Nýtt og gott gamalt í Listasavni Føroya
/
Ein øtiligur gangur av onkrum, sum bankar, borar og smíðar, órógvar tann sæla frið, sum plagar at valda í Viðarlundini. Komin niðanum varnast vit, at larmurin kemur frá Listaskálanum, sum í løtuni er mest sum avmonteraður, meðan hann verður bygdur av nýggjum innanfrá. Líka leggja dunnurnar í – tær gvagga við sama lag og hava longu vant seg við larmin, tí gamli Listaskálin er eitt stórt byggipláss, men í Listasavninum er opið.
Tvey ár eru liðin síðan Solveig Hanusardóttir Olsen var sett í stjórastarvið í Listasavni Føroya, so nú er tíðin komin, at hennara boð uppá eina tíðarbæra presentatión av føroysku listini verður veruleiki. Og sigast kann alt fyri eitt, at henda nýggja framsýningin er betri enn tann fyrra, ið fyrrverandi stjórin í Listasavninum, Karina Lykke Grand fyriskipaði. Tá megnaði hon at tvífalda mongdina av framsýndum verkum og at økja um umboðanina av listakvinnum og hetta fekk mong at fegnast, tí so sá mann okkurt nýtt í Listasavnshøpi. Hiðani av Listaportalinum vóru orðini kortini ikki mild um ta løgnu evnisgerð av føroyskari list, sum varð presenterað undir yvirskriftum sum t.d. hav, landslag, dýr, portrett, kroppur osfr - tað tóktist sum eitt ovurhonds foreinklað og í grundini mannminkandi filtur niður yvir føroysku listasøguna. Listasavnið er nóg avmarkað frammanundan bæði geografiskt og temporalt í og við, at savnið einans vísir føroyska myndlist – føroyska listasøgan tekur jú ikki dik á seg fyrr enn í 20.øld. Harumframt er savnið ymisligt av dygd. Hjá einari, sum hevur vitjað at kalla allar listaframsýningar, ið hava verið her um leiðir seinastu tretivu árini, tykist syrgiliga greitt, at tey bestu føroysku listaverkini frá hesari øldini ikki eru á Listasavninum, men heima hjá privatum samlarum. Hetta er galdandi fyri verk hjá t.d. Torbirni Olsen, Zachariasi Heinesen, Rannvá Kunoy, Mariusi Olsen, Hansinu Iversen og fleiri øðrum – ein partur av trupulleikanum stendst av Listastríðnum, tá innkeypið frá eitt nú (heystframsýningar)útbrótarunum steðgaði. Eisini stríðist Listasavnið við at herberga verkum, sum ongantíð hava verið ella nakrantíð verða nóg góð at sýna fram í Listasavninum. Einki av hesum kann núverandi leiðsla ella arbeiðsfólk í Listasavninum lastast fyri, men tey kunnu kortini uppdatera heimasíðuna og tveita mannminkandi tematulkingina av føroyskari listasøgu í gloymskunar hav har hon hoyrir heima (og í sama viðfangi skifta illustratiónina til tóvirki út, tí grafikkur hjá Janusi Kamban er eyðvitað ikki tekstil). Viðvíkjandi verkunum í savninum er spurningurin um okkurt skal broytast við innkeypsháttinum til tess at tryggja, at almenningurin fær tað besta burturúr.
Í nýggju føstu framsýningini í Listasavni Føroya hevur Sámal Joensen Mikines sína siðbundnu, tungu staðseting, ið hann sambært sínum leikluti sum grundleggjari hevur uppiborið – hann eigur einsamallur alla ta fyrstu pyramiduna og stóra høvuðsverkið, Aftur av jarðarferð hongur har, tað skal hanga. Eri sjálv ikki fjeppari av tjóðskaparligu málningunum av føroyskum dansi og grindadrápi, men teir eru ikki illa málaðir og dygd er av alstórum týdningi, tá tað ræður um ein so grundleggjandi stovn sum Listasavn Føroya.
Tað er satt at siga ov lítið skil á listaligum dygdaratliti nógva staðni í føroyska samfelagnum í dag. Tað er í heilum, at tú sært vánalig verk og kopilist presenterað eins og ektaða list – eisini av gallaríum og stovnum, sum eiga at vita betur enn at stuðla slíkum, sum í roynd og veru er eitt slag av stuldri. Hetta hendir eitt nú tá bankar og onnur arbeiðspláss lata gávur. – Nú í vikuni var ein kvinna, sum hevði arbeitt í Føroya Banka í fjøruti ár, avmyndað við einum málningi, sum heilt týðiliga er eitt kopi av eyðkenda máliháttinum hjá Hansinu Iversen.
Portrettini eru færri, men hanga framvegis á nøkulunda sama hátt sum tey gjørdu í einari sonevndari salonguppheinging, sum er ruddilig og stuttlig, men ikki gevur einstøkum verkum hjá Ruth Smith, Tommy Arge og Torbirni Olsen nóg stóra rúmd. Dygdarstøðið tykist annars sum heild nógv betri og tryggari enn tað plagdi at vera í føstu framsýningini, har listaverkini verða viðfarin við áhuga, virðing og varsemi. Í gongini verður varliga latið upp fyri feministiskum perspektivum við vatnlitamyndum hjá slóðaranum, Bergithe Johannesen umframt einum dárandi lítlum málningi av sóljum hjá einum øðrum kvinnuligum slóðara, Floru Heilmann. Hetta við varseminum er møguliga ein spurningur um sinnalag, men listaliga hevði framsýningin verið meira spennandi um samansetingarnar vóru eitt vet djarvari. Tá kundi mann t.d. staðsett sóljumyndina hjá Floru Heilmann undir liðini á jarðarferðarmálninginum hjá Mikines og við einum veldugum støddarlopi bjóðað teirri siðbundnu heroisku, maskulinu frásøgnini av og fingið onnur sjónarmið inn. Tað sama er galdandi fyri grafisku listina longur inni í gongini, sum er miðlað á ógvuliga siðbundnan hátt við prentplátum hjá Elinborð Lützen. Tær eru ikki neyðugar til tess at skilja hvussu fantastisk listakvinna hon var – mann kundi heldur brúkt plássið til listaverk, kanska eina gipsstandmynd hjá Jóhan Martini Christiansen?
Grafikkurin er framvegis eitt sindur undirspældur á Listasavninum um hugsað verður um øll tey framúrskarandi verk, ið síggja dagsins ljós í Steinprenti millum ár og dag og sjálvandi er plássið á savninum rættiliga avmarkað, men kortini. Har hanga tvey fín prent hjá Tóroddi Poulsen og eitt gott hálvfemsaraverk hjá Øssuri Johannessen og so eru fýra nýggj prent úr røðini Jeppe Sleeping hjá Jóhan Martini Christiansen sloppin at breiða seg í grafikkgongini millum verk hjá Janusi Kamban og Hans Paula Olsen. - Tá eg upplivdi framsýningina í vár, læt hesin parturin upp fyri nýggjum og meira modernaðum sjónarmiðum, tá fagra bringumyndin hjá Janusi Kamban av Fraser Eysturoy var sett við síðuna av yndisliga sovandi Jeppa hjá Jóhan Martini. Nú stendur bringumyndin av Janusi Kamban hjá Hans Paula Olsen á hesum stað, hon er fín, men gevur hesum partinum av framsýningini øðrvísi heteronormativan dám. Tað er spell, tí hitt perspektivið var øðrvísi áðhugavert og meira progressivt. Eg sakni yvirhøvur eina fríari, meira spælandi og tíðarbæra tilgongd har samansetingar av gomlum og nýggjum verkum geva nýggjar og øðrvísi upplivingar. Tað einasta, sum kemur ordiliga óvæntað á er, at tekstilinstallatiónin hjá Aldu Mohr Eyðunardóttir er sett saman við fjallaabstraktiónunum hjá Bárði Jákupsson. Tað er eitt sindur stuttligt og dregur fram tað nátturukenda í verkinum hjá Aldu og tað abstrakta hjá Bárði.
Pyramidan við abstraktum málningum er frálíka vøkur og sterk við sera góðum verkum eftir Ingálv av Reyni, Rannvá Kunoy, Hansinu iversen og Jens Dam Ziska. Hetta riggar sera væl og er gjørt við ansi fyri teirri stóru framgongd, sum abstrakta málningalistin hevur verið fyri í Føroyum í hesari øldini. Tíverri verður upplivingin fyri ein part órógvað av stóru standmyndini hjá Ole Wich, 3D Dímun frá 2009. Tað er ein vansi fyri øll verkini. Tað ber illa til at síggja tann stóra Speaking in Tongues málningin hjá Hansinu Iversen uttan, at partar frá standmyndini sníkja seg inn um sjónarringin.
Í hinari pyramiduni er framsýningin eitt sindur meira luftig eftir at tann stóra ljóðstandmyndin Whale-War eftir Edward Fuglø er farin út, men stóru málningarnir hjá Tróndi Patursson síggja framvegis eitt sindur kroystir út – teir krevja veruliga pláss og sjálvandi er tað ikki uttan avbjóðingar at fáa verk hjá so nógvum og so ymiskum listafólkum at fungera saman. Núverandi uppheinging av verkum hjá Anker Mortensen og Edward Fuglø er betri, ljósari, lættari og meira poetisk. Forskjótingin av lomvigaeggjarmálninginum hjá Edwardi Fuglø út í gongina gevur framsýningarupplivingini eitt óvæntað brá, tá tú hyggur út úr pyramiduni. Í glasstovuni út til viðarlundina eru verk hjá Guðrið Poulsen og Jón Sonna Jensen í eini staðseting, sum er væl gjøgnumhugsað, kanska ov væl, tí verkini fáa eitt næstan innanduraarkitektoniskt brá. Innast í horninum hongur okkurt hjá Titu Vinther og tað er alt ov lítið gjørt burturúr einum høvuðspersóni í føroyskari listasøgu. Hon skuldi fingið nógn betur pláss við síni slóðbrótandi list eins og Ruth Smith, ið hevur fingið ein heilan kliva og tað er gott – Steffan Danielsen og Tommy Arge hava somuleiðis fingið hóskandi pláss, men hvar er tann guli málningurin hjá Tommy Arge, Útsýni úr Hoyvíksgarði (1975)? Tað er eitt høvuðsverk, sum altíð eigur at vera framsýnt í Listasavninum – tað sama er galdandi fyri Gráan morgun hjá Ingálvi av Reyni, men eg haldi, at hetta verkið í løtuni verður bøtt, kanska er tað sama galdandi fyri onnur verk - eisini hjá Ingálvi – hansara fína várliga interiør strálar nýrestaurerað ímóti áskoðaranum har tað hongur.
Samtíðarlistin er sum heild væl skipað við fínum verkum hjá Hanna Bjartalíð, Silju Strøm, Randi Samsonsen og Jens Dam Ziska og sjálvt um málningurin hjá síðstnevnda riggar ómetaliga væl í selskapinum, so fyllir hann ósamsvarandi nógv. Í staðin kundi eitt verk sum Frí náttúrulýsing (1993) hjá Zacharias Heinesen hingið har – eisini eitt forevergreen høvuðsverk í Listasavni Føroya. Heklaða standmyndin hjá Randi Samsonsen, When will you come to see you like I do? (2022) stendur eitt sindur fyri seg sjálva og sær út sum um hon er dottin niður av mánanum og tað hevur okkurt við hennara tilvitaða klombruta estetikk at gera, men eg haldi, at mann kundi gjørt eitt sindur burtur úr hennara umhvørvi. Tílík verk, sum eru partar av eini installatión, eru ofta hugsað inn í eitt ávíst umhvørvi – hesar standmyndir vóru upprunaliga framsýndar í Miklagarði í SMS. Tá standmyndirnar seinni vóru framsýndar í Listasavninum, vóru veggirnir málaðir gulir. Tað hevði riggað væl við gulari bakgrund og t.d. við nøkrum av hennara bundnu verkum hangandi uppiyvir.
Tað var tíðliga í vár, at Listasavn Føroya bjóðaði innar at síggja nýggju føstu framsýningina. Eg havi verið nakrar ferðir og upplivað ymiskar broytingar og tá eg vitjaði á Listasavninum í hesari vikuni - nú heystið er komið og reiðiliga - væntaði eg satt at siga at uppliva framsýningina fullførda, men tað er hon ikki heilt, tí skelti og frágreiðingar mangla. Somuleiðis vantar miðlan um nýskipanina á heimasíðuni. Tílíkt hevur týdning, tí tað sigur nakað um kós og sjónarmið, ið hava avgerandi týdning í einari nýggjari pallseting og presentatión av teimum á leið 2800 verkunum í okkara tjóðarlistasavni og nei; pláss er ikki fyri øllum hesum verkum í framsýningini, verri enn so og tí vísa skiftandi framsýningar skiftandi raðfestingar, ið siga nakað týðandi um okkara samtíð.
Upplatingartíðir:
Tíðarskeiðið 1. mai - 31. oktobur
Mánadag - sunnudag kl. 11 - 17
Tíðarskeiðið 1. novembur - 30. apríl
Mánadag, hósdag til sunnudag kl. 11 - 16.
Týsdag og mikudag er stongt.
av heimasíðuni hjá listasavni føroya
portrettveggur
Flora heilmann
Alda Mohr Eyðunardóttir - Bárður Jákupsson
hansina iversen
jens dam ziska
janus kamban - jóhan martin christiansen
anker mortensen
steffan danielsen
Hanni bjartalíð
ingálvur av reyni
guðrið poulsen
Edward fuglø
Sigrun gunnarsdóttir o.o.