Sterkar og daprar hyasintir við fagurskrift

 

Í søta deyminum av fimm ljósareyðum, næstan følnaðum hyasintum, sum eg keypti fyri jól, havi eg lisið nýggjasta savnið hjá Sissal Kampmann, ið hevur heitið “Hyasinttíð”, sum Mentunargrunnur Studentafelagsins. Tað er hennara fjórða yrkingarsavn - hon fekk Klaus Rifbjergs debutantpris for lyrik fyri sítt fyrsta, “Ravnar á ljóðleysum flogi – Yrkingar úr uppgongdini”, sum kom í 2011 og síðani hevur hon latið úr hondum “Endurtøkur” og “4D”. Nýggja savnið er hondskrivað og yrkjarin hevur sjálv myndprýtt savnið, eg má siga sum er, at hetta ørkymlar meg almikið. Ikki tað; eg skilji ógvuliga væl inspiratiónina frá 101 Danske digtere, sum var heitið á einari framúr framsýning og bókaútgávu við hondskrivaðum tekstum. Eisini innan føroyskar bókmentir hava vit dømi um áhugaverd hondskrivað yrkingarsøvn, t.d. “Villvísi”, upprunagrafiska yrkingarsavnið hjá Tóroddi Poulsen við myndatilfari hjá Bjarne Werner Sørensen, ið varð givið út í 2001 og “Vindurin blæsur ígjøgnum markið ímillum tey livandi og tey deyðu” við yrkingum og fløgum hjá Øssuri Johannesen frá 2012. Í hesum útgávum leggur hondskriftin eina visuella dimensión aftrat yrkingunum. Øssur Johannesen skrivar sínar eyðkendu blokkbókstavir við sprittusj, ið hevur eitthvørt autentiskt og undergroundkent yvir sær. Hjá Tóroddi Poulsen verður tað gjørt listarliga tilvitað við ójøvnum bókstavum í ymsum støddum og reglum, flaksandi á skrá í inniligum samljóði við myndaelementini í bókini. “Hyasinttíð” er øðrvísi við tað, at hondskriftin hjá Sissal Kampmann er ómetaliga jøvn og pen, næstan sum skrivað eftir lineal - hon er i grundini so mikið jøvn, at tann natúrligi, hondskrivaði ójavnleikin bara ørkymlar og eg hugsi, at bókin tað sama kundi verið maskinskrivað, tí fagurskriftin er eitt sindur torfør at lesa og mótsett t.d. “Villvísi” finst eingin hjáløgd maskinskrivað versión at leita sær hjálp frá og tað er spell, tí Sissal Kampmann er altíð áhugaverd at lesa og millum tær 42 nýggju yrkingarnar eru nakrar framúrskarandi (t.d. á síðu 8, 12, 13, 19, 25 og 26) og als ikki slættliga patetiskar, sum hondin á permuni kundi fingið ein at hildið.

 

Afturlítandi melankoli

 

Vit kenna universið aftur frá hinum bókunum hjá sama yrkjara. Hetta er eitt kenslu- og vitborið univers við einum einsamallum, melankolskum egpersóni, sum skrásetir gerandisdagin, núið, men sum fyri tað mesta syrgir um tað farna og ræðist tað komandi. Savnið er ein gjøgnumkomponerað heild við byrjan og enda og við yrkingum, sum t.d. kunnu viðmerkja aðrar yrkingar. Landslagið er føroyskt, og summar yrkingar minna um koloristiskar málningar, t.d. “..hetta er ein vakur dagur./ Himmalin er lilla, bláur, gulur &/ reyður./ Har er eisini ein ælabogi/ fyri endan á bygninginum/ fyri endan á vegnum.// Til vinstru er himmalin svartur. Gula busskeltið/ stendur eins & ein varði/ vit flokkast rundan um...”.  Tað verður fleiri ferðir staðfest, at “Hyasinttíð er ljóstíð”, men hendan sjálvssannføringin tykist alt annað enn sjálvviss. Í veruleikanum er bókin full av myrkri, av ófrættakendum varhuga, av hevndarhuga, av angist fyri avblomstringini, av iva, óvissu, av kensluni at missa seg burtur.

 

Framúrskarandi poesi

 

Hyasintir hava blómað í yrkingunum hjá Sissal Kampmann heilt frá byrjanini, eins og endurtøkur og uppreksan hava verið fastir stílfigurar og eru tað enn. Hennara yrkingar lýsa kvinnulív, onkrastaðni hóma vit ræðuliga øði sum frá eini Penthesileu í hevndarhuga, men bókin fevnir breiðari um menniskjalívið við tilveruligum hugsanum um deyðan, um svik og um tíðina sum tilveruliga grundtreyt. Anatomiski, biologiski kroppurin er við, men tað er  heilin, tilvitskan við sínum upplivingum og minnum, sum stýrir øllum, eisini ymiskum veruligum og óveruligum  rúmum úr gerandisdegnum, úr minnunum og úr dreymum og dulviti. Fyrst og fremst er talan um nakrar suverenar poetiskar orðingar, sum lesarin leitar aftur á, t.d. byrjanarreglan í yrkingini á síðu 8: “Hvítleikin í strálunum/ togar teppið til síðis//”, sum heldur fram: “Har er ikki gjørligt at skyna ímillum/ hvat er hvat./ Hvat var hvat.// Dag eftir dag/ hvørva lutir úr eygsjón.”....”.  Yrkingin snýr seg kanska um deyðan ella um at sannkenna okkurt, sum illa letur seg fata. Hvítleiki er eitt gott orð, sum eisini er brúkt poetiskt áður, men sett saman við strálum gerst tað áhugavert í assosiatiónunum til reinleika og deyða, sjúkrahús, stráluviðgerð og lívgevandi sólstrálur, og hesin hvítleikin hevur eftir øllum at døma serlig, avdúkandi evni, tí hann togar teppið til síðis júst sum í templinum á sinni. Mær dámar so væl mótsetningin millum ta stórslignu, hugsaðu byrjanina og tann meira eyðmjúka, sansaliga endan, ið staðfestir, at “hetta ísakalt ósjónliga/ sjónligt/ í sínum klára, avskeplaða/ vakurleika/ er eitt heimabundið klútateppi í/ alskyns litum/ skógarbotnur á heysti/ brakar í sínum/ feigdarsongi.”

 

Undirgangur og endurreisn

 

Í skrivandi stund er liðið út á fyrrapartin, men enn er bølamyrkt uttanfyri. Hyasinttíð er myrkatíð um okkara leiðir, men hendan blóman hevur serligan bókmentaligan status og nógvir yrkjarar og høvundar hava brúkt hana, eitt nú spælir William Heinesen sær við orðið í bókini “Tornið við heimsins enda”. Heitið á blómuni kemur frá einari grikskari mytu um unga mannin úr Sparta, Hyakinthos, sum av óvart varð dripin av einum diskoskasti. Á staðnum har sum hann doyði, vaks upp úr blóðdálkaðu moldini hin fyrsta skarlaksreyða hyasintblóman. Sostatt nertir hyasintmytan á symbolskan hátt bæði við undirgang og endurreisn eins og nýggja savnið “Hyasinttíð” hjá Sissal Kampmann ger.

 

Tí veit eg ikki, hvat eg skal siga, tá eg gangi í myrkri.

Uttan klæði.

Uttan skuggar. Bálið brennur. Svarti hundurin rennur.

Hoyri hann nærkast.

 

Hyasinttíð!

Hyasinttíð, ljóstíð.

 

Henda lygnin er søt.

 

Var hon endaleys.

Var hon uttan byrjan.

Var hon tikin fyri fult.

Varð alt ørðvísi.