum, t.v.s. útskornu trærimarnar millum altar og skip, sum jú í sjálvum sær eru eitt slag av træsálmum. Hyggja vit nærri at listini hjá Sigurjóni Ólafsson, er hon í stóran mun modernistisk við støði í listsøguligum rákum í tjúgundu øld.

Úr Nes Kirkju

Listamaðurin

Sigurjón Ólafsson (1908 –1982) var íslendskur myndahøggari, sum byrjaði sína listaligu útbúgving á Kunstakademinum í Keypmannahavn í 1928 – sama ár, sum eisini Mikines byrjaði har. Í 1939 fekk Ólafsson Eckersberg-medaljuna fyri eina bringumynd, sum hann gjørdi av mammu síni. Tey fyrstu myndevnini og stílurin hjá honum annars kann samanberast við verkini hjá Janusi Kamban. Talan er m.a. um lutfalsliga naturalistiskar, monumentalar standmyndir og relieffir av arbeiðarum, fiskimonnum, saltfiskakonum osfr. Ei undur í um líkskapur er millum listamenninar – Ólafsson og Kamban høvdu sama lærara, Einar Utzon-Frank professara – Ólafsson varð liðugt útbúgvin í 1935 – Kamban í 1940.

Royndir við abstraktión

Longu miðskeiðis í 1930´unum eksperimenteraði íslendski myndahøggarin við meira abstraktum, einfaldaðum standmyndum, t.d. gjørdi hann í 1936 Fótbóltamenn, ið er ein ógvuliga opin og dynamisk standmynd. Í 1939 gjørdi hann upprunakendu steinsúlustandmyndina, Kvinna – Louisiana Museum of Modern Art í Humlebæk eigur hana, og sama ár skapti Ólafsson slóðbrótandi standmyndina, Maður og kvinna, sum er fullkomiliga abstrakt. Hesi árini samstarvaði hann við listafólk í donsku avantgarduni, Asger Jorn, Ejler Bille, Erik Thommesen o.o, men flutti eftir kríggið til Íslands, har hann fekk alstóran týdning fyri menningina av íslendskari modernismu. Hansara verk eru í nógvum donskum listasavnum, t.d. Museum Jorn í Silkeborg og Statens Museum for Kunst, eins og standmyndir hjá Sigurjóni Ólafsson standa runt um í Íslandi m.a. tað risastóra 90 metrar breiða relieffið á vatnorkuverkinum, Búrfelli (1969).

Træ

Orsakað av tuberklasjúku og viðkvæmi mátti listamaðurin so líðandi halda uppat við at høgga í stein og at fáast við gips og leir. Tað gekk betri við timburarbeiði, so hann fór í holtur við at skera rekavið, men eisini keyptan turkaðan við og hervið eru vit komin fram til framsýningina á Norðurbryggjuni. Kuraterað framsýningina hevur Birgitta Spur, ið er einkja eftir listamannin og ein ófør kona. Hon er fødd í 1931 á Fyn, hon var myndahøggaranæmingur til hon í 1956 varð gift við listamanninum. Síðan maðurin doyði, hevur hon miðlað hansara list og í 1984 stovnaði hon Listasafn Sigurjóns Ólafssonar í Reykjavík, sum hon sjálv var leiðari á inntil fyri kortum. Hon hevur kuraterað eina ørgrynnu av framsýningum við verkum hjá Sigurjóni Ólafsson ella í høpum, har hansara verk verða sett saman við verkum hjá øðrum listafólkum, t.d. Asger Jorn. Birgitta Spur hevur eisini skrivað um listamannin og ritstjórnað fleiri útgávur um listamannin, m.a. ævisøguna Sigurjón Ólafsson – Ævi og List I-II (1999) við einum fullfíggjaðum verkyvirliti/ catalogue raisonné.

Náttúra og menniskja

Elsta verkið á framsýningini, Jákupsstigin er frá 1958 og tey nýggjastu eru frá 1982. Fleiri av teimum eldru standmyndunum eru áhugaverdar, settar saman av ormetnum rekaviði við seymum  – hesin samanhangur millum hol og naglar millum náttúru og menniskjaskapt er æviga áhugaverdur og aktuellur eisini. Yvirhøvur bera hesi eldru verkini brá av ymiskum progressivum anti-list rákum í seksti- og sjeytiárunum sum fluxus. Fleiri av verkunum frá 1970´unum hava ein upprunakendan, primitivistiskan ella shamanistiskan dám - okkurt minnir um totemsteyrar.

Menning

Eingin ivi er um, at listamaðurin hevur ment seg javnt og samt, og henda menning er áhugaverd eisini úr einum føroyskum sjónarmiði. Eg haldi næstan ikki, at nakað land er meira áhugavert enn Ísland, tá tað kemur til listasøgu og umstøðurnar hjá listafólkunum. Har er so ótrúliga nógv, sum líkist føroyskum umstøðum og kortini ikki. Øll byrjanin við sjálvlærdum og hálvlærdum listafólkum, sum fyrst málaðu landslagið og umhvørvi har tey búðu og síðani fóru á kunstakademi í Keypmannahavn er fullkomiliga javnlík gongdini í føroyskari list. Og tað er ikki bara listasøguliga men eisini landafrøðiliga, at umstøður líkjast - hygg til dømis hvat kendi íslendski listfrøðingurin, høvundin Björn Th.Björnsson (1922-2007) staðfestir í tekstinum frá 1980, sum er settur í katalogið: “Atlantshavið er ein dýrgoldin forðing fyri navnframi hjá einum íslendskum myndahøggara. Hiðani eru eingi tok, eingin bilur frá Laugarnesi til París, Venezia ella Róm. Innbjóðingar hava vit ikki manglað, men tíverri heldur ikki útreiðslur...”. Føroysk list hevur havt somu avbjóðingar og umstøður, og gongdin líkist sum heild teirri íslendsku fram til kríggið, tá alt broyttist. Sum kunnugt gjørdist Ísland sjálvstøðugt land í 1944 og tá listaliga heimsmiðdepilin eftir kríggið skifti frá París til New York, kagaðu fleiri íslendsk listafólk tann vegin, meðan donsk list, danska kunstakademiið og harvið eisini føroysk list helt fast við europiska hevd eina tíð. Alheimsgerð hevur sum kunnugt javnað munir í listmenningini kring alla klótuna, men í mun til altjóða listmarknaðin eru vit í Føroyum komin stutt samanborið við Ísland t.d. tá hugsað verður um Venesia biennaluna, har Ísland hevur tikið lut síðan 1984.

Dansandi skuggar

Listakarrieran hjá Sigurjóni Ólafsson er sum skilst drúgv og røkkur langt aftur í tíðina við skiftandi evnum. Sambært áðurnevnda Björn Th.Björnsson hevur havið ein grundleggjandi týdning í verkinum hjá Sigurjóni Ólafsson m.a. orsakað av rekaviði, sum gjørdist týdningarmikið tilfarsligt útgangsstøði hjá listamanninum og sum hann hartil plagdi at finna við sjóvarmálan á Eyrarbakka, har hann vaks upp. Trettan verk eru á framsýningini og tað kann tykjast heldur nógv til hølini í erva á Norðurbryggjuni. Kortini tykist framsýningin á Norðurbryggjuni væl plaserað, merkt av frískleika og fjølbroytni, bæði tí hon vísir menningina hjá einum áhugaverdum listamanni, men eisini tí at sjálv uppsetingin er framd við listaligum og poetiskum ansi – eisini fyri teimum dansandi skuggunum á gólvinum.